Đề xuất cấm người đã bị kết án về tội mua bán người, chiếm đoạt mô không được nhận con nuôi

Người đang chấp hành biện pháp giáo dục không được nhận con nuôi

Ngày 2/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). 

Ông Nguyễn Danh Tú phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Góp ý về dự thảo Luật, liên quan đến điều kiện của người nhận con nuôi (Điều 14), đại biểu Quốc hội Nguyễn Danh Tú (Đoàn An Giang) cho rằng, tại điểm b, khoản 4, Điều 14 dự thảo luật, người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc không được nhận con nuôi. Tuy nhiên, theo ông Tú tại Điều 95 Luật Xử lý vi phạm hành chính và Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy đã điều chỉnh biện pháp xử lý hành chính này thành "đưa đi cai nghiện bắt buộc". Từ đó, ông Tú đề nghị chỉnh lý lại quy định của dự thảo Luật để đảm bảo thống nhất với Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Phòng, chống ma túy. 

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Ông Tú cũng cho rằng, theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, có thể bị áp dụng 3 biện pháp xử lý vi phạm hành chính. Đó là giáo dục tại xã, phường, đặc khu; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; đưa đi cai nghiện bắt buộc. Song dự thảo Luật Nuôi con nuôi quy định chỉ người đang chấp hành 2 biện pháp xử lý hành chính là đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa đi cai nghiện bắt buộc không được nhận con nuôi. Như vậy, người đang chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu vẫn có thể nhận con nuôi.  Vì vậy, ông Tú đề nghị cần cân nhắc kỹ quy định này. Theo đó, dự thảo Luật cần bổ sung quy định: Người đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, đặc khu không được nhận con nuôi.

Theo đại biểu Quốc hội Dương Minh Ánh (Đoàn TP. Hà Nội), tại điểm b, khoản 3 Điều 14, dự thảo Luật quy định những người không được nhận nuôi con nuôi trong đó có trường hợp đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đưa vào cơ sở cai nghiện. Nhưng lại chưa quy định điều kiện người nhận con nuôi đối với trường hợp bị xử lý vi phạm hành chính về hành vi xâm hại trẻ em nhưng chưa đến mức bị kết án theo quy định tại điểm đ, khoản 3 Điều này.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Bà Ánh đánh giá, đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em trong môi trường gia đình mới và đã được Luật Trẻ em quy định đối với chăm sóc thay thế được quy định tại điểm a và điểm c khoản 2 Điều 63 Luật Trẻ em năm 2026. Do đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung các điều kiện này để bảo đảm điều kiện nhận con nuôi không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế theo Luật Trẻ em.

Cấm nhận con nuôi để vận chuyển nhằm mục đích mua bán người, bóc lột, lấy mô

Cũng đề cập đến điều kiện nhận con nuôi, đại biểu Quốc hội Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TPHCM) cho rằng, nhận con nuôi là để mở cửa một mái ấm cho trẻ em. Do đó, không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành “cánh cửa” cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em.

Đánh giá cao dự thảo Luật đã bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, xác minh trẻ bị bỏ rơi và bảo vệ trẻ khi hủy quyết định nuôi con nuôi, song ông Trung cho rằng, với một lĩnh vực liên quan trực tiếp đến thân thể, nhân thân và tương lai của trẻ, cần phải thiết kế thêm cơ chế để phát hiện nguy cơ trước khi trẻ được giao nhận, đưa ra khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp.

Ông Nguyễn Vũ Trung phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Theo ông Trung, cần quy định rõ người đã bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi. Việc thẩm tra phải áp dụng với cả hai người trong cặp vợ chồng và những người có vai trò thực tế trong việc chăm sóc trẻ. Đồng thời cần bổ sung rõ tại Điều 5 về các hành vi bị nghiêm cấm, đó là nghiêm cấm lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mục đích mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể. Nghiêm cấm gắn việc nhận nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc bất kỳ can thiệp y tế trái pháp luật.

Đối với quy định hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, ông Trung cho rằng, phải đảm bảo khi phát hiện sai phạm, trẻ được bảo vệ ngay nhưng không bị đẩy vào một khoảng trống chăm sóc. Cần có nơi ở an toàn, người chăm sóc, hỗ trợ tâm lý và cơ chế xem xét độc lập; trẻ không thể phải gánh hậu quả từ hành vi của người lớn hay sai sót của cơ quan giải quyết hồ sơ.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Theo đó, những yêu cầu này không nhằm tạo thêm giấy tờ cho mọi gia đình. Đây là các chốt kiểm soát do cơ quan nhà nước thực hiện, tập trung vào trường hợp có rủi ro; hồ sơ điện tử và dữ liệu sẵn có phải được khai thác, không bắt người dân nộp đi nộp lại.

“Một bộ hồ sơ có thể bị làm giả, một quyết định có thể bị lợi dụng. Nhưng nếu luật buộc xác minh độc lập, nhận diện dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời, chúng ta có thể chặn nguy cơ trước khi trẻ bị tổn hại. Đó phải là chuẩn bảo vệ của Luật Nuôi con nuôi sửa đổi”, ông Trung nói.