Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tác động thế nào đến hộ kinh doanh?

Áp lực chi phí với các quầy bán lẻ bình dân

Việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhận được sự đồng thuận cao, song quy định cấm trưng bày thuốc lá hoàn toàn tại cả cơ sở bán buôn lẫn bán lẻ đang đặt người buôn bán nhỏ vào thế khó.

Khi mặt bằng chỉ vài mét vuông, việc buộc phải làm tủ kín, dựng vách che chắn sản phẩm thuốc lá đòi hỏi các hộ kinh doanh nhỏ lẻ phải đầu tư chi phí để tuân thủ.

Khác với chuỗi siêu thị hay cửa hàng tiện lợi có mặt bằng chuẩn hóa và nguồn kinh phí dự phòng, quầy tạp hóa của các hộ gia đình thường có diện tích rất khiêm tốn. Nhiều nơi chỉ đủ chỗ kê một chiếc bàn nhỏ hoặc vài khay nhựa để hàng tiêu dùng tổng hợp. Một thay đổi về vật dụng, quầy kệ không chỉ là việc sắp xếp lại hàng hóa, mà là một khoản đầu tư phát sinh.

Một tiểu thương chia sẻ, người bán lẻ không phản đối việc cấm quảng bá thuốc lá, nhưng việc cấm trưng bày hoàn toàn buộc phải làm tủ kín riêng biệt hoặc che chắn toàn bộ hàng hóa, khiến phát sinh chi phí đóng tủ mới hay sửa chữa mặt bằng, có thể chiếm trọn cả tháng lợi nhuận.

Không chỉ là vấn đề tiền bạc, không gian chật hẹp còn khiến việc cất giữ hàng hóa phát sinh rủi ro hư hỏng.

Cần giải pháp hướng dẫn chuyển đổi

Ông Nguyễn Chí Nhân, Tổng Thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam nêu, đa phần các điểm bán lẻ hiện nay không có kho chứa riêng, thuốc lá được lưu giữ ngay tại quầy để phục vụ giao dịch. Nếu thiếu quy chuẩn kỹ thuật rõ ràng để phân biệt giữa hành vi bày hàng nhằm kích thích mua sắm với việc để hàng trong khay phục vụ bán hàng, tiểu thương rất dễ bị quy kết vi phạm dù họ không có chủ đích quảng bá.

Ông Nguyễn Chí Nhân cho rằng cần phân biệt rõ trưng bày để quảng cáo với việc bố trí hàng hóa phục vụ bán hàng.

Tiến sĩ Dato’ Sri Akhbar Bin Satar, Chủ tịch Hiệp hội Liêm chính và Quản trị Malaysia (MIG), khi nhìn lại bài học áp dụng lệnh cấm trưng bày tại Malaysia cho biết, một chuỗi bán lẻ lớn có thể dễ dàng thuê nhân sự tuân thủ và cải tạo mặt bằng trong vài ngày, nhưng hàng vạn quầy ki-ốt gia đình lại cần thời gian và nguồn hỗ trợ lớn. Tại nước này, chính phủ đã nâng thời gian chuyển tiếp từ 6 tháng lên 12 tháng, tập trung vào đối thoại, giáo dục và nhắc nhở thay vì xử phạt ngay.

Tại Việt Nam, các tiểu thương mong cơ quan quản lý trước khi áp dụng luật, ban hành tài liệu hướng dẫn cụ thể bằng hình ảnh minh họa về cách bố trí quầy kệ đạt chuẩn. Cơ quan chức năng cần đưa ra giải pháp linh hoạt, giúp người dân từng bước thích ứng mà không làm đứt gãy việc kinh doanh.

Để chính sách thực sự phát huy hiệu quả quản lý mà không tạo gánh nặng kinh tế quá mức cho người dân nghèo, các chuyên gia kiến nghị cân nhắc kỹ lưỡng 5 giải pháp cốt lõi. Trước hết, phạm vi điều chỉnh của quy định cấm trưng bày phải bám sát mục tiêu chính sách, chỉ nên áp dụng đối với điểm bán lẻ nơi tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng, không mở rộng sang các cơ sở bán buôn thuần túy vốn chỉ thực hiện chức năng lưu kho và vận hành logistics giữa các thương nhân.

Thứ hai, luật cần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin tối thiểu của người tiêu dùng và hỗ trợ tiểu thương giao dịch minh bạch thông qua việc cho phép sử dụng bảng niêm yết giá hoặc danh mục sản phẩm chuẩn hóa bằng văn bản trung tính, không chứa yếu tố quảng cáo.

Thứ ba, cần xác lập một giai đoạn chuyển tiếp từ 18 đến 24 tháng kể từ khi luật thông qua, đồng thời thí điểm tại một số địa bàn để đánh giá chi phí tuân thủ thực tế của người dân.

Thứ tư, chính sách quản lý điểm bán hợp pháp phải đặt trong tổng thể kiểm soát đồng thời cả thị trường bất hợp pháp, tránh để người tuân thủ bị siết chặt trong khi thuốc lá lậu và hàng giả tiếp tục lộng hành ngoài vòng pháp luật.

Cuối cùng, môi trường thể chế cần duy trì tính ổn định và nhất quán với chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính theo Nghị quyết 19/2026/NQ-CP của Chính phủ, không tái lập các loại rào cản hành chính hay giấy phép con làm suy giảm sự an tâm làm ăn của cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Bảo đảm tính nhất quán và khả năng dự đoán của chính sách, giúp các nhà bán lẻ, bán buôn và phân phối yên tâm kinh doanh trong khi vẫn đang thích ứng với nhiều yêu cầu tuân thủ khác.