Đề xuất điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: HÀ DUNG

Hướng đến mục tiêu nâng tỷ lệ người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội

Sáng 23/7, Bộ Tư pháp tổ chức Phiên họp Hội đồng thẩm định Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH).

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Cơ quan chủ trì soạn thảo - Bộ Nội vụ - cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp như không quy định về địa vị pháp lý của cơ quan BHXH; chỉ quy định chức năng, quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan BHXH, không phải là chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của BHXH Việt Nam.

Về chế độ, chính sách BHXH, theo quy định hiện nay, một số trường hợp thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng phải tự đóng cả 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất, không có phần đóng của người sử dụng lao động.

Về bản chất, các đối tượng này thuộc diện bắt buộc nhưng nghĩa vụ đóng tương tự như nhóm tham gia BHXH tự nguyện nên tạo ra tâm lý so sánh vì tham gia BHXH tự nguyện thì được ngân sách nhà nước hỗ trợ tiền đóng còn tham gia BHXH bắt buộc thì không được hỗ trợ; nhất là đối với nhóm chủ hộ kinh doanh trước đây thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện thì được hỗ trợ, đến nay thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc thì không được hỗ trợ.

Do đó, Dự thảo Luật sửa đổi bổ sung khoản 5 và khoản 6 Điều 6 Luật BHXH năm 2024 theo hướng Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH bắt buộc đối với những đối tượng tự đóng nêu trên; đồng thời, khuyến khích các địa phương tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội, khả năng cân đối ngân sách, kết hợp huy động các nguồn lực xã hội hỗ trợ thêm tiền đóng BHXH cho nhóm đối tượng này.

Liên quan đến quy định tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, Điều 21 Luật BHXH năm 2024 quy định tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội là 75 tuổi với trường hợp thông thường và 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Theo thống kê của Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế, sau khi thực hiện giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 80 tuổi xuống 75 tuổi thì số người sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, BHXH hằng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội tăng thêm khoảng 500 nghìn người, góp phần nâng tỷ lệ người hưởng lên gần 42% vào năm 2025.

Tuy nhiên, con số này còn cách xa mục tiêu mà Nghị quyết số 28-NQ/TW đặt ra. Trong khi đó, số đối tượng hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng (do cơ quan BHXH giải quyết) chỉ tăng mới khoảng 100 nghìn người/năm. Vì vậy, nếu không có điều chỉnh chính sách thì sẽ khó hoàn thành được mục tiêu Ban Chấp hành Trung ương đặt ra.

Theo đó, Dự thảo Luật đưa ra 2 phương án. Phương án 1 là giữ như quy định hiện hành (trong trường hợp chưa thể bố trí ngay ngân sách nhà nước để thực hiện chính sách này).

Phương án 2 là sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 21 theo hướng Chính phủ quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng của ngân sách nhà nước từng thời kỳ nhằm tạo sự linh hoạt cho Chính phủ thực hiện, phù hợp khả năng ngân sách nhà nước từng thời kỳ; trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống dưới 70 tuổi khi đủ điều kiện cần thiết.

Bên cạnh đó, Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung quy định nhằm khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư Qũy BHXH.

Làm rõ căn cứ, phạm vi thẩm quyền điều chỉnh độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội

Phát biểu tại Phiên họp, các ý kiến trong Hội đồng thẩm định tán thành với sự cần thiết ban hành Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước, hướng tới hoàn thiện, phát triển hệ thống BHXH hiện đại, hội nhập quốc tế; thiết lập và hoàn thiện các chính sách an sinh xã hội linh hoạt; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số trong thực hiện chính sách xã hội; hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực BHXH, lao động…

Thành viên Hội đồng thẩm định phát biểu tại Phiên họp. Ảnh: HÀ DUNG

Thống nhất với đề xuất hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, tuy nhiên một số ý kiến thành viên Hội đồng thẩm định đề nghị nghiên cứu tiếp tục giữ cơ chế giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội trên cơ sở đề nghị của Chính phủ như hiện nay. Quy định như vậy vẫn bảo đảm được vai trò của Chính phủ trong việc đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Trong khi đó, phương án giao Chính phủ quyết định điều chỉnh xuống đủ 70 tuổi và trình UBTVQH khi điều chỉnh xuống dưới 70 tuổi như Dự thảo Luật tạo ra hai cơ chế quyết định đối với cùng một loại chính sách, chưa làm rõ căn cứ phân định thẩm quyền giữa hai chủ thể và có thể gây khó khăn trong quá trình áp dụng.

Ý kiến này cũng đề nghị, trường hợp lựa chọn Phương án 2, Cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục rà soát, chỉnh lý quy định để làm rõ căn cứ và phạm vi thẩm quyền của Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc điều chỉnh độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Một số ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo Luật, quy định theo hướng tập trung hỗ trợ các nhóm người yếu thế, thu nhập không đủ trang trải cho việc đóng BHXH.

Trên cơ sở ý kiến của các thành viên Hội đồng thẩm định, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú thống nhất Hồ sơ Dự án Luật đủ điều kiện trình Chính phủ xem xét sau khi Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu và hoàn thiện đầy đủ các nội dung đã được góp ý tại Phiên họp.

Thứ trưởng đề nghị Bộ Nội vụ tiếp tục rà soát, làm rõ phạm vi sửa đổi, bổ sung của Dự thảo Luật; giải trình đầy đủ cơ sở của từng nội dung bảo đảm sự phù hợp với các chủ trương, đường lối của Đảng.