Đề xuất đổi thi lớp 10 chuyên: Học sinh giỏi một môn đứng trước cách tuyển mới

Ảnh minh hoạ. Ảnh: Hoàng Hương

Một học sinh muốn học chuyên vật lý có thể không còn bước vào kỳ tuyển sinh bằng bài thi chuyên vật lý. Theo phương án trong dự thảo quy chế trường chuyên, em sẽ dự tuyển khối khoa học tự nhiên với toán nâng cao, ngữ văn và bài kiểm tra năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Đây là thay đổi đáng chú ý được Bộ GD&ĐT giải thích ngày 10.11.

Khối khoa học xã hội dự kiến thi ngữ văn nâng cao, toán và đọc hiểu khoa học xã hội. Khối ngoại ngữ thi toán, ngữ văn và ngoại ngữ đăng ký dự tuyển. Nội dung đánh giá bám yêu cầu của chương trình THCS, chú trọng khả năng đọc hiểu, tư duy và giải quyết vấn đề.

Thay cách chọn học sinh, không bỏ đào tạo chuyên sâu

Mục tiêu được cơ quan soạn thảo nêu ra là hạn chế việc học sinh tập trung quá sớm vào một môn để luyện thi, đồng thời tìm những em có nền tảng phù hợp cho quá trình phát triển năng khiếu. Theo phương án được giải thích, học sinh sẽ có thời gian học nền tảng và định hướng trước khi lựa chọn môn chuyên sâu vào cuối học kỳ I lớp 10.

Đặt cạnh cách tuyển theo từng môn, đề xuất này chuyển một phần việc nhận diện và định hướng năng khiếu vào quá trình học ở trường chuyên. Học sinh chưa phải chốt quá sớm toàn bộ đường đi của mình chỉ để vượt qua một bài thi đầu vào. Tuy nhiên, lợi ích ấy phụ thuộc vào chất lượng đánh giá sau tuyển sinh và cách nhà trường giúp từng em lựa chọn hướng học.

Một kỳ thi theo khối cũng chưa tự bảo đảm rằng việc luyện thi sẽ giảm. Nếu cấu trúc đánh giá thiếu rõ ràng, sự lo lắng có thể chuyển từ luyện sâu một môn sang học thêm nhiều phần cùng lúc. Vì thế, đề thi minh họa, yêu cầu cần đạt và cách sử dụng kết quả sẽ quyết định phụ huynh hiểu đúng sự thay đổi đến đâu.

Điều cần rõ trước hết là lộ trình

Đến thông tin công bố ngày 10.11, đây vẫn là dự thảo lấy ý kiến. Phương án triển khai được nêu là từ năm học 2027–2028 hoặc 2028–2029, tùy điều kiện và đánh giá của cơ quan quản lý đối với từng hệ thống trường. Học sinh đã tuyển sinh được tiếp tục chương trình đang học đến khi tốt nghiệp.

Bởi vậy, phụ huynh có con đang lớp 9 chưa có cơ sở để mặc định mọi trường chuyên sẽ đổi cách thi ngay trong kỳ tuyển sinh tới. Thông tin cần theo dõi là quy chế chính thức và phương án tuyển sinh của cơ quan có thẩm quyền đối với trường con dự định đăng ký.

Với một thay đổi tác động trực tiếp đến kế hoạch học tập, thời gian chuyển tiếp cũng là một phần của chất lượng chính sách. Học sinh cần đủ thời gian chuẩn bị; giáo viên cần hiểu mình phải hướng dẫn năng lực gì; gia đình cần tránh những quyết định tốn kém chỉ vì nghe một thông tin chưa hoàn tất.

Đề xuất đổi cách tuyển sinh có thể mở rộng cơ hội nhận diện năng khiếu. Nhưng trước khi đánh giá một thế hệ học sinh theo cách mới, hệ thống tuyển sinh cần cho các em một điều rất căn bản: biết rõ mình sẽ được đánh giá như thế nào.