Đề xuất không phải lập biên bản với vi phạm phát hiện bằng camera, máy đo nồng độ cồn

Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo đã sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng. Việc xử phạt không lập biên bản đối với vi phạm được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ là một trong những nội dung còn ý kiến khác nhau.

Cơ quan soạn thảo cho rằng có thể bỏ bước lập biên bản để rút ngắn quy trình, thời gian xử phạt. Trong khi đó, có ý kiến lo ngại quy định này có thể ảnh hưởng đến việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị xử phạt.

Dữ liệu từ thiết bị vẫn phải được ghi nhận bằng văn bản

Cơ quan soạn thảo nêu các phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ như cân kiểm tra tải trọng xe cơ giới, phương tiện đo nồng độ cồn trong hơi thở, hệ thống camera giám sát an ninh, trật tự, điều hành giao thông đã cung cấp căn cứ, dữ liệu để ra quyết định xử phạt.

Kết quả thu thập bằng các phương tiện, thiết bị này phải được ghi nhận bằng văn bản. Nội dung gồm tên cơ quan, đơn vị; chữ ký, họ tên người sử dụng thiết bị; tên, địa chỉ cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm trong trường hợp xác minh được.

Dự thảo luật đề xuất không phải lập biên bản vi phạm hành chính với trường hợp được phát hiện bằng thiết bị đo nồng độ cồn. Ảnh: Đình Hiếu

Tùy loại thiết bị, kết quả còn có bản ảnh, hình ảnh, âm thanh, chỉ số đo, phân tích; thời gian, địa điểm xảy ra vi phạm; hành vi vi phạm hoặc kết luận về kết quả đo lường, phân tích, kiểm định và các thông tin liên quan khác nếu có.

Theo cơ quan soạn thảo, những nội dung này đã tương ứng với các thông tin quan trọng trong biên bản vi phạm hành chính.

Khi có kết quả thu thập từ thiết bị, người có thẩm quyền thụ lý vụ việc phải xác định thông tin về cá nhân, tổ chức vi phạm.

Tiếp đó, cơ quan có thẩm quyền gửi thông báo bằng văn bản yêu cầu cá nhân, tổ chức vi phạm đến trụ sở để giải quyết vụ việc. Bước thông báo này được loại trừ trong trường hợp người có thẩm quyền đã xác định được cá nhân, tổ chức vi phạm và cá nhân, tổ chức có liên quan, nếu có, tại địa điểm, tuyến, địa bàn xảy ra hành vi vi phạm.

Sau đó là việc ra quyết định xử phạt và tổ chức thi hành quyết định theo quy định của pháp luật.

Cơ quan soạn thảo cho rằng việc tiếp tục lập biên bản vi phạm hành chính trong những trường hợp này làm tăng thủ tục không cần thiết, kéo dài thời gian xử lý, phát sinh chi phí, chưa phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.

Vẫn phải xác minh, giải trình khi thuộc trường hợp luật quy định

Ở chiều khác, tài liệu ghi nhận ý kiến cho rằng biên bản vi phạm hành chính không chỉ ghi nhận hành vi vi phạm. Đây còn là căn cứ ghi nhận ý kiến của người vi phạm, việc giải thích quyền, nghĩa vụ của họ, đặc biệt là quyền giải trình, cùng các tình tiết khác của vụ việc.

Do đó, việc không lập biên bản trong mọi trường hợp phát hiện vi phạm bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Ý kiến này cũng lo ngại thủ tục xử phạt không lập biên bản có thể được áp dụng dàn trải, không phân biệt tính chất, mức độ phức tạp của vụ việc, làm gia tăng nguy cơ tùy nghi trong áp dụng pháp luật.

Giải trình nội dung trên, cơ quan soạn thảo dẫn khoản 4 Điều 44 dự thảo luật: trường hợp chưa đủ căn cứ ra quyết định xử phạt hoặc thuộc trường hợp giải trình, người có thẩm quyền không phải lập biên bản vi phạm hành chính nhưng phải thực hiện các thủ tục quy định tại Điều 47, 48, 49 và 50.

Các điều này quy định về xác minh tình tiết vụ việc; thu thập phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử; xác định giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính và giải trình.

Khi thực hiện những thủ tục này, người có thẩm quyền phải lập văn bản, tài liệu thể hiện quá trình và kết quả thực hiện để làm căn cứ ban hành quyết định xử phạt.

Theo cơ quan soạn thảo, cơ chế trên bảo đảm ghi nhận khách quan, chính xác, đầy đủ quá trình, kết quả xác minh, thu thập dữ liệu, xác định giá trị tang vật, phương tiện và giải trình, dù không lập biên bản vi phạm hành chính.

Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) được Chính phủ trình Quốc hội tại Tờ trình số 665 ngày 8/9/2026. Sau khi tiếp thu, giải trình, chỉnh lý trên cơ sở ý kiến của các cơ quan và đại biểu Quốc hội, Chính phủ có Tờ trình số 879 ngày 10/10/2026 trình Quốc hội về dự án luật.