Đề xuất 'vừa mở, vừa đóng' Công viên Thủ Lệ: Lãnh đạo Vườn thú nói gì?

Đề án quy hoạch cải tạo Công viên Thủ Lệ theo mô hình "vừa mở, vừa đóng" đang thu hút sự quan tâm của dư luận và người dân Thủ đô.

Theo đề án, với diện tích gần 19 ha không gian công viên sẽ được tổ chức lại. Trong đó, khoảng 5,4 ha dành riêng cho khu nuôi dưỡng, bảo tồn động vật, có hệ thống hàng rào bảo vệ, du khách phải mua vé khi vào tham quan.

Phần diện tích còn lại được phát triển thành công viên mở, phục vụ sinh hoạt cộng đồng, đồng thời bổ sung phân khu thủy sinh (thủy cung).

Hiện UBND phường Giảng Võ đang lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức và người dân về đồ án điều chỉnh tổng thể quy hoạch chi tiết Công viên Thủ Lệ, tỷ lệ 1/500.

Công viên Thủ Lệ, điểm vui chơi quen thuộc của người dân Hà Nội trước đề xuất cải tạo tổng thể. Ảnh: T.A.

Trao đổi với Báo Sức khỏe và Đời sống về vấn đề này, ông Lê Sĩ Dũng - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Vườn thú Hà Nội cho rằng, việc bố trí các phân khu nuôi thú, khu linh trưởng, khu chim và khu thủy sinh trong đồ án tương đối hợp lý, phù hợp với thực tế.

Theo ông Dũng, hiện nay nhiều đô thị lớn trên thế giới vẫn duy trì mô hình vườn thú nội đô có quy mô dưới 30 ha. Những vườn thú này đóng vai trò quan trọng trong công tác trưng bày, bảo tồn và giáo dục môi trường, đặc biệt đối với trẻ em.

Thông qua việc trực tiếp quan sát động vật hoang dã, tiếp xúc với cây xanh, hồ nước và môi trường tự nhiên, trẻ em có thêm kiến thức thực tế, được bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, hình thành tính cách thân thiện và hạn chế xu hướng bạo lực.

Tuy nhiên, đối với đề xuất vận hành Công viên Thủ Lệ theo mô hình "vừa mở, vừa đóng", ông Dũng cho rằng cần xem xét kỹ các yếu tố chuyên môn, tiêu chuẩn kỹ thuật của vườn thú cũng như phương án quản lý, nhằm hài hòa giữa nhu cầu vui chơi của người dân và nhiệm vụ bảo tồn động vật.

Vì sao vườn thú cần có hàng rào bảo vệ?

Theo ông Lê Sĩ Dũng, trên thế giới không có vườn thú nào mở cửa hoàn toàn tự do mà không có hệ thống hàng rào ngăn cách. Tường rào, tường ngăn hoặc hào nước là những hạng mục kỹ thuật cần thiết nhằm bảo đảm an toàn cho du khách và cộng đồng.

Đặc biệt, hệ thống hàng rào bảo vệ vòng ngoài có vai trò quan trọng trong hai tình huống: ứng phó sự cố bất khả kháng và phòng, chống dịch bệnh lây nhiễm chéo.

Cụ thể, khi xảy ra thiên tai hoặc sự cố ngoài ý muốn khiến động vật thoát khỏi chuồng nuôi, lớp hàng rào ngoài cùng sẽ là tuyến bảo vệ, ngăn động vật xâm nhập khu dân cư.

Bên cạnh đó, hệ thống hàng rào còn tạo vùng cách ly cần thiết, giúp đơn vị quản lý chủ động phong tỏa, kiểm soát nguy cơ dịch bệnh lây từ bên ngoài vào đàn động vật hoặc ngược lại. Đây cũng là bài học thực tế qua các đợt dịch nguy hiểm như cúm gia cầm H5N1.

Khu nuôi nhốt voi trong Công viên Thủ Lệ. Ảnh: V.A.

Khu nuôi nhốt hổ trong Công viên Thủ Lệ. Ảnh: V.A.

Khu nuôi nhốt đà điểu trong Công viên Thủ Lệ. Ảnh: V.A.

Ông Dũng nhấn mạnh, xu hướng hạ hàng rào có thể phù hợp với những công viên cây xanh thông thường. Tuy nhiên, đối với công viên có chức năng nuôi dưỡng, bảo tồn động vật hoang dã, việc duy trì hàng rào bảo vệ là yêu cầu kỹ thuật cần được xem xét kỹ lưỡng.

Động vật cũng cần không gian yên tĩnh để nghỉ ngơi

Không chỉ liên quan đến an toàn, việc cho phép người dân ra vào tự do, không có sự kiểm soát còn có thể ảnh hưởng đến tâm lý và đặc tính sinh học của động vật.

Theo ông Dũng, động vật hoang dã, kể cả những loài lành tính như hươu, nai, các loài chim hay linh trưởng, đều cần có khoảng thời gian yên tĩnh vào buổi tối để nghỉ ngơi và hồi phục.

Nếu liên tục tiếp xúc với tiếng ồn và sự chú ý của con người trong thời gian dài, động vật dễ rơi vào trạng thái căng thẳng (stress).

Tình trạng này kéo dài có thể khiến chúng bỏ ăn, có hành vi tự phá phách chuồng nuôi, thậm chí trở nên hung dữ, gây nguy hiểm cho cả nhân viên chăm sóc.

Đây cũng là lý do hầu hết các vườn thú lớn trên thế giới đều đóng cửa tham quan vào ban đêm, nhằm bảo vệ nhịp sinh học tự nhiên của động vật.

Đề xuất mở có kiểm soát, tham vấn ý kiến chuyên gia

Từ thực tế quản lý, ông Dũng cho rằng việc bỏ hoàn toàn hàng rào tại các công viên mà không có lực lượng giám sát có thể kéo theo nhiều hệ lụy. Trong đó có tình trạng mất an ninh trật tự, ô nhiễm môi trường, hàng rong lấn chiếm và nguy cơ chó, mèo được thả rông, không có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Trên cơ sở đó, lãnh đạo Vườn thú Hà Nội đề xuất phương án "mở có kiểm soát" đối với Công viên Thủ Lệ.

Theo phương án này, công viên vẫn tạo điều kiện thuận lợi để người dân vào tham quan, tập thể dục và sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, tại các cổng ra vào cần bố trí lực lượng kiểm soát, đồng thời duy trì nội quy về vệ sinh môi trường, an ninh và trật tự công cộng.

Một góc Vườn thú Công viên Thủ Lệ. Ảnh: V.A.

Bên cạnh giải pháp quản lý, ông Lê Sĩ Dũng cũng đề nghị cơ quan chức năng mở rộng việc tham vấn ý kiến chuyên môn trước khi hoàn thiện đồ án quy hoạch.

Cụ thể, cần lấy ý kiến từ các nhà khoa học, chuyên gia sinh học, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, các trường đại học chuyên ngành và Hiệp hội Vườn thú Việt Nam.

Theo lãnh đạo Vườn thú Hà Nội, việc kết hợp giữa quy hoạch hạ tầng, cơ sở khoa học và kinh nghiệm quản lý thực tiễn sẽ giúp Công viên Thủ Lệ vừa đáp ứng nhu cầu vui chơi, sinh hoạt của người dân, vừa bảo đảm chức năng nuôi dưỡng, bảo tồn động vật và giáo dục môi trường.