Đề xuất xử phạt vi phạm hành chính bằng lao động công ích

Thảo luận về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) chiều ngày 4/11, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) cho rằng, bên cạnh các hình thức xử phạt truyền thống như cảnh cáo, phạt tiền, cần nghiên cứu bổ sung những biện pháp mang tính giáo dục, phục hồi và hướng đến lợi ích cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm pháp luật.

Đại biểu Lê Thị Song An phát biểu tại hội trường. Ảnh: Media Quốc hội

Dẫn chứng thực tế, đại biểu cho biết Công an xã Phú Giáo (TP HCM) từng tổ chức cho gần 20 thanh thiếu niên từ 13 - 16 tuổi có biểu hiện chuẩn bị đánh nhau tham gia dọn dẹp vệ sinh, chăm sóc các phần mộ tại nghĩa trang liệt sĩ sau khi được tuyên truyền, giáo dục. Hoạt động này nhận được sự đồng tình, ủng hộ, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, giúp thanh thiếu niên nhận thức rõ hơn trách nhiệm của bản thân đối với cộng đồng, đồng thời phòng ngừa những hành vi vi phạm pháp luật có thể xảy ra.

Đại biểu Lê Thị Song An cho rằng, lao động phục vụ cộng đồng nếu được tổ chức phù hợp có thể mang lại hiệu quả giáo dục trực tiếp, giúp người vi phạm nhận thức rõ hơn trách nhiệm của mình đối với xã hội.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung hình thức xử phạt này vào dự thảo luật, đồng thời quy định cụ thể về đối tượng, điều kiện, phạm vi, thời gian và cơ quan chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, bảo đảm áp dụng thống nhất, có kiểm soát, phù hợp với từng nhóm đối tượng và tính chất, mức độ vi phạm.

Liên quan đến việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả trong trường hợp không ra quyết định xử phạt, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn về trình tự xác minh hiện trạng, xác định hậu quả, trách nhiệm thu thập chứng cứ và quyền giải trình của cá nhân, tổ chức.

Đặc biệt, đối với các biện pháp buộc khắc phục ô nhiễm môi trường hoặc khôi phục tình trạng ban đầu, bà cho rằng quyết định áp dụng phải xác định rõ phạm vi, nội dung công việc, yêu cầu kỹ thuật và thời hạn thực hiện. Đây là cơ sở để kiểm tra, đánh giá kết quả và tổ chức cưỡng chế nếu cá nhân, tổ chức không tự nguyện chấp hành.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế gia hạn thời hạn ra quyết định xử phạt đối với những vụ việc có tính chất chuyên môn, kỹ thuật phức tạp trong các lĩnh vực môi trường, khoáng sản, đất đai và an toàn thực phẩm.

Theo đại biểu, những vụ việc này thường đòi hỏi giám định, quan trắc hoặc lấy ý kiến cơ quan chuyên môn. Nếu chỉ áp dụng thời hạn 7 ngày làm việc, một tháng hoặc hai tháng như dự thảo, cơ quan chức năng có thể gặp khó khăn trong xác minh, thu thập chứng cứ, thậm chí không thể ban hành quyết định xử phạt do hết thời hạn luật định.

Tăng mức phạt tiền cần tính đến khả năng thi hành

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi - Đoàn Vĩnh Long. Ảnh: Media Quốc hội

Quan tâm đến mức phạt tiền trong xử lý vi phạm hành chính, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) đồng tình với việc dự thảo nâng mức phạt từ một tỷ đồng hiện hành lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức.

Theo bà, việc điều chỉnh mức phạt nhằm tăng tính răn đe, tương xứng với lợi ích bất hợp pháp mà người vi phạm thu được, nhất là trong các lĩnh vực môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và những lĩnh vực có nguy cơ gây thiệt hại lớn cho cộng đồng.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần phân biệt giữa tăng mức phạt để nâng cao tính răn đe và tăng mức phạt nhưng không bảo đảm khả năng thi hành. "Một quyết định xử phạt với số tiền lớn nhưng người vi phạm không có khả năng chấp hành hoặc tìm cách né tránh, kéo dài việc thi hành sẽ không đạt được mục tiêu quản lý. Ngược lại, mức phạt không tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm và điều kiện kinh tế của từng nhóm đối tượng có thể tạo gánh nặng cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và người dân," bà Nhi nói.

Do đó, đại biểu Vĩnh Long đề nghị Chính phủ khi quy định khung tiền phạt theo từng lĩnh vực cần đánh giá tác động dựa trên ba yếu tố: Mức độ nguy hiểm của hành vi, lợi ích bất hợp pháp thu được và khả năng thực tế của việc thi hành quyết định xử phạt.

Bên cạnh phạt tiền, bà cho rằng cần ưu tiên áp dụng đồng bộ các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục tình trạng ban đầu, xử lý ô nhiễm, phá dỡ công trình vi phạm và nộp lại số lợi bất hợp pháp.

"Trong nhiều trường hợp, điều xã hội cần không chỉ là số tiền phạt mà quan trọng hơn là khắc phục được hậu quả và chấm dứt hành vi vi phạm trên thực tế," đại biểu nhấn mạnh.