Diễn đàn Luật học Mùa Thu 2026: Nhận diện những vấn đề lý luận, thực tiễn trong kỷ nguyên mới

Ngày 19/9, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Diễn đàn Luật học Mùa Thu lần thứ Sáu, năm 2026 với chủ đề “Luật học Việt Nam: Nửa thế kỷ thành tựu và xu hướng phát triển trong kỷ nguyên mới”. Đây là hoạt động khoa học có ý nghĩa đặc biệt trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm truyền thống của nhà trường (1976 - 2026).

Diễn đàn Luật học Mùa Thu lần thứ Sáu được tổ chức nhằm tạo lập không gian trao đổi học thuật có chiều sâu, quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, nhà hoạt động thực tiễn và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu pháp luật ở Việt Nam để cùng nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ hình thành và phát triển của Luật học Việt Nam.

Bên cạnh việc tổng kết những thành tựu đã đạt được, Diễn đàn còn hướng tới việc xác định các vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra đối với Luật học Việt Nam trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Diễn đàn Luật học Mùa Thu lần thứ Sáu, năm 2026 là hoạt động khoa học có ý nghĩa đặc biệt trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm truyền thống của Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Nguyễn Liên

Không gian đối thoại học thuật cởi mở, hướng tới giá trị cho đất nước và cộng đồng

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, của PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, Diễn đàn Luật học Mùa Thu là diễn đàn khoa học do Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội trước đây và Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội ngày nay sáng lập.

Qua các kỳ tổ chức, Diễn đàn đã trở thành điểm hẹn quen thuộc, nơi quy tụ đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và những người làm công tác pháp luật để trao đổi về các vấn đề mới, có tính thời sự của Luật học Việt Nam và thế giới. Đây là không gian đối thoại học thuật cởi mở, nghiêm túc, cùng hướng tới những giá trị có ích cho đất nước và cộng đồng.

PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Nguyễn Liên

Diễn đàn lần thứ Sáu có ý nghĩa đặc biệt khi được tổ chức đúng dịp Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội kỷ niệm 50 năm truyền thống. Nhìn rộng hơn, đây cũng là thời điểm đánh dấu nửa thế kỷ phát triển của nền Luật học Việt Nam kể từ khi đất nước được thống nhất, một hệ thống pháp luật thống nhất, phục vụ sự nghiệp xây dựng, mở của, hội nhập và đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

"Đây là dấu mốc đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa để nhìn nhận, đánh giá lại chặng đường, thành tựu của nền Luật học nước nhà nửa thể kỷ qua, cũng như yêu cầu, sứ mệnh và xu hướng trong kỷ nguyên mới", PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh khẳng định.

Ông nhấn mạnh, chủ đề của năm kỷ niệm 50 năm truyền thống là “Vun bồi truyền thống, lan tỏa tinh hoa”.

Tinh thần ấy được thể hiện trong chủ đề Diễn đàn năm nay: “Luật học Việt Nam: Nửa thế kỷ thành tựu và xu hướng phát triển trong kỷ nguyên mới”. Nhìn lại nửa thế kỷ của nền luật học của một nước Việt Nam độc lập, tự do và thống nhất là để ghi nhận những chuyển biến trong tư duy pháp lý và những đóng góp của khoa học pháp lý đối với quá trình xây dựng, đổi mới, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế của đất nước. Từ nền tảng đó, Diễn đàn cùng nhận diện các yêu cầu mới và định hướng phát triển của Luật học trong giai đoạn phát triển mới.

Đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Nguyễn Liên

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, bước vào kỷ nguyên mới, Luật học đứng trước nhiều vấn đề chưa từng có tiền lệ. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số, giao dịch xuyên biên giới và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi nhanh chóng đời sống xã hội. Cùng với đó là yêu cầu hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền con người, kiểm soát quyền lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an ninh quốc gia. Luật học vì thế phải nâng cao khả năng dự báo, phát hiện sớm các quan hệ mới và đề xuất giải pháp phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

"Chủ đề năm nay vì thế có ý nghĩa trực tiếp đối với Luật học nói chung. Diễn đàn giúp đánh giá các thành tựu, nhận diện hạn chế và khoảng trống nghiên cứu, đồng thời trao đổi về phương pháp và năng lực cần có của khoa học pháp lý cũng như đào tạo luật. Đây cũng là nơi gặp gỡ giữa kinh nghiệm và sáng tạo, giữa nghiên cứu cơ bản và yêu cầu thực tiễn, giữa tri thức pháp lý Việt Nam và những tiến bộ của luật học thế giới", ông nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh cho biết, Diễn đàn cũng gắn trực tiếp với mục tiêu chiến lược xây dựng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành trường đại học định hướng nghiên cứu xuất sắc, đạt đẳng cấp quốc tế trong lĩnh vực pháp luật trong thập kỷ tới.

Mục tiêu đó đòi hỏi một môi trường học thuật có chất lượng, coi trọng tự do học thuật và liêm chính khoa học, thúc đẩy nghiên cứu có ảnh hưởng, tăng cường công bố và hợp tác quốc tế, đồng thời chuyển hóa tri thức thành đóng góp cụ thể cho đất nước. Diễn đàn Luật học Mùa Thu là không gian quan trọng để kết nối các nhà khoa học và lan tỏa những giá trị học thuật mà nhà trường theo đuổi.

Đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Nguyễn Liên

Thúc đẩy các khoa học pháp lý cơ bản tiếp tục phát triển trong kỷ nguyên mới

Chương trình gồm phiên toàn thể và 5 phiên chuyên đề, bao quát các khoa học pháp lý cơ bản; khoa học luật hiến pháp và luật hành chính; khoa học trong lĩnh vực luật tư; Khoa học luật hình sự và tố tụng hình sự; khoa học luật quốc tế. Các tham luận còn đề cập đến hoàn thiện thể chế, tác động của khoa học và công nghệ, đổi mới đào tạo luật, luật học so sánh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và việc tham gia xây dựng các chuẩn mực pháp lý quốc tế.

Đội ngũ chuyên gia lớn, uy tín đến từ nhiều cơ quan, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và tổ chức thực tiễn giúp Diễn đàn tiếp cận vấn đề từ nhiều chiều cạnh.

PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội và GS.TS Hoàng Thế Liên, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Tư pháp chủ trì phiên toàn thể. Ảnh: Nguyễn Liên

Phiên toàn thể với chủ đề “Nửa thế kỷ Luật học Việt Nam: Thành tựu, những vấn đề đặt ra và tầm nhìn kỷ nguyên mới” diễn ra với 9 tham luận của các nhà khoa học và chuyên gia uy tín.

Chia sẻ tại Diễn đàn, GS.TS Phạm Hồng Thái, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học nhấn mạnh, từ năm 1976 đến nay, Luật học Việt Nam đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài, phức tạp và có tính tích lũy. Từ chỗ hoạt động nghiên cứu còn tập trung ở một số thiết chế chuyên ngành và đào tạo luật còn thiếu thốn, Luật học từng bước hình thànhmạng lưới các cơ sở nghiên cứu và đào tạo, phát triển đào tạo sau đại học, hình thành hệ thống giáo trình và chuyên khảo ngày càng phong phú, đồng thời mở rộng mạnh mẽ các ngành và lĩnh vực nghiên cứu.

Nếu nhìn từ các công trình tiêu biểu, có thể thấy một quá trình vận động khá rõ: từ nghiên cứu nền tảng về Nhà nước và pháp luật; đến giáo trình hóa tri thức; đến phân ngành luật; đến chuyên sâu hóa; đến nghiên cứu Nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp và quyềncon người; đến kiểm soát quyền lực; đến quản trị nhà nước và phòng, chống tham nhũng; đến nghiên cứu các vấn đề pháp lý mới của xã hội số.

GS.TS Phạm Hồng Thái, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học chia sẻ tại Diễn đàn. Ảnh: Nguyễn Liên

Trong quá trình đó, không một thiết chế đơn lẻ nào có thể đại diện cho toàn bộ lịch sử Luật học Việt Nam. Sự tương tác giữa nghiên cứu - đào tạo - giáo trình - đào tạo sau đại học - công trình chuyên sâu đã tạo ra sự trưởng thành của Luật học Việt Nam.

Theo GS.TS Phạm Hồng Thái, ở bình diện sâu hơn, sự phát triển đó cho thấy Luật học Việt Nam đang chuyển từ mô hình chủ yếu giải thích và hệ thống hóa pháp luật hiện hành sang mô hình vừa giải thích pháp luật, vừa nghiên cứu thể chế, đánh giá chính sách, kiểm soát quyền lực và dự báo những vấn đề pháp lý mới. Đây là điều kiện quan trọng để Luật học không chỉ phản ánh sự phát triển của pháp luật mà còn tham gia chủ động vào quá trình xây dựng, hoàn thiện và vận hành Nhà nước pháp quyền Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số.

GS.TS Lê Minh Tâm, Trường Đại học Luật Hà Nội chia sẻ tại Diễn đàn. Ảnh: Nguyễn Liên

Theo GS.TS Lê Minh Tâm, Trường Đại học Luật Hà Nội, trong bối cảnh kỷ nguyên mới, có nhiều yêu cầu mới được đặt ra đối với khoa học pháp lý cơ bản cần được nhận thức và giải quyết nhằm thúc đẩy các khoa học pháp lý cơ bản tiếp tục phát triển, có đủ năng lực sáng tạo các tri thức mới, kịp thời nhận diện, tích hợp các giá trị, phản biện, dự báo, thiết kế thể chế và kiến tạo phát triển.

Từ đó, GS.TS Lê Minh Tâm nhấn mạnh một số định hướng phát triển khoa học pháp lý cơ bản Việt Nam đến năm 2045. Cụ thể, hướng tới xây dựng một nền khoa học pháp lý Việt Nam hiện đại, đồng bộ, tự chủ về tri thức, hội nhập và có năng lực kiến tạo phát triển. Nền khoa học pháp lý Việt Nam hiện đại có các đặc trưng cơ bản: có chiều sâu lý luận và năng lực sáng tạo tri thức, phong phú về nội dung, hình thức, đa dạng về phương pháp, dựa trên dữ liệu, bằng chứng và có năng lực dự báo, phù hợp với thực tiễn Việt Nam; có khả năng cung cấp cơ sở khoa học cho thiết kế, vận hành thể chế phát triển và hội nhập quốc tế.

Đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Nguyễn Liên

Bên cạnh đó, xây dựng chương trình quốc gia về nghiên cứu khoa học pháp lý cơ bản đến năm 2045; cấu trúc lại hệ thống khoa học pháp lý cơ bản, bổ sung những khoa học pháp lý mới và thúc đẩy các khoa học pháp lý còn hạn chế; xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia phục vụ nghiên cứu pháp luật.

GS.TS Lê Minh Tâm cũng đề cập tới định hướng đổi mới căn bản về đào tạo nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao; xây dựng các trung tâm nghiên cứu luật học và đội ngũ cán bộ nghiên cứu luật học mạnh; nghiên cứu và phát triển các hình thức hợp tác quốc tế về nghiên cứu pháp lý cơ bản.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Minh Giang

Các tham luận tại phiên toàn thể cũng tập trung vào những giai đoạn phát triển của Luật học Việt Nam; nền tảng tư tưởng và lý luận pháp luật; vai trò của khoa học pháp lý trong hoàn thiện và cải cách hệ thống pháp luật; những yêu cầu mới đối với Luật học Việt Nam; chiến lược phát triển đất nước; đổi mới đào tạo luật; tư duy luật học so sánh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và tiến trình hội nhập quốc tế.

Sau phiên toàn thể, 5 phiên chuyên đề được tổ chức đồng thời, gồm: “Các khoa học pháp lý cơ bản trong tiến trình phát triển của Luật học Việt Nam: Nửa thế kỷ phát triển và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới”; “Khoa học Luật hiến pháp, Luật hành chính ở Việt Nam: Nửa thế kỷ phát triển và tầm nhìn trong kỷ nguyên mới”; “Khoa học Luật tư Việt Nam: Nửa thế kỷ phát triển và xu hướng trong kỷ nguyên mới”; “Nửa thế kỷ Luật học Việt Nam (1976–2026): Lĩnh vực Luật Hình sự và Tố tụng hình sự – Thành tựu, những vấn đề đặt ra và tầm nhìn kỷ nguyên mới”; “Khoa học Luật quốc tế Việt Nam: Từ hội nhập đến kiến tạo trong kỷ nguyên mới”.