Diễn đàn tháng 11: Bạo lực 'không dấu vết' thời công nghệ
Không đòn roi, không dấu vết ngoài da, nhiều người phụ nữ đang bị cô lập trong chính ngôi nhà của mình bởi những lời đe dọa và thiết bị theo dõi. Khi nỗi đau không thể nhìn thấy bằng mắt thường, làm sao để nhận diện và kịp thời che chở cho họ?

Ảnh minh họa
Một cán bộ tham vấn tâm lý từng kể với chúng tôi câu chuyện của chị Minh (34 tuổi, nhân viên văn phòng ở Hà Nội). Nhìn bề ngoài, gia đình chị khiến nhiều người ngưỡng mộ: Chồng thành đạt, chu đáo, ngày nào cũng đón đưa vợ con đúng giờ. Thế nhưng, ít ai biết, suốt 4 năm trời, chị Minh sống trong sự ngột ngạt đến nghẹt thở.
Chồng chị giữ toàn bộ mật khẩu điện thoại, mạng xã hội và cả tài khoản iCloud của vợ. Mọi tin nhắn, cuộc gọi của chị đều tự động chuyển sang máy tính bảng của anh ta. Trên xe máy và trong túi xách của chị luôn có thiết bị định vị. Chị đi đâu, gặp ai, dừng lại quán nào quá 15 phút, điện thoại sẽ lập tức đổ chuông với những câu chất vấn. Dần dần, vì quá sợ hãi, chị tự cắt đứt liên lạc với bạn bè, đồng nghiệp, thậm chí không dám gọi về tâm sự với mẹ đẻ vì biết mọi lời nói đều có người đang theo dõi.
Chưa dừng lại ở đó, mỗi lần chị có ý định phản kháng hay nhắc đến chuyện ly hôn, người chồng lại buông lời đe dọa sẽ phát tán những hình ảnh, đoạn phim riêng tư của hai vợ chồng lên mạng xã hội và gửi cho cơ quan chị. Không một cái tát, không một vết bầm, nhưng người phụ nữ ấy luôn sống trong trạng thái hoảng loạn, mất ngủ triền miên và tự ti đến mức tin rằng mình thực sự vô dụng, chẳng thể sống nổi nếu thiếu chồng.
Câu chuyện của chị Minh không phải là cá biệt. Trong đời sống hiện đại, khi công nghệ len lỏi vào từng ngóc ngách, nhiều người gây bạo lực đã chuyển từ nắm đấm sang những thủ đoạn tinh vi hơn: Kiểm soát chi tiêu từng đồng, khóa tài khoản ngân hàng, cài phần mềm theo dõi, bôi nhọ danh dự trên mạng xã hội hoặc dùng con cái để uy hiếp tinh thần người mẹ.
Điều đáng lo ngại nhất của dạng bạo lực này là sự khó khăn trong việc nhận diện và thu thập chứng cứ. Khi người phụ nữ tìm đến sự giúp đỡ, câu hỏi đầu tiên họ thường gặp phải là: "Anh ta có đánh chị không? Có giấy chứng nhận thương tích không?".

Ảnh minh họa
Với bạo lực tinh thần và công nghệ, nạn nhân không có vết thương trên cơ thể để đi giám định. Những lời miệt thị, đe dọa thường chỉ diễn ra sau cánh cửa đóng kín, hoặc được gửi qua tin nhắn tự xóa. Nếu không rành về công nghệ, người vợ cũng không biết cách lưu lại bằng chứng. Thậm chí, việc tự ý đổi mật khẩu hay tắt định vị đôi khi còn khiến người chồng nổi giận hơn.
Đáng buồn là ngay cả nhiều người thân khi nghe kể lại cũng tặc lưỡi cho rằng: "Chồng nó quan tâm, giữ vợ mới thế, có đánh đập gì đâu mà làm quá lên". Chính sự thiếu hiểu biết và thờ ơ ấy đã đẩy người phụ nữ vào cảnh đơn độc, không biết bấu víu vào đâu.
Thay đổi nhận thức để mở cánh cửa "nhà tù vô hình"
Để bảo vệ phụ nữ và trẻ em trước những tổn thương không rướm máu này, theo ThS Nguyễn Viết Hiền (Giảng viên ĐH Giáo dục - ĐHQGHN, Giám đốc Công ty Giáo dục OED), trước hết cần sự thay đổi từ chính những người xung quanh như gia đình, bạn bè và hàng xóm.
Sự quan tâm đúng cách đôi khi chỉ bắt đầu từ việc tinh ý nhận ra những khác lạ nhỏ nhất: Một người bạn vốn vui vẻ bỗng dưng khép kín, hay vội vã cúp máy khi đang nói chuyện, ánh mắt lo âu mỗi khi nhắc đến chồng hoặc luôn phải xin phép cho những việc cá nhân rất nhỏ. Thay vì phán xét hay khuyên họ "nhịn cho êm cửa êm nhà", sự lắng nghe và thấu hiểu của người thân sẽ giúp họ nhận ra mình đang bị bạo hành, chứ không phải do bản thân "nhạy cảm quá mức".
Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, cán bộ Hội phụ nữ và các tổ chức xã hội cũng cần trang bị thêm kỹ năng mới để ứng phó với kiểu bạo lực thời công nghệ. Cán bộ cơ sở và người làm công tác bảo vệ pháp luật không chỉ nắm vững quy định về bạo lực tinh thần trong Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, mà còn cần hiểu biết cơ bản về an toàn mạng. Việc hướng dẫn nạn nhân cách thoát khỏi sự theo dõi trên điện thoại, cách chụp màn hình hay lưu giữ tin nhắn, dữ liệu làm bằng chứng là điều rất cần thiết.
Một vết bầm trên da có thể mờ đi sau vài tuần, nhưng nỗi sợ hãi và tổn thương tinh thần có thể đeo bám người phụ nữ suốt đời, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý của những đứa trẻ sống trong bầu không khí ngột ngạt ấy. Chỉ khi mọi người nhìn nhận đúng mức độ nguy hiểm của bạo lực tinh thần và công nghệ, những "nhà tù vô hình" mới thực sự được xóa bỏ, trả lại sự bình yên đúng nghĩa cho phụ nữ và trẻ em.
Mời bạn gửi quan điểm, ý kiến tham gia Diễn đàn Khi phụ nữ, trẻ em bị bạo lực, ai sẽ bảo vệ họ ở phần Bình luận cuối bài viết, hoặc email diendangiadinhpnvn@gmail.com, hoặc qua fanpage Báo Phụ nữ Việt Nam.
