Điều chỉnh quy hoạch Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La

Theo quy hoạch được phê duyệt, phạm vi điều chỉnh bao gồm toàn bộ khu vực thuộc quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2019, với tổng diện tích 32,3ha, thuộc phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La.

Trong đó, khu vực bảo vệ di tích có diện tích 17,08ha, bao gồm Di tích Nhà tù Sơn La, Di tích Nhà thương tại đồi Khau Cả và Nghĩa trang liệt sĩ Nhà tù Sơn La tại thung lũng Gốc Ổi; phần diện tích còn lại 15,22ha gồm các khu vực cảnh quan thiên nhiên, khu dân cư hiện trạng, trụ sở cơ quan, công trình công cộng và hạ tầng kỹ thuật.

Không gian quy hoạch còn bao gồm Di tích Cây đa Bản Hẹo, Di tích Mó nước và các khu vực xung quanh đồi Khau Cả, thung lũng Gốc Ổi.

Một góc Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La. Ảnh: Anh Tuấn

Việc điều chỉnh quy hoạch nhằm tạo cơ sở pháp lý và định hướng tổng thể, lâu dài cho công tác quản lý, bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích; đồng thời cụ thể hóa định hướng Quy hoạch tỉnh Sơn La thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo đó, nguyên tắc xuyên suốt là bảo vệ tối đa các yếu tố gốc, giữ gìn cấu trúc không gian di tích, phục dựng trên cơ sở khoa học và phù hợp với các giá trị lịch sử, văn hóa. Các hạng mục di tích sẽ được tu bổ, gia cố, chống xuống cấp; một số công trình hiện có được nghiên cứu cải tạo, chuyển đổi công năng để phục vụ trưng bày, trải nghiệm lịch sử và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Đáng chú ý, quy hoạch định hướng hình thành Công viên ký ức Khau Cả với diện tích khoảng 4,05ha, gắn với cảnh quan sinh thái, các tuyến đi bộ, điểm vọng cảnh và không gian trải nghiệm lịch sử.

Một số công trình thuộc trụ sở HĐND - UBND tỉnh Sơn La (cũ) được đề xuất cải tạo, chuyển đổi công năng theo mô hình bảo tàng thông minh. Quy hoạch cũng điều chỉnh chức năng Trung tâm diễn giải và trải nghiệm du lịch lịch sử - văn hóa Sơn La, khu thương mại, dịch vụ - khách sạn du lịch, đồng thời đề xuất xây dựng hệ thống bãi đỗ xe, nâng cấp giao thông và hoàn thiện hạ tầng điện, cấp thoát nước.

Quy hoạch xác định 8 nhóm dự án thành phần, triển khai trong giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Các nhiệm vụ trọng tâm gồm giải phóng mặt bằng; nghiên cứu, khảo cổ, sưu tầm tư liệu, hiện vật; tu bổ, phục hồi di tích; đầu tư hạ tầng kỹ thuật, công trình công cộng; xây dựng cơ sở dữ liệu số và phát triển du lịch. Nguồn vốn thực hiện được huy động từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Nhà tù Sơn La được thực dân Pháp xây dựng năm 1908 trên ngọn đồi Khau Cả bên dòng suối Nậm La (phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La). Ban đầu nhà tù có diện tích 500m2, năm 1940, thực dân Pháp mở rộng lên 1.700m2. Trong 15 năm (1930-1945), Nhà tù Sơn La đã giam giữ trên 1.000 lượt người tù là các chiến sĩ cộng sản, trong đó, có nhiều người là Thành ủy, Xứ ủy, Ủy viên Trung ương. Năm 1962, Nhà tù Sơn La được xếp hạng Di tích quốc gia. Ngày 31/12/2014, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La.