Điều chỉnh thời vụ, chuyển đổi cây trồng để bù đắp thiệt hại do mưa lũ

Khoảng 2.355 ha diện tích sản xuất nông, lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai bị ảnh hưởng nặng nề bởi các đợt thiên tai từ đầu năm 2026.

Theo Báo cáo của UBND tỉnh về công tác chỉ đạo, điều hành 9 tháng đầu năm 2026, sản xuất nông, lâm nghiệp toàn tỉnh cơ bản ổn định. Tổng sản lượng lương thực có hạt đạt khoảng 468.900 tấn, bằng 72,6% kế hoạch năm. Diện tích lúa đạt 73.854 ha, hoàn thành 100% kế hoạch; diện tích ngô đạt 58.727 ha, bằng 100,2% kế hoạch.

Các cây trồng chủ lực giữ diện tích ổn định: chè 15.279 ha (sản lượng chè búp tươi 120.167 tấn), cây ăn quả 10.843 ha (sản lượng 59.207 tấn) và rau các loại 20.998 ha (sản lượng 338.183 tấn).

Như vậy, còn khoảng 27,4% kế hoạch sản lượng lương thực cần hoàn thành trong những tháng cuối năm, trong khi nhiều diện tích sản xuất chịu ảnh hưởng thiên tai. Tại những địa bàn bị tác động trực tiếp của bão và hoàn lưu mưa lũ, việc khắc phục đòi hỏi rất nhiều nguồn lực.

Tại thôn Ngòi A2 (xã Mậu A), lượng lớn đất cát từ dòng suối bồi lắng, tràn vào ruộng, che lấp nhiều diện tích canh tác lúa của người dân.

Khoảng 1 ha đất sản xuất lúa tại thôn Ngòi A 2, xã Mậu A không thể sản xuất do thiên tai.

Vừa thu hoạch xong diện tích lúa mùa với năng suất không đạt kỳ vọng do ảnh hưởng của mưa bão, ông Lý Ton Chẹ (thôn Ngòi A2) chia sẻ: "Khu vực này nhà nào cũng bị đất cát vùi lấp. Từ đầu vụ, bà con đã phải tự bỏ tiền thuê máy xúc san gạt, cào đất cát ra khỏi ruộng để cấy lúa. Dù vất vả, chúng tôi vẫn động viên nhau cố gắng bám đất, khôi phục lại diện tích để bảo đảm nguồn lương thực tự cung tự cấp cho gia đình".

Lượng lớn đất cát từ dòng suối tràn vào vùi lấp mặt ruộng khiến nhiều diện tích lúa tại thôn Ngòi A2 (xã Mậu A) không thể tiếp tục canh tác.

Việc tự khắc phục không hề đơn giản, nhất là khi đất cát liên tục bồi lấp sau mỗi trận mưa lớn.

Bà Hà Thị Thanh Hường - Bí thư Chi bộ thôn Ngòi A2 cho biết, sau bão Yagi năm 2024 và các đợt lũ liên tiếp trong những năm gần đây, lượng đất đá tràn vào ruộng rất lớn. Hiện nhiều hộ không còn đủ kinh phí để tiếp tục khắc phục, dẫn đến khoảng 1 ha đất sản xuất phải bỏ hoang.

Xã Mậu A ghi nhận thiệt hại 46,7 ha lúa trong năm 2025 và 6,85 ha lúa trong đợt mưa bão năm 2026. Trước tình trạng đất sản xuất bị thu hẹp, chính quyền xã đã định hướng người dân tận dụng quỹ đất hai vụ lúa để trồng cây vụ đông, không để đất trống.

Bà Đỗ Thanh Vân, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mậu A, trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật cho bà con, cho biết: "Từ nay đến cuối năm, xã tập trung chỉ đạo Nhân dân tận dụng tối đa diện tích đất hai vụ lúa để gieo trồng cây ngô và các loại rau màu như bắp cải, su hào, khoai lang".

Tại xã Xuân Ái, việc quy hoạch lại vùng canh tác đang được đẩy mạnh. Xã chủ trương giảm diện tích lúa ở vùng trũng thấp thường xuyên ngập lụt, chuyển sang trồng mới cây dâu tằm, phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu 25 ha ngay trong năm 2026.

Đánh giá về định hướng khôi phục sản xuất, ông Hoàng Xuân Hùng - Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Ái cho biết, chính quyền xã đang tập trung hướng dẫn Nhân dân thu hoạch nhanh gọn diện tích cây trồng vụ mùa, đồng thời cử cán bộ khuyến nông xuống đồng triển khai các biện pháp phòng trừ sâu bệnh cho cây vụ đông.

Bên cạnh nỗ lực của người dân, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Xuân Ái đã tập huấn kỹ năng khắc phục bão lũ cho 5 nhóm hộ với 40 người; các đợt điều tra, dự tính dự báo sâu bệnh trên cây ngô, cây màu và cây lâm nghiệp được thực hiện liên tục. Phòng Kinh tế xã đang xây dựng kế hoạch phát triển nuôi thủy sản hồ chứa giai đoạn 2026 - 2030 và nghiệm thu các mô hình hỗ trợ theo Nghị quyết số 21 của HĐND tỉnh.

Ở quy mô toàn tỉnh, việc khôi phục sản xuất đang được đặt trong bài toán tính toán kỹ lưỡng về thời vụ và nhu cầu thị trường.

Bà Cao Thị Hòa Bình - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi thú y, Thủy sản tỉnh Lào Cai khẳng định, ngành nông nghiệp đã sớm chỉ đạo các địa phương đẩy nhanh tiến độ thu hoạch vụ mùa, giải phóng đất và chuẩn bị vật tư cho sản xuất vụ đông. Yêu cầu đặt ra là phải bám sát nhu cầu thị trường để lựa chọn cơ cấu cây trồng phù hợp, nâng cao giá trị sản phẩm. Đồng thời, các đơn vị phải liên tục cập nhật diễn biến thời tiết để chủ động phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ năng suất nông sản.

Để bù đắp sản lượng thiếu hụt do mưa lũ, các địa phương đang tích cực đôn đốc Nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đẩy mạnh sản xuất vụ đông.

Sau những trận mưa lũ ảnh hưởng đến 2.355 ha diện tích nông, lâm nghiệp, chính quyền và nông dân Lào Cai đang từng bước khôi phục sản xuất. Việc chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, bám sát nông lịch và siết chặt các biện pháp phòng, chống dịch bệnh là nền tảng để bù đắp thiệt hại, duy trì sinh kế và phấn đấu hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất nông nghiệp năm 2026. Tuy nhiên, với những hộ như ở Ngòi A2 còn thiếu kinh phí khôi phục ruộng đồng, rất cần thêm sự hỗ trợ kịp thời để không còn diện tích bị bỏ hoang.