Điều gì xảy ra khi 'Trại buôn người' xô đổ phim Trấn Thành

Trước đó, Trấn Thành được coi là “vua phòng vé dịp Tết” với loạt dự án thành công gần như không có đối thủ. Trong bảng tổng sắp 10 phim nội địa có doanh thu cao nhất lịch sử, có tới 5 tác phẩm mà anh ở vị trí cầm trịch dự án.

Thế nên, việc hai năm liên tiếp mất ngôi vương phòng vé đặt ra câu hỏi về vị thế của nam đạo diễn từng được cho là “bất bại” ở rạp Việt. Theo chuyên gia, sức hút của thương hiệu Trấn Thành vẫn là rất lớn, song thị trường đã cho thấy những tín hiệu làm lung lay vị thế độc tôn của đạo diễn Mai. Sự thay đổi này mở ra cơ hội cho những nhà làm phim mới, đồng thời đặt ra bài toán về khả năng phát triển bền vững của điện ảnh nội địa.

Trấn Thành mất thế độc tôn?

Trao đổi với Tri Thức - Znews, nhà sản xuất phim Nguyễn Hữu Cường cho rằng còn quá sớm để kết luận thương hiệu Trấn Thành đã suy giảm sức hút chỉ từ hai lần mất vị trí ngôi vương. Song thực tế chứng minh khán giả nay đã có thêm những lựa chọn khác đủ hấp dẫn để quan tâm và quyết định xuống tiền mua vé.

Điểm chung đáng chú ý giữa Mưa đỏ và Trại buôn người - hai tác phẩm vượt mặt phim Trấn Thành - không nằm ở thể loại hay đề tài bởi cả hai có cách tiếp cận khác nhau. Nó nằm ở khả năng biến một câu chuyện cụ thể thành trải nghiệm có ý nghĩa rộng hơn đối với khán giả.

Mưa đỏ khơi dậy ký ức lịch sử, lòng biết ơn, niềm tự hào dân tộc và sự đồng cảm với những con người đã hy sinh trong chiến tranh. Trong khi đó, Trại buôn người khai thác nỗi sợ có thật của xã hội đương đại: những cạm bẫy lừa đảo, sự bất an trước các đường dây tội phạm và nỗi lo cho sự an toàn của bản thân, gia đình.

Một bộ phim hướng về ký ức lịch sử, bộ phim còn lại chạm vào vấn đề thời sự, nhưng cả hai đều có khả năng khiến câu chuyện trên màn ảnh vượt ra ngoài phạm vi giải trí đơn thuần để trở thành chủ đề đáng quan tâm, bàn luận.

Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu kết luận rằng chỉ cần chọn "đề tài nóng" hay "lòng yêu nước" là có thể bán được vé. Thực tế, Anh hùng cũng khai thác đề tài lừa đảo nhưng chỉ thu khoảng 46,7 tỷ đồng. Đề tài chỉ tạo ra sự chú ý ban đầu, yếu tố then chốt để bán vé kỷ lục là sự cộng hưởng giữa đề tài chạm đến tâm thức đám đông và "trải nghiệm bắt buộc phải xem tại rạp".

Chung quan điểm, Thạc sĩ Trần Minh Ngân - Giảng viên Khoa Nghệ thuật, Sân khấu & Điện ảnh của Đại học Văn Lang, cho rằng thành công của Mưa đỏ, Trại buôn người phản ánh sự dịch chuyển rõ nét trong thị hiếu người xem. Cụ thể, khẩu vị công chúng đang mở rộng từ "bi kịch phòng khách" sang "đại tự sự sinh tồn". Sau thời gian dài bội thực với những màn cãi vã gia đình hay chuyện tình cảm giọt lệ, khán giả sẵn sàng đón nhận những câu chuyện gai góc, nặng nề, u tối hơn - miễn là chúng được kể bằng ngôn ngữ thể loại (chiến tranh, hành động, sinh tồn) hấp dẫn. Tất nhiên, phim gia đình, hài hay kinh dị vẫn có đất sống, chỉ là khán giả không còn coi tiếng cười hay bi kịch gia đình là lý do duy nhất để ra rạp.

Mặt khác, thương hiệu Trấn Thành cũng không yếu đi, nhưng đã mất thế độc tôn khi "mức trần thị trường" được nâng lên. Suốt giai đoạn từ Bố già, Nhà bà Nữ đến Mai, gần như chỉ có Trấn Thành định nghĩa đỉnh doanh thu 450-550 tỷ đồng. Hiện nay, tên tuổi Trấn Thành vẫn là một bảo chứng vững chắc và giúp phim mở màn áp đảo ngay trong tuần đầu, nhưng không còn là "mức trần duy nhất" của phòng vé.

"Khán giả vẫn sẵn sàng mua vé xem phim Trấn Thành vào dịp đầu xuân như một thói quen văn hóa giải trí và thưởng thức các màn đối thoại tâm lý gia đình, tình yêu sắc sảo. Tuy nhiên, biên độ thẩm mỹ của người xem đã vượt ra khỏi không gian kịch tính nội tâm đô thị hay những mâu thuẫn thế hệ trong gia đình. Khi thị trường xuất hiện những tác phẩm mở rộng quy mô không gian ra chiến trường lịch sử bi tráng như Mưa đỏ hay sào huyệt tội phạm xuyên biên giới như Trại buôn người, công chúng lập tức bị thu hút bởi trải nghiệm thị giác và cảm xúc hoàn toàn khác biệt.

Nói cách khác, khán giả không đi tìm người ‘thay thế’ Trấn Thành, mà đang đòi hỏi một thực đơn điện ảnh đa dạng hơn về thể loại, nơi thương hiệu cá nhân của ngôi sao chỉ là tấm vé mời ban đầu, còn sức mạnh của đề tài và trải nghiệm điện ảnh mới là yếu tố quyết định doanh thu”, ông Ngân nhận định.

Cơ hội nào cho các nhà làm phim 'ít tên tuổi'?

Với hơn 15 năm kinh nghiệm sản xuất và quản lý dự án phim, Thạc sĩ Nguyễn Cao Tùng cho rằng hiện tượng phim có đạo diễn ngôi sao không còn giữ thế độc tôn phòng vé có thể coi là tín hiệu tích cực với thị trường.

Bởi lẽ, ở một thị trường mà tên tuổi đạo diễn có sức chi phối lớn, các nhà đầu tư thường có xu hướng lựa chọn những phương án được xem là an toàn. Điều đó có thể khiến những ý tưởng mới, những câu chuyện ít quen thuộc hoặc những đạo diễn chưa có thành tích phòng vé gặp khó khăn trong việc huy động vốn và tiếp cận hệ thống phát hành.

Thành công của Mưa đỏ và Trại buôn người cho thấy một dự án có đề tài hấp dẫn, cách kể phù hợp và chiến lược phát hành tốt hoàn toàn có cơ hội tạo ra doanh thu rất lớn, ngay cả khi không dựa vào một thương hiệu đạo diễn ngôi sao. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các nhà làm phim trẻ, bởi nó giúp nhà đầu tư có thêm niềm tin vào những đạo diễn mới, những thể loại mới và những cách kể chuyện mới.

Theo chuyên gia, quyền lực tại phòng vé đang dịch chuyển từ "tên tuổi bảo chứng" sang "dự án có sức lan tỏa, thuyết phục". Cơ hội lớn nhất nằm ở sự thay đổi trong tư duy thẩm định của các nhà đầu tư và hệ thống phát hành. Trong nhiều năm, dòng vốn lớn và tỷ lệ suất chiếu vàng thường chỉ chảy về một vài thương hiệu cá nhân cố định vì tâm lý sợ rủi ro. Nay, thực tế phòng vé chứng minh rằng một ý tưởng mạnh, xác định đúng nỗi bận tâm của xã hội và đi kèm năng lực thực thi nghiêm túc hoàn toàn có thể tự trở thành "ngôi sao bán vé".

Còn theo Thạc sĩ Trần Minh Ngân, không nên vội vã đánh giá rằng thị trường đã dần thoát khỏi sự phụ thuộc vào đạo diễn ngôi sao. Một vài bộ phim thành công chưa đủ chứng minh sự thay đổi này đang trở thành xu hướng. Các nhà đầu tư vẫn có lý do ưu tiên những tên tuổi bảo chứng doanh thu, trong khi nhà làm phim trẻ và những dự án mới vẫn phải chật vật chứng minh tiềm năng bán vé giữa môi trường cạnh tranh gay gắt.

Chuyên gia cho rằng để chuyển hóa những đỉnh cao cá biệt thành sự tăng trưởng bền vững cho toàn ngành, điện ảnh Việt cần giải quyết đồng bộ bốn bài toán cốt lõi:

Một là, đầu tư nghiêm túc cho khâu phát triển kịch bản: Kỹ thuật dàn dựng đại cảnh, hình ảnh và âm thanh của chúng ta đã tiến rất nhanh, nhưng cấu trúc kịch bản và chiều sâu tâm lý nhân vật vẫn là khâu yếu nhất. Khi cơn sốt đề tài mới qua đi, chỉ có chất lượng kể chuyện mới giữ chân được khán giả.

Hai là, xây dựng hệ sinh thái ngân sách đa tầng, làm dày phân khúc tầm trung: Một nền công nghiệp khỏe mạnh không thể chỉ sống nhờ vài "bom tấn" 400-700 tỷ đồng mỗi năm, mà cần hàng chục bộ phim tầm trung có kịch bản chắc chắn, kiểm soát tốt chi phí, đạt doanh thu 60-150 tỷ đồng đều đặn ở nhiều thể loại để sinh lời, mặt khác nuôi dưỡng thói quen ra rạp thường xuyên. Song song đó, các cơ chế như Quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh cần sớm đi vào thực tế để nâng đỡ phim đầu tay và nhà làm phim trẻ.

Ba là, chuyên nghiệp hóa quy hoạch phát hành và phân bổ suất chiếu: Cần điều phối lịch chiếu hợp lý để tránh tình trạng phim Việt dồn cục tự triệt tiêu nhau ở một vài thời điểm, đồng thời có cơ chế giữ khung giờ phù hợp để các bộ phim tử tế thuộc phân khúc vừa và nhỏ có đủ thời gian tiếp cận khán giả trước khi bị thuật toán doanh thu đào thải.

Cuối cùng, minh bạch hóa dữ liệu phòng vé và bảo vệ bản quyền: Ngành điện ảnh cần một hệ thống dữ liệu bán vé chính thức, được kiểm toán độc lập (thay vì chỉ dựa vào một đơn vị thống kê tham khảo vẫn còn sai số) để nhà đầu tư đánh giá rủi ro thực chất. Đồng thời, cần mở rộng các nguồn thu hậu phòng vé (bản quyền nền tảng số, thị trường quốc tế).

Suy cho cùng, một nền điện ảnh chỉ thực sự bền vững khi số lượng bộ phim có lãi để tái đầu tư sản xuất nhiều hơn số lượng bộ phim lập kỷ lục đơn lẻ.