Điều ít biết về nơi chôn cất 'thần biển', ngư dân chịu tang như người thân

Nghĩa địa cá Ông tọa lạc trên khuôn viên khoảng 2.000m2 bên bờ biển xã Phước Hải, là nghĩa địa cá Ông lớn nhất Việt Nam. Không gian nơi đây tĩnh lặng, ẩn mình dưới những hàng dương rì rào.

Nghĩa địa cá Ông tại xã Phước Hải (TPHCM) nhìn từ trên cao. Ảnh: Q.H

Theo ngư dân địa phương, nghĩa địa được hình thành từ năm 1999, xuất phát từ lòng thành kính và biết ơn đối với cá Ông - biểu tượng cho sự may mắn, bình an trên biển. Người dân quan niệm cá Ông là hiện thân của thần Nam Hải, luôn phù trợ ngư dân vượt qua sóng gió, hiểm nguy trong quá trình đánh bắt xa bờ.

Khi cá Ông già yếu, mắc bệnh dạt vào bờ và lụy, ngư dân sẽ tổ chức nghi lễ an táng trang trọng, chu đáo như với người thân trong gia đình, thể hiện sự trân trọng đối với “vị thần” của biển cả.

Từ cổng chính đi vào, phía bên trái khuôn viên là am thờ Phật Bà Quan Âm Nam Hải, nơi ngư dân thường đến cầu nguyện trước mỗi chuyến ra khơi, mong mưa thuận gió hòa. Kề bên là nhà truyền thống nghề cá Phước Hải, được đầu tư xây dựng và đưa vào hoạt động từ năm 2022.

Chị Trần Thị Ngọc Hân (ngụ xã Phước Hải), quản lý nhà truyền thống cho biết, nơi đây hiện lưu giữ khoảng 40 hiện vật, mô hình gắn với các dụng cụ đánh bắt truyền thống của ngư dân làng chài địa phương.

“Du khách khi tham quan sẽ có cơ hội tìm hiểu về quá trình đánh bắt hải sản, cùng các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của làng chài Phước Hải xưa và nay. Đồng thời, đây cũng là nơi bảo tồn, tôn vinh những nét văn hóa biển đặc sắc, trong tiến trình hình thành và phát triển của nghề cá địa phương”, chị Hân chia sẻ.

Mỗi ngôi mộ đều ghi tên chủ ghe, "chịu tang" cá Ông như người thân

Khu chôn cất cá Ông nằm bên trái khuôn viên, gồm hàng trăm ngôi mộ được chia thành 4 khu theo thời gian phát hiện và an táng.

Trên mỗi ngôi mộ đều có bia khắc dòng chữ “Nam Hải chi mộ”, ghi rõ ngày, tháng, năm cá Ông lụy; phía sau bia ghi tên chủ ghe phát hiện và đứng ra làm lễ an táng.

Ở trung tâm nghĩa địa là ngôi đền thờ hình lục giác uy nghi, nơi thờ chính. Bên trong thờ hình tượng và nhiều bộ xương cá Ông.

Đặc biệt trong đó có bộ xương dài 2m, được đặt ở vị trí cao và trang trọng nhất. Tương truyền, hơn 25 năm trước, cá Ông này còn sống dạt vào bờ biển Phước Hải. Dù được ngư dân 3 lần đưa ra xa bờ trong suốt 3 ngày, cá vẫn quay vào bờ và lụy, nên được đưa về nghĩa địa chôn cất.

Cách nghĩa địa khoảng 1,2km, về hướng khu dân cư làng chài Phước Hải, là Dinh Ông Nam Hải, nơi thờ tự cá Ông sau khi ngư dân thực hiện nghi thức “xả tang”. Trước đây, Dinh Ông cũng là nơi chôn cất cá Ông, nhưng do dân cư ngày càng đông, lo ngại ảnh hưởng môi trường nên các phần mộ được di dời về nghĩa địa hiện nay.

Sau 3 năm kể từ ngày cá Ông lụy, phần cốt được đưa về Dinh Ông Nam Hải để thờ cúng. Ảnh: Q.H

Theo tục lệ của ngư dân Phước Hải, người đầu tiên phát hiện cá Ông lụy được xem là “con trai cả”, có trách nhiệm lập mộ, làm các lễ cúng 49 ngày, 100 ngày và giỗ đầu. Vào các ngày rằm, mùng 1 âm lịch hằng tháng, ngư dân thường đến mộ thăm viếng, cầu mong bình an, thuận lợi khi ra khơi.

Sau 3 năm kể từ ngày cá Ông lụy, phần cốt được đưa về Dinh Ông Nam Hải để thờ cúng, sau đó phơi khô và an vị tại đền Cửu Niệm trong khuôn viên Dinh.

Ông Danh Hường, người tự nguyện trông coi nghĩa địa cho biết, mỗi năm có hàng chục cá Ông lụy, chủ yếu vào những tháng đầu năm, được ngư dân phát hiện và đưa về đây an táng theo nghi thức truyền thống.

Năm 2011, Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam xác lập nghĩa địa trên là nghĩa địa cá Ông lớn nhất Việt Nam. Hằng năm, từ ngày 15 đến 17 tháng 2 âm lịch, địa phương tổ chức lễ Nghinh Ông với nhiều nghi thức và hoạt động văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương đến chiêm bái.

Quang Hưng