Điều tiếc nuối ở phim vừa thu 200 tỷ đồng 'Trại buôn người'

Trước khi ra rạp, Trại buôn người từng được bàn tán khá nhiều trong giới làm phim, khiến không ít nhà sản xuất dè chừng, cân nhắc lịch chiếu để tránh đối đầu. Thời điểm đó, bộ phim đầu tay của đạo diễn Toni Dương Bảo Anh, với đề tài tội phạm buôn người đang ăn khách cùng mức đầu tư lớn, được dự đoán sẽ dễ dàng chiến thắng tại phòng vé. Chỉ có điều, việc Trại buôn người thắng lớn như hiện tại, đồng thời tạo ra một cuộc tranh luận dai dẳng về chất lượng, có lẽ vẫn đi xa hơn dự đoán của nhiều người.

Thực tế, đứa con tinh thần của Toni Dương Bảo Anh có khá đầy đủ những yếu tố cần thiết để trở thành một sản phẩm giải trí đúng nghĩa. Một tiền đề hấp dẫn, đủ sức khơi gợi tò mò; nguồn kinh phí đủ lớn để tạo nên phần nhìn chỉn chu; dàn diễn viên có kinh nghiệm với thể loại hành động; cùng một nhà làm phim dù còn xa lạ với số đông khán giả, nhưng thực chất đã có nhiều năm hoạt động, là cánh tay phải của nhiều đạo diễn tên tuổi.

Tuy nhiên, những vụng về trong lần đầu cầm trịch một dự án điện ảnh là điều khó tránh khỏi, đặc biệt khi Trại buôn người sở hữu quy mô khá đồ sộ về nhân sự, câu chuyện lẫn tham vọng dàn dựng. Điều đó khiến thành quả sau cùng vẫn để lại không ít tiếc nuối.

Nỗ lực của đạo diễn

Trại buôn người xoay quanh Ny (Steven Nguyễn), một thanh niên miền Tây có em gái sa vào đường dây buôn người ở vùng biên giới. Anh cùng người bạn thân sau đó lên đường giải cứu cô nhưng cuối cùng cũng bị bắt, trở thành lao động cưỡng bức trong một sào huyệt lừa đảo. Tại đây, họ phải đối mặt với những hình thức bạo lực, áp bức, đồng thời gặp các nạn nhân khác cùng những trinh sát đang hoạt động bí mật.

Thực tế, bản thân nạn buôn người vốn đã là một đề tài đầy sức hút, nhất là khi những câu chuyện về lừa đảo việc làm hay các đường dây tội phạm xuyên quốc gia liên tục xuất hiện trên truyền thông những năm gần đây. Với một câu chuyện vốn hấp dẫn và có sẵn nhiều chất liệu như vậy, bài toán của đạo diễn không hẳn nằm ở việc nghĩ ra thêm những tình huống quá mới lạ để gây tò mò. Thử thách thực sự là làm sao tái tạo được không khí, dựng nên một thế giới đủ chân thực để khán giả tin vào sự tồn tại, cũng như mức độ nguy hiểm của đường dây này.

Trại buôn người là phim điện ảnh đầu tay do Dương Bảo Anh giữ vai trò đạo diễn

Để hiện thực hóa thế giới ấy, đạo diễn cũng cho thấy tham vọng về mặt dàn dựng khi huy động gần 700 người cho dự án, với nhiều đại cảnh đông đúc và các lớp hành động diễn ra đồng thời. Quy mô này đặt ra độ khó lớn ở khả năng tổ chức dàn cảnh, điều phối diễn viên và kiểm soát nhịp điệu.

Trại buôn người nhìn chung xử lý khá thuyết phục bài toán ấy. Những cảnh đông người được tổ chức tương đối mạch lạc, đủ tạo cảm giác khu trại luôn chật chội, căng thẳng và có nhiều hoạt động diễn ra cùng lúc. Đến các màn bạo loạn hay tháo chạy, dù nhiều lớp hành động diễn ra cùng lúc, tuyến chính vẫn tương đối dễ theo dõi, trong khi chuyển động ở hậu cảnh duy trì được cảm giác hỗn loạn cần thiết.

Với số lượng nhân vật lớn, việc kiểm soát diễn xuất cũng là một bài toán khá khó khăn. Dù kịch bản chưa tạo được những nhân vật thực sự thú vị, trong đó nhiều tuyến còn rối rắm và thiếu logic, mặt bằng diễn xuất của phim nhìn chung vẫn giữ được sự đồng đều. Không có gương mặt nào thực sự bứt lên, nhưng cũng hiếm trường hợp tạo cảm giác chênh lệch hoặc gây khó chịu. Trong một tác phẩm đông đúc như Trại buôn người, sự ổn định này phần nào cho thấy khả năng điều phối diễn xuất tương đối của đạo diễn.

Phần xây dựng thế giới (world-building) của phim nhìn chung cũng ở mức tạm ổn. Từ khu làm việc phục vụ các hoạt động lừa đảo, nhà ăn tập thể, chỗ ngủ tạm bợ đến những dãy nhà san sát, tất cả tạo nên một không gian chật chội, dồn nén, gợi liên tưởng đến một cộng đồng sống trong trạng thái lưu lạc và thiếu ổn định. Dù vậy, phản ứng của một số nhân vật trong nhiều tình huống còn thiếu logic, chưa thực sự phù hợp với hoàn cảnh khắc nghiệt và trạng thái bị đe dọa thường trực mà bộ phim đã thiết lập.

Khâu dựng là một trong những phần được xử lý ổn của phim. Dù kịch bản ôm nhiều tuyến truyện, nhân vật và tình tiết, thậm chí có chỗ còn rối và thiếu độ chặt chẽ, mạch kể nhìn chung vẫn được giữ khá liền lạc. Các sự kiện nối tiếp nhau theo quan hệ tương đối rõ, chuyển cảnh ít tạo cảm giác gãy vụn hay chắp vá, nhờ đó người xem vẫn có thể theo dõi câu chuyện bị khó chịu. Có thể nói phần dựng phần nào giúp tiết chế sự cồng kềnh của kịch bản và giữ cho tổng thể phim không rơi vào trạng thái rời rạc.

Phim cho thấy điểm mạnh ở khả năng tổ chức những cảnh đông người, điều phối diễn viên và duy trì không khí căng thẳng trong khu trại.

Vừa thừa vừa thiếu cảm xúc

Bên trong câu chuyện về một đường dây buôn người, đứa con tinh thần của Toni Dương Bảo Anh dành khá nhiều thời lượng để đi sâu vào đời sống và tâm lý của những nạn nhân bị cuốn vào vòng xoáy ấy. Rõ ràng, việc nhà làm phim muốn dành thêm không gian để khắc họa từng số phận là không quá khó hiểu. Tuy nhiên, cách thể hiện còn tương đối vụng về, phần nào cho thấy đạo diễn chưa thật sự tìm được cách xử lý phù hợp ở những phân đoạn đòi hỏi sự tinh tế về cảm xúc.

Điều này thể hiện khá rõ trong cách lựa chọn góc máy và bắt biểu cảm nhân vật. Ở nhiều cảnh đối thoại quan trọng, máy quay chưa tìm được những khuôn hình cận đủ sức làm rõ trạng thái tâm lý. Đơn cử là cuộc trò chuyện giữa hai anh em Ny ở đầu phim, khi cô em gái nói về lý do muốn đi làm xa, máy quay liên tục thay đổi vị trí mà chưa cho thấy dụng ý rõ ràng, trong khi nét mặt và phản ứng của nhân vật ở thời điểm ấy không được khai thác quá nhiều.

Một số cảnh khác cũng gặp vấn đề tương tự khi khuôn mặt chìm trong bóng tối hoặc góc máy chưa thực sự thuận lợi để diễn viên thể hiện. Vì thế, nhiều phân đoạn dù có đủ chất liệu cảm xúc vẫn chưa tạo được hiệu quả như mong muốn.

Trớ trêu là khi khả năng biểu đạt bằng hình ảnh chưa tạo được sức gợi cần thiết, bộ phim lại có xu hướng bù đắp bằng cách đẩy cảm xúc lên khá vụng về. Những tình huống bi kịch được đặt khá dày, nhạc được sử dụng để nhấn mạnh tâm trạng, còn quá khứ của nhân vật nhiều lần được gợi trở lại bằng các đoạn hồi tưởng.

Thực chất, lựa chọn kể chuyện bằng flashback không hoàn toàn sai, thậm chí khá phù hợp với một câu chuyện có nhiều lớp quá khứ như Trại buôn người. Điều đáng nói là phim sử dụng thủ pháp này quá thường xuyên, đến mức cứ mỗi khi cảm xúc cần được đẩy lên, mạch kể lại bị kéo ngược về một ký ức. Cách lặp lại ấy khiến cảm xúc trở nên có phần sắp đặt, tạo cảm giác bộ phim nhiều lúc chủ động chỉ dẫn quá rõ đâu là khoảnh khắc cần thương cảm hay day dứt.

Dù vậy, cách kể và xử lý một số phân đoạn cảm xúc còn để lại tiếc nuối, khiến hiệu quả chung của tác phẩm chưa thật sự trọn vẹn.

Cách phân bổ thời lượng của phim chưa thật sự cân đối, đặc biệt ở phần mở đầu. Tác phẩm dành khá nhiều thời gian để thiết lập cuộc sống của Ny trước biến cố. Trường đoạn đua bò còn tạo được không khí, gợi ra màu sắc địa phương và phần nào giúp khắc họa hoàn cảnh nhân vật. Dù vậy, đến cuộc đối đầu với nhóm đòi nợ, nhịp kể bắt đầu bị kéo dài dù tình tiết này không đóng góp nhiều cho hành trình của Ny hay xung đột chính. Việc ôm thêm quá nhiều chi tiết khiến phần đầu có lúc lan man, tạo cảm giác nhàm chán.

Phim cũng có không ít sắp đặt khó hiểu, thậm chí đôi lúc phi logic, có thể gây khó chịu với những khán giả khó tính. Trong đó, có cảnh một nhân vật nói tiếng Anh, người còn lại đáp bằng tiếng Việt nhưng cả hai vẫn giao tiếp gần như không gặp trở ngại. Hay chi tiết dùng đàn bò để tấn công cũng đặt ra nhiều dấu hỏi, bởi rõ cách nào họ có thể kiểm soát tình huống như mong muốn.

Với một tác phẩm đầu tay, việc Toni Dương Bảo Anh dám theo đuổi một dự án có quy mô và tham vọng như Trại buôn người vẫn là điều đáng ghi nhận. Chỉ tiếc là, bộ phim chưa phải lúc nào cũng kiểm soát tốt những gì mình muốn kể. Nếu được tiết chế hơn trong cách triển khai và chặt chẽ hơn ở những lựa chọn quan trọng, tác phẩm có lẽ đã để lại một ấn tượng trọn vẹn hơn.