Đo lường tác động của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tới tăng trưởng GDP

Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, nông nghiệp đã giúp Việt Nam thoát nghèo. Công nghiệp, đầu tư trực tiếp nước ngoài, gia công, lắp ráp đã đưa Việt Nam thành nước thu nhập trung bình cao. Giai đoạn phát triển thứ ba, từ thu nhập trung bình tới thu nhập cao, thì phải dựa vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, khoa học - công nghệ tạo ra tri thức và công cụ mới, nhưng vẫn là cái trên trời. Để cho những tri thức này chạm tới đất, thì cần đổi mới sáng tạo để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ phục vụ cuộc sống. Chuyển đổi số là để lan tỏa những sản phẩm, dịch vụ này nhanh chóng ra toàn xã hội, tạo ra sự tăng trưởng nhanh và không ai bị bỏ lại phía sau. Cả 3 động lực này đều được Đảng ta mở rộng khái niệm, mở rộng nội hàm, tái định nghĩa theo cách tiếp cận mới, tạo ra không gian phát triển rộng hơn, khai phóng các nguồn lực mới để thúc đẩy tăng trưởng. Với 3 động lực này, chúng ta có thể tăng trưởng hai con số.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, khoa học - công nghệ trước đây chủ yếu là nghiên cứu tạo ra tri thức, nhưng chưa chú trọng vào việc tạo ra sản phẩm mới, dịch vụ mới, mô hình mới, tức là chưa chú trọng đầu ra. Muốn khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng, việc đầu tiên cần làm là đo lường được sự đóng góp của bộ 3 này với tăng trưởng GDP.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ phát biểu tham luận. Ảnh: TRỌNG HẢI

Bộ Khoa học và Công nghệ coi đây là việc quan trọng đầu tiên và đang xây dựng phương pháp đo ở cả cấp quốc gia và cấp địa phương.

"Chúng tôi ý thức sâu sắc rằng, cái gì đo được thì mới quản lý được, cái gì không đo được thì không quản lý, không thúc đẩy được. Việt Nam là một trong những nước đầu tiên đặt mục tiêu đo lường tác động của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tới tăng trưởng GDP. Đo lường hiệu quả còn là giải pháp cơ bản để chống lãng phí", đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng cho biết.

Về dài hạn, thứ tự ưu tiên của bộ ba là khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nhưng với thực tiễn Việt Nam, trong giai đoạn từ nay tới 2030, thứ tự ưu tiên là: Chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ. Cái gì có thể làm nhanh, ra hiệu quả nhanh, thì ưu tiên làm trước.

Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, trong chuyển đổi số, chuyển đổi, thay đổi cách thức vận hành là chính, 70% là thay đổi, 30% là công nghệ. Chuyển đổi số thì làm ngay 100%, không làm dần dần. Làm dần dần không phải là cách làm đúng, làm dần dần là cách làm của thời công nghệ thông tin. Có thể làm ngay 100% là vì có nền tảng số, một nền tảng nhưng toàn quốc dùng chung, không phải triển khai ở từng nơi, từng xã. Và chỉ có 100% thì chuyển đổi số mới thông suốt, phát huy hiệu quả cao nhất. Chuyển đổi số là tạo ra một phiên bản số của toàn bộ thế giới thực, là mỗi người Việt Nam có một trợ lý ảo.

Đổi mới sáng tạo thì tập trung vào hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp, cũng như hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm các công nghệ mới. Để nối cái trên trời với mặt đất, cần đến các trung tâm đổi mới sáng tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ đang tham mưu Chính phủ chỉ đạo mỗi bộ, ngành, địa phương phải có một trung tâm đổi mới sáng tạo. Đổi mới sáng tạo còn là khởi nghiệp toàn dân, nhưng là khởi nghiệp dựa trên sáng tạo, dựa trên công nghệ.

Bộ Chính trị đã giao Chính phủ chỉ đạo Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo. Toàn dân khởi nghiệp, một người có thể lập và vận hành doanh nghiệp, với sự trợ giúp của các nền tảng số quốc gia. Đổi mới sáng tạo còn là đổi mới mô hình quản trị và kinh doanh, đây mới thực sự là đổi mới sáng tạo mang lại giá trị lớn.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã hoàn thiện cơ chế đồng tài trợ nghiên cứu giữa nhà nước và doanh nghiệp. Một cơ chế khác quan trọng để tăng tính hiệu quả của ngân sách khoa học - công nghệ là thay vì chi cho nghiên cứu, chúng ta sẽ đặt hàng, mua kết quả nghiên cứu hoặc thưởng cho kết quả nghiên cứu có hiệu quả.

Nhưng để đảm bảo nuôi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học, cần bao gồm nghiên cứu khoa học cơ bản và khoa học xã hội. Chúng ta sẽ vẫn chi cho đầu vào tri thức và chấp nhận rủi ro ở đầu ra, trước mắt, ngân sách này khoảng 15 - 20% tổng ngân sách khoa học - công nghệ.