Doanh nghiệp Việt tìm cơ hội từ những khoảng trống mới trong chuỗi cung ứng

Tại hội thảo “Đổi mới sáng tạo và Thương mại điện tử trong chuỗi giá trị toàn cầu” ngày 3/10 tại Hà Nội, ông Nguyễn Thanh Vân - Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Toàn cầu Việt Nam cho rằng doanh nghiệp Việt cần nhìn ra ngoài thị trường truyền thống để nhận diện những thay đổi đang diễn ra trong chuỗi cung ứng và tìm kiếm cơ hội từ các điểm đứt gãy.

Những khoảng trống mới trong chuỗi cung ứng

Theo ông Vân, hiện nay khoảng 30-36% hàng hóa trong dòng chảy thương mại toàn cầu xuất phát từ Trung Quốc. Từ đây, hàng hóa được vận chuyển qua các tuyến đường biển quan trọng để tới Ấn Độ, Trung Đông, châu Phi, châu Âu, Đông Nam Á và Bắc Mỹ.

Dòng chảy này đang chịu tác động ngày càng lớn từ cạnh tranh địa chính trị, chủ nghĩa bảo hộ và xu hướng đơn phương. Những yếu tố này có thể làm phát sinh các điểm đứt gãy, đồng thời tạo ra nhu cầu tìm kiếm các nguồn cung và đối tác thay thế.

“Vấn đề là làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia vào dòng chảy này”, ông Vân đặt vấn đề.

Ấn Độ là một trong những thị trường đáng chú ý. Những thay đổi trong quan hệ thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu có thể tạo ra khoảng trống để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường này. Trung Đông và Mỹ cũng là những thị trường mà doanh nghiệp cần quan tâm trong quá trình tìm kiếm cơ hội mới.

Thay vì chỉ nhìn vào những thị trường đã quen thuộc, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi sự dịch chuyển của dòng hàng hóa, nhận diện nơi đang có nhu cầu và tìm cách tham gia vào những mắt xích phù hợp.

Ông Nguyễn Thanh Vân - Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Toàn cầu Việt Nam tại hội thảo “Đổi mới sáng tạo và Thương mại điện tử trong chuỗi giá trị toàn cầu”.

Việt Nam có lợi thế nhất định trong quá trình này nhờ vị trí địa lý gần Trung Quốc, có đường biển thuận lợi và mạng lưới khoảng 16 hiệp định thương mại tự do với nhiều quốc gia, khu vực.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Toàn cầu Việt Nam, đây là những điều kiện để Việt Nam trở thành một điểm kết nối trong chuỗi cung ứng, đồng thời tạo cơ hội để doanh nghiệp trong nước hợp tác với các đối tác quốc tế.

Không chỉ xuất hàng, phải giữ phần giá trị

Một hướng đi được ông Vân đề xuất là tăng cường hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc. Theo ông, các doanh nghiệp Trung Quốc đang chịu áp lực lớn về thị trường và có nhu cầu tìm kiếm những địa điểm sản xuất, đối tác mới để tiếp tục mở rộng hoạt động.

Doanh nghiệp Việt Nam có thể chủ động mời các doanh nghiệp Trung Quốc sang đầu tư sản xuất tại Việt Nam để cùng khai thác thị trường quốc tế.

Điểm quan trọng là doanh nghiệp Việt không nên chỉ đóng vai trò cung ứng hoặc gia công mà cần giữ lại những phần giá trị cao hơn trong chuỗi, đặc biệt là thương hiệu và thị trường.

Theo cách tiếp cận này, đối tác có thể tham gia vào sản xuất, trong khi doanh nghiệp Việt tập trung xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường, đặt hàng và tổ chức hoạt động kinh doanh tại các thị trường quốc tế.

“Giá trị thương hiệu có thể lớn hơn nhiều so với giá trị hàng hóa”, ông Vân nói, đồng thời cho rằng đây là phần giá trị mà doanh nghiệp Việt cần chủ động xây dựng nếu muốn nâng vị trí trong chuỗi cung ứng.

Thực tế, việc sở hữu thương hiệu giúp doanh nghiệp giảm sự phụ thuộc vào một nhà sản xuất hay một thị trường cụ thể. Khi đã có thị trường và thương hiệu, doanh nghiệp có thể tìm kiếm nguồn sản xuất phù hợp ở nhiều quốc gia, thay vì phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng duy nhất.

Điều này cũng mở ra một cách tiếp cận khác với hoạt động xuất khẩu. Thay vì bắt đầu từ câu hỏi “sản xuất được gì để bán”, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ nhu cầu của thị trường, xây dựng thương hiệu và mạng lưới phân phối, sau đó tổ chức nguồn cung ứng phù hợp.

Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Toàn cầu Việt Nam nhìn nhận, thương mại điện tử và mạng xã hội đang tạo ra một không gian mới để doanh nghiệp Việt xây dựng mạng lưới thị trường mà không nhất thiết phải hiện diện vật lý tại từng quốc gia.

Doanh nghiệp có thể sử dụng các nền tảng số để tiếp cận người tiêu dùng, tìm kiếm đối tác, kết nối nhà sản xuất và xây dựng cộng đồng người bán hàng tại nhiều thị trường.

Từ mạng lưới bán lẻ và nhà sản xuất trong nước, mô hình này có thể mở rộng ra quốc tế thông qua các nền tảng như WhatsApp, WeChat và các mạng xã hội khác. Nếu Trung Quốc xây dựng Vành đai và Con đường trên các tuyến đường bộ và đường biển, Việt Nam có thể hình thành một mạng lưới kết nối tương tự trên không gian mạng, qua đó tạo ra những tuyến kết nối mới giữa doanh nghiệp Việt với thị trường quốc tế.

“Có thể kết nối thị trường trước, sau đó tìm cách đưa hàng hóa vào thị trường với thương hiệu do Việt Nam xây dựng”, ông Vân chia sẻ.

Theo người đứng đầu Hiệp hội Thương mại điện tử Toàn cầu Việt Nam, đây cũng là cách để doanh nghiệp nhỏ và vừa - nhóm chiếm khoảng 98% cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam - có thể tìm kiếm cơ hội quốc tế mà không cần bắt đầu bằng những khoản đầu tư quá lớn.

Tuy nhiên, để đi xa hơn, doanh nghiệp cần hình thành các liên minh và liên danh thay vì hoạt động đơn lẻ. Sự kết nối giữa nhà sản xuất, nhà bán lẻ, đơn vị logistics, công nghệ và marketing có thể tạo thành một hệ sinh thái đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do và môi trường đối ngoại thuận lợi để mở rộng thị trường.

Dòng chảy thương mại toàn cầu đang thay đổi và không có vị trí nào được đảm bảo cố định. Với doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội không chỉ nằm ở việc đón nhận sự dịch chuyển của đơn hàng mà còn ở khả năng chủ động tham gia và giữ lại những phần giá trị lớn hơn.

Từ sản xuất, thương hiệu đến thị trường và mạng lưới kết nối, doanh nghiệp cần từng bước chuyển từ vị trí “đi theo” dòng chảy thương mại sang chủ động tạo ra những kết nối mới. Đây có thể là cơ sở để doanh nghiệp Việt nâng vị trí trong chuỗi giá trị và tiến gần hơn tới thị trường toàn cầu.