Doanh nhân Lý Kim Chi và triết lý kinh doanh bền vững

Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13-10, bà Lý Kim Chi, Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TPHCM (HUBA), Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (FFA), Chủ tịch Tập đoàn Tân Đông Hiệp - người đồng hành với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân từ những năm đầu đổi mới, chia sẻ những góc nhìn về hành trình trưởng thành của doanh nhân Việt Nam trong gần bốn thập niên qua, từ những ngày “dò đường” đến thời kỳ hội nhập và cạnh tranh toàn cầu.

Theo bà Lý Kim Chi, ở những năm đầu đổi mới, khát vọng lớn nhất của doanh nhân là gầy dựng doanh nghiệp (DN), tạo việc làm và đưa được sản phẩm ra thị trường. Sau gần 40 năm, yêu cầu đặt ra với DN đã cao hơn nhiều: làm chủ công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển xanh, nâng sức cạnh tranh và góp phần nâng vị thế kinh tế Việt Nam trên thị trường quốc tế.

TỪ “DÒ ĐƯỜNG” ĐẾN CUỘC ĐUA TOÀN CẦU

Phóng viên: Thưa bà, với góc nhìn của một người đã đi qua nhiều giai đoạn của thị trường, bà thấy sự thay đổi lớn nhất của môi trường kinh doanh Việt Nam từ những năm đầu đổi mới đến nay là gì?

- Bà LÝ KIM CHI: Môi trường kinh doanh hôm nay minh bạch hơn, mở hơn và cũng cạnh tranh hơn rất nhiều. Thời chúng tôi, DN vừa làm vừa "dò đường". Thông tin hạn chế, chính sách chưa hoàn thiện, nhiều việc phải tự tìm hiểu, tự thử và tự chịu rủi ro. Kinh tế tư nhân cũng phải trải qua một thời gian dài mới được nhìn nhận đầy đủ hơn về vai trò.

Hôm nay, khung pháp lý rõ hơn, thông tin và công nghệ dễ tiếp cận hơn. Sân chơi đã mở rộng ra toàn cầu, đối thủ có thể đến từ bất kỳ quốc gia nào. Vì vậy, DN phải nhanh hơn nhưng cũng phải chắc hơn.

Kinh doanh không hẳn dễ hơn. Ngày trước khó vì phải tự "dò đường"; ngày nay khó vì áp lực cạnh tranh và đổi mới liên tục. Chính sức ép ấy buộc DN phải mạnh lên bằng năng lực thực chất: sản phẩm tốt hơn, quản trị tốt hơn và khả năng thích ứng nhanh hơn.

Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Thường xuyên làm "cầu nối" tham vấn, phản biện chính sách giữa DN và cơ quan quản lý, bà cảm nhận sự thay đổi trong cách cơ quan quản lý đồng hành với DN tư nhân ra sao?

- Tôi cảm nhận khá rõ sự thay đổi này, nhất là trong những năm gần đây. Nếu trước đây DN còn gặp nhiều biểu hiện của cơ chế “xin - cho”, thì tư duy quản lý hiện nay đang chuyển mạnh theo hướng đồng hành, phục vụ và kiến tạo. Tiếng nói của DN ngày càng được lắng nghe nhiều hơn.

Ở nhiều nơi, khi DN gặp vướng mắc, cách đặt vấn đề cũng đang thay đổi: thay vì chỉ hỏi “quy định có cho phép hay không”, cơ quan quản lý bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến câu hỏi “làm thế nào để tháo gỡ điểm nghẽn”. Đó là tinh thần rất quan trọng. Tuy nhiên, điều DN mong đợi nhất vẫn là tinh thần ấy phải được chuyển hóa rõ ràng hơn trong khâu thực thi.

Nghị quyết 68-NQ/TW đặt mục tiêu phát triển các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn, có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng. Theo bà, DN nhỏ và vừa, đặc biệt trong ngành lương thực - thực phẩm, cần chuẩn bị gì để chủ động tham gia chuỗi, kết nối với các doanh nghiệp đầu đàn và nâng vị thế trong chuỗi giá trị Việt?

- Theo tôi, DN nhỏ và vừa trước hết phải thay đổi tư duy. Không nên chờ DN lớn tìm đến mà phải chủ động nâng mình lên để đủ điều kiện tham gia chuỗi. Muốn trở thành một nhà cung ứng đáng tin cậy, DN lương thực - thực phẩm phải bảo đảm chất lượng ổn định, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, giao hàng đúng cam kết và có đủ năng lực đáp ứng khi đơn hàng tăng.

Về phía DN lớn, tôi mong họ mở rộng cơ hội cho DN nhỏ trong nước, công khai tiêu chuẩn, chia sẻ yêu cầu kỹ thuật để các nhà cung ứng có thể chuẩn bị và nâng chuẩn. Chính sách cũng cần tạo thêm không gian để DN nhỏ có điều kiện lớn lên và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

KHÔNG ĐÁNH ĐỔI NHỮNG GIÁ TRỊ DÀI LÂU

Bà từng nhấn mạnh nguyên tắc kinh doanh: "Trung thực, đúng pháp luật và không đánh đổi uy tín vì lợi nhuận, không liều lĩnh phóng quá tầm tay". Trong môi trường kinh doanh cạnh tranh ngày càng gay gắt, làm thế nào để DN giữ được tâm chính trực mà vẫn bảo đảm sự tăng trưởng và bứt phá?

- Theo tôi, làm ăn chân chính không khiến DN chậm lại mà chính là nền tảng để đi nhanh và bền vững. Kinh doanh phải có khát vọng, nhưng dám làm có nhiều điểm khác với liều lĩnh. DN phải biết giới hạn của mình và không đánh đổi uy tín vì lợi ích trước mắt.

Với tôi, tăng trưởng bền vững dựa trên ba điều: tuân thủ pháp luật, giữ chữ tín với đối tác và khách hàng, quản trị rủi ro chặt chẽ. Người lãnh đạo càng phải giữ nguyên tắc khi thị trường thuận lợi, bởi chính lúc cơ hội quá lớn cũng là lúc DN dễ đi quá khả năng của mình.

Bên cạnh hiệu quả kinh doanh, doanh nhân còn góp phần định hình văn hóa doanh nghiệp và những giá trị xã hội. Từ kinh nghiệm quản trị Tập đoàn Tân Đông Hiệp cùng nhiều hoạt động cộng đồng, bà nhìn nhận thế nào về tinh thần kinh doanh tử tế của thế hệ doanh nhân Việt Nam hiện nay?

- Kinh doanh tử tế trước hết là làm ăn đàng hoàng, tôn trọng pháp luật, khách hàng, người lao động và đối tác. Tôi mừng vì thế hệ doanh nhân hôm nay quan tâm nhiều hơn đến môi trường, người lao động, cộng đồng và những giá trị dài hạn.

Trách nhiệm xã hội đang dần trở thành một phần của văn hóa DN, thay vì chỉ dừng ở hoạt động thiện nguyện. Từ kinh nghiệm của mình, tôi cho rằng văn hóa DN bắt đầu từ người lãnh đạo. Người đứng đầu coi trọng điều gì thì DN sẽ dần hình thành cách ứng xử và hệ giá trị tương ứng.

Động lực nào giúp bà duy trì nhiệt huyết để vừa điều hành tập đoàn, vừa bền bỉ làm “cầu nối” phản ánh tiếng nói, góp ý chính sách và bảo vệ quyền lợi chính đáng của DN trên cương vị lãnh đạo HUBA và FFA?

- Với tôi, động lực lớn nhất là cảm giác mình đang làm một việc có ý nghĩa. Là doanh nhân, tôi hiểu những khó khăn rất cụ thể mà DN phải đối mặt. Làm công tác hiệp hội, tôi có cơ hội nhìn rộng hơn, phản ánh tiếng nói chung của cộng đồng DN và góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn của cả ngành. Mỗi khi góp được một phần để một vướng mắc được tháo gỡ, để DN làm ăn thuận lợi hơn, tôi thấy công việc của mình có thêm một giá trị khác.

BIẾN CHUẨN XANH THÀNH SỨC BẬT MỚI

TPHCM đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và công nghiệp hiện đại. Theo bà, DN cần làm gì để biến yêu cầu về tiêu chuẩn xanh thành lợi thế cạnh tranh?

- Tiêu chuẩn xanh đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ của thị trường. Chuyển đổi xanh thể hiện ở việc sử dụng năng lượng và nước hiệu quả hơn, giảm bao bì, giảm chất thải, tăng tái chế và từng bước hình thành các mô hình kinh tế tuần hoàn. DN không nhất thiết phải làm tất cả cùng lúc.

Quan trọng là xác định đúng khâu đang tạo ra nhiều chi phí và phát thải để ưu tiên đầu tư. Làm tốt sẽ vừa đáp ứng yêu cầu thị trường, vừa giảm chi phí và nâng hiệu quả quản trị. Khi tiêu chuẩn xanh trở thành năng lực thực chất, đó sẽ là lợi thế cạnh tranh thay vì gánh nặng tuân thủ. Trên thực tế, nhiều DN đã tiếp cận được nguồn vốn xanh với chi phí rất hấp dẫn.

Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam, nếu chọn những phẩm chất để khắc họa doanh nhân Việt Nam trong giai đoạn mới, bà sẽ chọn điều gì?

- Tôi chọn bản lĩnh, chính trực, sáng tạo và cống hiến. Bản lĩnh để dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Chính trực để giữ chữ tín, tôn trọng pháp luật và không đánh đổi những giá trị lâu dài. Sáng tạo để thích ứng với công nghệ, thị trường và liên tục tạo ra giá trị mới.

Cống hiến để sự lớn mạnh của DN gắn với việc tạo việc làm, đóng góp cho cộng đồng và sự phát triển của nền kinh tế. Tôi tin doanh nhân của giai đoạn mới phải đủ bản lĩnh để đi xa, đủ chính trực để giữ niềm tin, đủ sáng tạo để cạnh tranh và có tinh thần cống hiến để sự phát triển của DN gắn với sự phát triển của đất nước.

Cảm ơn bà đã chia sẻ!