Đổi mới tư duy trong tổ chức thi hành pháp luật, xây dựng văn hóa tuân thủ thực chất

Sáng 21/9, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Những giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật” đã chính thức khai mạc, thu hút sự tham gia của hàng trăm đại biểu.

Các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Nguyễn Khắc Định, Phó Chủ tịch Quốc hội; Lê Tiến Châu, Phó Thủ tướng Chính phủ; Hoàng Thanh Tùng, Bộ trưởng Tư pháp và đồng chí Nguyễn Thanh Tịnh, Thứ trưởng Tư pháp chủ trì hội thảo.

Tham dự Hội thảo còn có lãnh đạo các ban, bộ, ngành ở Trung ương, địa phương; các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý và hoạt động thực tiễn.

Các đồng chí chủ trì hội thảo. (Ảnh: TL)

Chủ động tổ chức thi hành theo hướng chuyên nghiệp, ổn định, thích ứng với thực tiễn

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đánh giá cao việc lựa chọn chủ đề, cho rằng đây là vấn đề thiết thực, cấp thiết, nhằm bảo đảm pháp luật sau khi được ban hành thực sự đi vào cuộc sống.

Theo Phó Thủ tướng, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu tạo đột phá trong công tác thi hành pháp luật, bảo đảm pháp luật được thực hiện công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật.

Thời gian qua, với sự chỉ đạo và vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần tháo gỡ vướng mắc về thể chế, khơi thông nguồn lực cho phát triển. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cho rằng công tác tổ chức thi hành pháp luật vẫn còn những điểm nghẽn, vướng mắc cần được tiếp tục tháo gỡ.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu khai mạc hội thảo. (Ảnh: TL)

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc thi hành pháp luật mà phải chuyển sang chủ động tổ chức thi hành theo hướng chuyên nghiệp, ổn định, thích ứng với thực tiễn. Tổ chức thi hành pháp luật cần được xem là khâu kiểm chứng chất lượng của quá trình xây dựng pháp luật, đồng thời cung cấp dữ liệu đầu vào cho việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật.

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng đề nghị tập trung vào 5 định hướng lớn:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng các quy định pháp luật. Phó Thủ tướng cho rằng, muốn nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, trước hết phải nâng cao chất lượng của các quy định pháp luật, bảo đảm mỗi chính sách, mỗi quy định khi ban hành phải rõ mục tiêu, có căn cứ thực tiễn, khả thi và có đầy đủ điều kiện để tổ chức thực hiện.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tổ chức thi hành pháp luật theo hướng đồng bộ với quá trình xây dựng pháp luật.

Thứ ba, lấy chuyển đổi số, xây dựng dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo làm nền tảng đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Phó Thủ tướng đề nghị cùng với xây dựng hệ thống dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung, cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đánh giá, rà soát, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo; theo dõi và cảnh báo sớm những khó khăn, bất cập trong tổ chức thi hành pháp luật.

Các đại biểu tham dự hội thảo. (Ảnh: TL)

Thứ tư, nghiên cứu xây dựng cơ chế, tiêu chí và Bộ chỉ số đánh giá công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Phó Thủ tướng lưu ý, người dân, doanh nghiệp và các đối tượng trực tiếp chịu tác động phải được tham gia đánh giá thực chất. Kết quả đánh giá cần được sử dụng thực chất để xác định trách nhiệm, kịp thời chấn chỉnh việc tổ chức thực hiện và xử lý những quy định không còn phù hợp.

Thứ năm, chuyển từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp phải tuân thủ sang tạo môi trường để “dễ làm đúng, muốn làm đúng”.

Phó Thủ tướng cho rằng, trước hết phải tạo thuận lợi cho việc tuân thủ pháp luật; đẩy mạnh cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, hiểu đúng và thực hiện đúng pháp luật…

Hình thành môi trường để người dân, doanh nghiệp “muốn làm đúng” và “dễ làm đúng”

Báo cáo dẫn đề, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết: Tổ chức thi hành pháp luật đóng vai trò vô cùng quan trọng, có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ với xây dựng pháp luật. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, tổ chức thi hành pháp luật vẫn được xác định là khâu yếu, trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Chính phủ với các địa phương ngày 4/7/2026 chỉ rõ: “Hiện nay vấn đề cốt tử, cốt lõi là triển khai thực thi. Giai đoạn này, thể chế không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn nữa, thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn”.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo dẫn đề hội thảo. (Ảnh: TL)

Thông tin về kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, Bộ trưởng đồng thời nêu lên những giải pháp trọng tâm tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Cụ thể, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp; tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới cơ chế quản trị dữ liệu theo “vòng đời văn bản”, gắn kết chặt chẽ giữa tổ chức thi hành pháp luật với xây dựng, hoàn thiện pháp luật; đổi mới tư duy trong tổ chức thi hành pháp luật, đề cao vai trò của người đứng đầu và xác định rõ trách nhiệm từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong tổ chức thi hành pháp luật.

Đồng thời, xác định dữ liệu số là nền tảng, công nghệ số là công cụ quan trọng, mang tính bắt buộc, cốt lõi trong tổ chức thi hành pháp luật giai đoạn hiện nay; tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật trong cơ quan nhà nước và toàn xã hội; hình thành môi trường để người dân, doanh nghiệp “muốn làm đúng” và “dễ làm đúng”; bảo đảm các điều kiện cho công tác tổ chức thi hành pháp luật...

Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: TL)

Tại hội thảo, các ý kiến đại biểu tập trung thảo luận làm rõ thực trạng công tác tổ chức thi hành pháp luật ở bộ, ngành, địa phương nói riêng và ở Việt Nam nói chung, những điển hình tốt, cách làm hay; đồng thời chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong công tác tổ chức thi hành pháp luật; bối cảnh, yêu cầu thực tiễn quốc tế và trong nước đang tác động trực tiếp, sâu sắc đến sự cần thiết phải đổi mới tư duy, phương thức tổ chức thi hành pháp luật. Trên cơ sở đó kiến nghị các giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật một cách khẩn trương, đồng bộ, thực chất

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá, các tham luận, ý kiến trao đổi đã tiếp cận vấn đề tổ chức thi hành pháp luật từ nhiều góc độ, bổ sung những luận cứ khoa học và kinh nghiệm thực tiễn trong nước, quốc tế.

Nhấn mạnh các vấn đề lớn cần tập trung, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, trước hết cần tiếp tục đổi mới tư duy, nhận thức về vị trí, vai trò của công tác tổ chức thi hành pháp luật, gắn với nâng cao chất lượng xây dựng văn bản pháp luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: TL)

“Muốn đưa pháp luật nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả trong cuộc sống thì trước hết phải đưa cuộc sống vào trong pháp luật”, Phó Chủ tịch Quốc hội nói.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và quy trình tổ chức thi hành pháp luật theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ nguồn lực, rõ thời gian và rõ kết quả, gắn với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Công tác tổ chức thi hành pháp luật cũng cần chuyển mạnh từ theo dõi hoạt động sang đánh giá thực chất kết quả và tác động của pháp luật trong thực tế; nâng cao hiệu quả phát hiện, phòng ngừa và xử lý vi phạm, bảo đảm pháp luật được thi hành công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực và hiệu quả.

Phó Chủ tịch Quốc hội đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật một cách khẩn trương, đồng bộ, thực chất; trong đó, tính nghiêm minh và khả năng dự đoán được của pháp luật là nền tảng tạo dựng niềm tin pháp luật và bảo đảm an toàn xã hội…

“Không chỉ xử lý vi phạm pháp luật mà phải kiến tạo môi trường, trong đó tuân thủ pháp luật trở thành thói quen, trở thành chuẩn mực văn hóa và giá trị chung của toàn xã hội”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.