Đồng vàng florin quyền lực

Tác giả: Nik Bhatia/1980 Books-NXB Dân Trí

Lịch sử và sự tiến hóa của tiền tệ

Cuốn sách bắt đầu từ các hệ thống tiền tệ đơn giản, nơi tiền được bảo đảm bằng vàng, bạc, trước khi chuyển sang các hệ thống phức tạp hiện đại, bao gồm các công cụ tài chính và phương tiện thanh toán kỹ thuật số.

Đồng vàng florin quyền lực

Đồng florin duy trì trọng lượng và độ nguyên chất, khoảng 3,5 gam vàng nguyên chất, trong vòng 4 thế kỷ.

Những thành phố ở phía Bắc Italy như Florence, Venice, Genoa và Pisa tự xem mình như các thành phố cộng hoà sau khi giải phóng khỏi những lãnh chúa phong kiến trong suốt thế kỷ XI, và theo sau nền độc lập vừa giành lại là việc đúc đồng tiền của riêng mình.

Vào năm 1252, khi xưởng đúc tiền của Florence tạo ra đồng Fiorino d’Oro đầu tiên hay còn gọi đồng florin vàng, không có bất cứ điều mới mẻ nào xuất hiện.

Nó chỉ đơn thuần là một đồng xu khác. Tuy nhiên, nhiều thế kỷ trôi qua mà không có sự thay đổi về trọng lượng hay độ nguyên chất của vàng, đồng florin đã tạo được tiếng vang và khiến tất cả đất nước xung quanh sử dụng làm đồng tiền chung.

Trong lịch sử, những đồng xu kim loại quý rất bền, có thể phân chia và có khả năng di động, nhưng với những chính quyền liên tục giảm đi độ nguyên chất của đồng xu thì không có đồng xu nào có được sự tin tưởng qua các thế hệ.

Những xưởng đúc tiền ở Florence đã thay đổi điều đó. Đồng florin duy trì trọng lượng và độ nguyên chất, khoảng 3,5 gam vàng nguyên chất, trong vòng 4 thế kỷ.

Vào lúc đồng florin được 100 tuổi, nó đã phát triển thành chuẩn mực tiền tệ quốc tế cho nền tài chính toàn châu Âu.

Tiền lương, trang sức, bất động sản và đầu tư vốn, tất cả đều được tính theo đồng florin.

Nó cũng phổ biến với tầng lớp người dân lao động như một cách để bảo quản tiền tiết kiệm cả đời trong túi của họ.

Đồng florin như một đơn vị kế toán phổ biến ở khắp châu Âu và còn hơn là một đồng tiền chung đáng tin cậy và ổn định nhất của thế giới.

Khả năng bình ổn phi thường của mỗi đồng florin không tạo ra sự phổ biến trong nhiều thế kỷ cùng với những tiến bộ cùng lúc của toán học, kế toán và ngân hàng dẫn đến sự thay đổi kinh ngạc đối với những trải nghiệm của con người với tiền tệ.

Trước khi đi vào chi tiết về những quá trình này, đầu tiên, chúng ta phải hiểu những bất lợi mà tiền xu gây ra.

Mẫu đồng florin những năm 1200. Ảnh: The British Museum Image.

Tính đa dạng của tiền xu

Chỉ riêng việc đúc tiền sẽ không tạo ra hệ thống tiền tệ. Đồng tiền xu đặt ra hai vấn đề lớn đối với nền kinh tế toàn cầu trong thời kỳ đó, bao gồm những thành phố của châu Âu, phía Bắc châu Phi, và Trung Đông nối với nhau bằng biển Địa Trung Hải.

Đơn giản có quá nhiều loại tiền tệ khác nhau và vấn đề về sự đa dạng của đồng tiền cản trở nghiêm trọng đến vận tốc tiền tệ.

Vận tốc tiền tệ đo lường mức độ nhanh chóng của tiền trao tay. Đó là tốc độ mà tiền trao từ người chủ này đến người chủ khác, và chỉ với tốc độ vừa đủ thì tiền có thể giúp nền thương mại của con người giao dịch với tiềm năng tối đa của họ.

Đồng xu vàng và bạc tăng vận tốc tiền tệ so với những thời kỳ nguyên thuỷ, khi những thanh và cục kim loại quý với trọng lượng không chuẩn mực được dùng như phương tiện trao đổi.

Nhưng một thế giới của sự đa dạng tiền xu, khi hàng nghìn đồng xu thay thế được sử dụng có nghĩa là việc chuyển đổi tương đương cần phải diễn ra cùng với mọi giao dịch giữa con người từ những địa phương khác nhau.

Điều này đặt ra thử thách lớn để mở khoá những cấp độ tiếp theo của vận tốc tiền tệ và thương mại quốc tế, bởi chuẩn mực của trọng lượng và mức độ nguyên chất khác biệt nhau trên thế giới.

Những hiệu đổi tiền chuyên thực hiện việc chuyển đổi quan trọng này và trở nên cần thiết đối với mọi loại hình kinh doanh. Chúng có nhiệm vụ buôn bán hàng trăm hay thậm chí là hàng nghìn đồng tiền khác nhau để tạo điều kiện thuận lợi cho mọi loại hình trao đổi quốc tế.

Sự thiếu đồng nhất của đồng tiền trên toàn thế giới khiến những người đổi tiền tạo ra lợi nhuận từ những lần người bán hay khách hàng cần đổi tiền từ đồng tiền này sang đồng tiền khác.

Nghề này vẫn tồn tại đến ngày nay theo hình thức môi giới trao đổi ngoại tệ, ví dụ như những người đổi từ đồng peso của Mexico sang real của Brazil.

Pha trộn vấn đề về tính đa dạng của đồng tiền là vấn đề về chế độ lưỡng kim bản vị, cho phép sử dụng hai loại kim loại khác nhau như tiền.

Bạc là kim loại có nhiều hơn vàng trong lớp vỏ của Trái đất, vốn được xem như đồng tiền của những người bình thường và của những giao dịch hằng ngày.

Mặt khác, vàng là kim loại quý giá hơn và là biểu hiện của sự giàu có nên luôn được săn đón, nhưng nó không phù hợp để sử dụng hàng ngày: một đồng florin đáng giá hơn 1 tuần làm việc của người lao động bình thường.

Sự phân chia giữa vàng và bạc khiến quá trình hình thành hệ thống tiền tệ thống nhất phức tạp hơn cho đến cuối thế kỷ XIX.