Đốt rơm rạ gây ô nhiễm: Chính quyền cơ sở phải chịu trách nhiệm

Khói bay mù mịt trên cánh đồng tại xã An Khánh sau khi thu hoạch. Ảnh: ST

Khói rơm rạ tái diễn sau mỗi vụ gặt

Cuối tháng 9, đầu tháng 10-2026, khi nông dân nhiều địa phương ngoại thành Hà Nội thu hoạch lúa mùa, khói rơm rạ lại xuất hiện trên đồng ruộng. Tại các khu vực Hát Môn, Phúc Thọ, Thạch Thất, Sóc Sơn, Quốc Oai, Kiều Phú, An Khánh…, người dân gom rơm, gốc rạ thành từng đống lớn rồi đốt để giải phóng mặt bằng, chuẩn bị gieo trồng cây vụ đông.

Những đống rơm cháy âm ỉ, khói đen và tàn tro phát tán theo gió không chỉ gây mất mỹ quan mà còn làm suy giảm chất lượng không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của người dân. Đáng lo ngại, khói từ các điểm đốt có thể lan ra đường giao thông, hạn chế tầm nhìn, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn. Tại địa bàn Sóc Sơn, Trung Giã, Nội Bài, việc đốt rơm rạ còn đặt ra yêu cầu đặc biệt về bảo đảm an toàn bay cho Cảng hàng không quốc tế Nội Bài.

Theo bà Lưu Thị Thanh Chi, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), sau các vụ thu hoạch, một bộ phận nông dân vẫn lựa chọn đốt rơm rạ như cách xử lý nhanh nhất, ít tốn công sức. Tuy nhiên, sự tiện lợi trước mắt không thể bù đắp những hệ lụy đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng. Khi nhiều điểm đốt rơm rạ cùng xuất hiện, khói bụi phát tán trên diện rộng, làm gia tăng áp lực ô nhiễm không khí.

Điều đáng nói, tác động của việc đốt rơm rạ không dừng lại ở phạm vi cánh đồng. Khói và bụi phát sinh có thể ảnh hưởng đến người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người thường xuyên hoạt động ngoài trời. Tại các tuyến đường gần khu vực đốt, tầm nhìn bị hạn chế cũng khiến việc lưu thông trở nên nguy hiểm…

Nguyên nhân trước hết nằm ở thói quen sản xuất đã tồn tại lâu năm. Sau thu hoạch, người dân cần nhanh chóng làm đất để kịp thời vụ tiếp theo. Trong khi đó, rơm rạ có khối lượng lớn, việc thu gom, vận chuyển và bảo quản đòi hỏi thêm nhân lực, thời gian, chi phí. Đốt ngay tại ruộng vì thế trở thành lựa chọn đơn giản đối với một bộ phận nông dân. Bên cạnh đó, việc tận dụng rơm rạ chưa trở thành thói quen phổ biến ở tất cả địa phương.

Các phương pháp như cày vùi, ủ phân hữu cơ, sử dụng chế phẩm sinh học, làm thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu trồng nấm đều có thể đem lại lợi ích, nhưng cần được hướng dẫn phù hợp với điều kiện sản xuất. Nếu thiếu thông tin, thiếu phương tiện hoặc chưa thấy rõ hiệu quả kinh tế, người dân khó chủ động thay đổi tập quán. Do đó, tình trạng đốt rơm rạ rất dễ tái diễn mỗi khi kết thúc mùa vụ...

Nhiều nơi ở ngoại thành Hà Nội nông dân đốt rơm rạ sau thu hoạch vụ mùa, gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: Thanh Bình

Chính quyền cơ sở phải chịu trách nhiệm đến cùng

Trước thực trạng trên, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường đã ký Công văn số 5128/UBND-NNMT về tăng cường kiểm soát, chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải trên địa bàn thành phố. Phó Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các xã, phường triển khai quyết liệt các biện pháp kiểm soát, ngăn chặn, chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải trái quy định. Lực lượng công an cấp xã được giao tăng cường giám sát thực địa, nhất là trong khung giờ từ 17h đến 22h, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm. Chủ tịch UBND các xã, phường chịu trách nhiệm trực tiếp trước UBND thành phố về kết quả kiểm soát tình trạng này trên địa bàn quản lý.

Yêu cầu trên cần được cụ thể hóa thành kế hoạch kiểm tra theo địa bàn, thời gian và mức độ nguy cơ. Những khu vực thường xuyên phát sinh điểm đốt, địa bàn gần khu dân cư, đường giao thông chính và Cảng hàng không quốc tế Nội Bài phải được ưu tiên giám sát. Khi phát hiện vi phạm, chính quyền cần xác minh, lập hồ sơ, xử lý đúng quy định; không để tình trạng đốt rơm rạ diễn ra rồi mới dừng lại ở nhắc nhở, tuyên truyền.

Tại xã Nội Bài, các nhiệm vụ đã được phân công cụ thể cho từng lực lượng. Phó Chủ tịch UBND xã Nội Bài Nguyễn Ngọc Tân cho biết, vào thời điểm trước, trong và sau thu hoạch lúa mùa, xã giao các thôn có trách nhiệm tuyên truyền, kiểm tra và báo cáo trường hợp vi phạm; Phòng Kinh tế chủ trì phối hợp kiểm tra đồng ruộng, tham mưu xử lý; Trung tâm Dịch vụ tổng hợp hướng dẫn kỹ thuật xử lý rơm rạ; công an xã tăng cường tuần tra, bảo đảm an toàn bay.

Theo quy định được xã Nội Bài viện dẫn tại khoản 1, Điều 41 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 7-7-2022 của Chính phủ, hành vi đốt ngoài trời phụ phẩm từ cây trồng cạnh khu vực dân cư, sân bay, các tuyến đường giao thông chính có thể bị phạt từ 2,5 triệu đồng đến 3 triệu đồng, đồng thời thông tin nhắc nhở trên hệ thống truyền thanh của xã.

Đốt rơm rạ có thể bị phạt từ 2,5 triệu đồng đến 3 triệu đồng. Ảnh: Thanh Bình

Tuy nhiên, theo Trưởng phòng Quản lý môi trường Nguyễn Trọng Nhất, xử phạt không thể là giải pháp duy nhất. Thành phố đã có các căn cứ chỉ đạo, chính sách liên quan đến xử lý rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch, gồm Quyết định số 3928/QĐ-BNN-KHCN ngày 21-9-2023 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND ngày 26-11-2025 của HĐND thành phố, Quyết định số 1804/QĐ-UBND ngày 9-4-2026 của UBND thành phố và Văn bản số 12174/SNNMT-CS ngày 24-8-2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường. Các văn bản đặt ra yêu cầu hỗ trợ, hướng dẫn người dân sử dụng chế phẩm sinh học phù hợp, tận dụng phụ phẩm làm nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Vấn đề là chính sách phải đến được với người trực tiếp sản xuất. Cơ quan chuyên môn và chính quyền cơ sở cần hướng dẫn cụ thể cách cày vùi rơm rạ, sử dụng chế phẩm sinh học, ủ phân hữu cơ; đồng thời phổ biến phương án thu gom làm thức ăn chăn nuôi, phủ gốc cây trồng hoặc nguyên liệu sản xuất nấm phù hợp điều kiện từng địa bàn. Việc hướng dẫn cần gắn với lịch thời vụ, điều kiện đất đai và khả năng thực hiện của nông hộ, tránh chỉ dừng ở khuyến cáo chung.

Cùng với đó, cần khuyến khích các hình thức thu gom, liên kết sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, từng bước hình thành đầu ra ổn định cho rơm rạ. Khi người dân có phương án xử lý thuận tiện, chi phí hợp lý và thấy rõ lợi ích, việc thay đổi tập quán mới có cơ sở bền vững. Rơm rạ khi ấy không còn là thứ phải đốt bỏ để giải phóng đồng ruộng, mà trở thành nguồn nguyên liệu có thể tái sử dụng, góp phần giảm lãng phí và thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn…

Bài viết có sự phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội