Đưa pháp luật vào nhà máy, đưa tiếng nói công nhân đến cấp ủy

Công đoàn Công ty TNHH Giầy Sunjade Việt Nam phối hợp với Ban Giám đốc công ty tổ chức lễ ra mắt các mô hình gồm: “Không gian văn hóa công nhân”, “Tổ tư vấn pháp luật”, “Gia đình công nhân hạnh phúc”, “5 phút rèn thân - khỏe đẹp tinh thần” và “Tổ công nhân công nghệ”.

Gần 95% phản ánh đến từ doanh nghiệp

Tính đến ngày 31/10/2026, các Tổ tư vấn pháp luật của Công đoàn Thanh Hóa đã tiếp nhận 538 phản ánh, xử lý 426 vụ việc. Trong đó, 510 phản ánh phát sinh tại doanh nghiệp, chiếm gần 95%. 28 phản ánh ở xã, phường đều đã xử lý xong; 112 việc còn lại đều ở doanh nghiệp và đang được tiếp tục giải quyết.

Con số ấy nói lên một điều giản dị: vướng mắc pháp luật của người lao động nằm ngay trong bảng lương, ca làm việc, hợp đồng và sổ bảo hiểm của họ. Người công nhân khó xin nghỉ một ngày chỉ để đi hỏi luật. Vì vậy, Công đoàn tỉnh không đợi người lao động tìm đến mà tổ chức mạng lưới ba tầng: 5 Tổ cấp tỉnh với 111 thành viên, hỗ trợ tuyến dưới những vụ việc phức tạp; 24 Tổ tại công đoàn xã, phường với 203 thành viên; 87 Tổ tại doanh nghiệp với 909 thành viên, ưu tiên nơi có từ 500 lao động trở lên và nơi có nguy cơ cao về quan hệ lao động.

Đến 31/8/2026, các cấp Công đoàn đã tư vấn, hỗ trợ pháp luật cho 63.590 lượt người, chủ yếu về tiền lương, phúc lợi, điều kiện làm việc và bảo hiểm xã hội. Điểm khác của Tổ tại doanh nghiệp là người tư vấn ở ngay trong đơn vị, hiểu cách trả lương, cách chia ca của chính nơi đó, nên trả lời được đúng việc, đúng người, đúng lúc.

Đúng luật còn phải kịp lúc

Trong quan hệ lao động, một thắc mắc về tiền lương được giải thích rõ ngay trong tuần thường dừng lại ở đó. Để lâu, nó có thể thành bức xúc của cả chuyền, cả xưởng. Trong 9 tháng đầu năm, Công đoàn Thanh Hóa đã phối hợp xử lý 4 vụ ngừng việc tập thể, tranh chấp lao động bằng cách đối thoại, giải thích pháp luật và đề nghị người sử dụng lao động giải quyết kiến nghị chính đáng. Kết quả rất cụ thể: một doanh nghiệp may đồng ý lắp điều hòa toàn bộ các xưởng; một doanh nghiệp khác nâng tiền ăn ca từ 20.000 đồng lên 25.000 đồng/người/ngày, nâng tiền chuyên cần và xăng xe từ 300.000 đồng lên 500.000 đồng/người/tháng. Công nhân trở lại làm việc, sản xuất được ổn định.

Với một tỉnh đang phấn đấu tăng trưởng hai con số và mở rộng thu hút đầu tư, quan hệ lao động ổn định là một phần của môi trường đầu tư. Ngày 4/11/2026, UBND tỉnh đã ban hành Đề án Phát triển quan hệ lao động giai đoạn 2026-2030. Để đề án đi vào từng nhà máy, cần những người có mặt ở tuyến gần nhất, nắm được việc khi việc còn nhỏ. Tổ tư vấn pháp luật có thể đảm nhận vai trò ấy.

Công đoàn phường Quảng Phú phối hợp với Công an phường, Phòng Văn hóa - Xã hội phường và phố Hưng Phúc tổ chức chương trình tư vấn pháp luật cho đoàn viên, người lao động tại khu nhà trọ công nhân trên địa bàn.

Từ việc của Công đoàn đến việc chung của địa phương

Đầu tháng 11/2026, Ban Thường vụ LĐLĐ tỉnh chỉ đạo các Tổ tư vấn làm nòng cốt trong Chiến dịch cao điểm 60 ngày cài đặt Ứng dụng số Thanh Hóa (từ 2/11 đến 31/12/2026), góp phần đạt chỉ tiêu ít nhất 70% đoàn viên, người lao động có điều kiện sử dụng hoàn thành cài đặt. Việc hướng dẫn được lồng vào buổi tư vấn, sinh hoạt Tổ tại doanh nghiệp, khu nhà trọ, vào giờ nghỉ. Yêu cầu đặt ra đúng tinh thần pháp luật: người lao động tự nhập thông tin của mình, thành viên Tổ không hỏi mật khẩu, mã OTP, đồng thời cảnh báo các thủ đoạn giả mạo, lừa đảo trên mạng.

Chính sách mới cũng được đưa đến công nhân qua kênh này. Với Chương trình “Đoàn viên hỏi - Công đoàn trả lời” số 3 tối 8/11, các Tổ tập hợp câu hỏi thực tế về tiền lương, phúc lợi, thuế thu nhập cá nhân và mức lương tối thiểu vùng áp dụng từ 1/1/2027 theo Nghị định 399/2026/NĐ-CP. Ai không muốn nêu tên, Tổ gửi thay và giữ bí mật. Sau chương trình, Tổ tiếp tục giải đáp câu hỏi của đơn vị chưa được trả lời, phản ánh có dấu hiệu vi phạm thì tiếp nhận, xử lý như một vụ việc.

Nhiệm vụ xây dựng đội ngũ công nhân có trình độ cao theo Chương trình 37-CTr/TU của Tỉnh ủy cũng có phần việc của pháp luật. Tại Hội thi “Công nhân giỏi xứ Thanh” đầu tháng 10, phần thi pháp luật chiếm 15 điểm, với bộ 100 câu hỏi và 50 tình huống gửi trước để các đơn vị ôn tập. Người công nhân giỏi hôm nay phải vững tay nghề, đồng thời hiểu quyền và nghĩa vụ của mình.

Đáng chú ý, tỉnh đang xây dựng Bản đồ dư luận xã hội, đòi hỏi thông tin từ cơ sở theo tinh thần “phát hiện sớm - phản ánh đúng - đánh giá khách quan - đề xuất hướng xử lý - theo dõi kết quả giải quyết”. Cách làm ấy rất gần với công việc hằng ngày của một Tổ tư vấn: tiếp nhận, ghi sổ, phân loại, xử lý, báo cáo. Theo tôi, các phản ánh đã được kiểm chứng và giữ kín danh tính, nếu được tổng hợp theo địa bàn và nhóm vấn đề, sẽ là nguồn thông tin sát thực về việc làm, thu nhập, bảo hiểm xã hội trong công nhân, giúp cấp ủy, chính quyền có căn cứ xử lý từ sớm, từ cơ sở.

Để tổ không thành danh sách trên giấy

Thành lập được 111 tổ, vượt mục tiêu 100 tổ đăng ký trong năm 2026, mới là bước đầu. Có ba việc quyết định tổ có sống được hay không.

Thứ nhất, đo bằng việc đã giải quyết, không đo bằng số buổi đã tổ chức. 112 phản ánh chưa xử lý xong là phần việc phải theo đến cùng. Thực tế năm nay cũng cho thấy việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật có nơi còn hình thức; đối thoại, thương lượng ở một số doanh nghiệp chưa thực chất.

Thứ hai, giữ được lòng tin của cả hai phía. Người lao động chỉ nói thật khi biết tên mình được giữ kín. Người sử dụng lao động chỉ mở cửa khi thấy tổ không đến để bắt lỗi mà để cùng làm đúng luật, phòng tranh chấp từ đầu. Tổ hoạt động phải bố trí vào thời gian phù hợp, không ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh.

Thứ ba, nâng năng lực cho người làm tư vấn. Thành viên tổ ở cơ sở chủ yếu làm kiêm nhiệm, không thể nắm hết mọi đạo luật. Năm 2026, LĐLĐ tỉnh đã mở 4 lớp bồi dưỡng kỹ năng cho thành viên các tổ, tổ chức Hội thi Tư vấn viên pháp luật và An toàn vệ sinh viên giỏi. Bước tiếp theo là kho hỏi đáp, tình huống có trích dẫn căn cứ pháp luật và công cụ số hỗ trợ, để người tư vấn ở cơ sở có chỗ tra cứu, vụ việc khó có tuyến trên đỡ tay. Mục tiêu đến năm 2030 là 100% công đoàn xã, phường có đông công nhân lao động và 100% công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp từ 500 lao động trở lên có tổ hoặc đầu mối tư vấn hoạt động thực chất.

Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật không bắt đầu từ khẩu hiệu. Nó bắt đầu từ lúc người công nhân biết mình có chỗ để hỏi, được trả lời đúng luật và thấy việc của mình được giải quyết đến nơi đến chốn. Mỗi tư vấn viên làm được điều đó là đã góp một phần vào sự ổn định của doanh nghiệp, vào niềm tin của người lao động với tổ chức Công đoàn và với chính quyền địa phương./.