Đưa thương mại điện tử về xã, mở rộng đầu ra nông sản

Thu hẹp khoảng cách thương mại số từ cơ sở

Chiều 11/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc lần thứ nhất với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”.

Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối với Sở Công Thương và chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố. Đây là lần đầu tiên cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị vận chuyển và các chủ thể kinh doanh cùng trao đổi giải pháp đưa thương mại điện tử (TMĐT) trở thành một hoạt động kinh tế thường xuyên tại khu vực nông thôn.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại hội nghị.

Thực tế cho thấy, TMĐT Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Năm 2025, quy mô thị trường đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Tuy nhiên, sự phát triển giữa các địa phương còn khoảng cách rất lớn. Theo Chỉ số TMĐT Việt Nam năm 2026 do Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam công bố, TP Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, trong khi ba địa phương xếp tiếp theo chỉ đạt từ 17,9 đến 22,3 điểm.

Khoảng cách này đặt ra yêu cầu phải mở rộng không gian phát triển thương mại điện tử, thay vì tập trung chủ yếu ở các đô thị lớn. Bởi nông thôn mới là nơi sản xuất nhiều nông sản, thực phẩm, sản phẩm OCOP, hàng thủ công và đặc sản địa phương. Nếu được hỗ trợ đúng cách, người dân hoàn toàn có thể tiếp cận khách hàng ở những thị trường rộng lớn hơn mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại hội nghị.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, đưa TMĐT về xã gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và phát triển kinh tế số giai đoạn 2026-2030. Theo Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia, đến năm 2030, cả nước phấn đấu có 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến. Đồng thời, các địa phương ngoài Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đóng góp 50% giá trị giao dịch TMĐT bán lẻ tới người tiêu dùng trên cả nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Cục Thương mại điện tử đang triển khai các nhóm giải pháp về hướng dẫn chính sách, khai thác dữ liệu, phát triển ngành hàng chủ lực, mở rộng thị trường và đào tạo kỹ năng kinh doanh trực tuyến. Trong giai đoạn thí điểm, dữ liệu TMĐT đã được chia sẻ tới 34 tỉnh, thành phố; gần 20 Sở Công Thương được kết nối với doanh nghiệp công nghệ, đơn vị dịch vụ và tổ chức tài chính. Hơn 40 chương trình, lớp tập huấn được tổ chức, hỗ trợ gần 1.000 nhà bán hàng thực hành trên nền tảng số.

Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử Nguyễn Thị Minh Huyền chia sẻ tại hội nghị.

Một số kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả của phương thức phân phối này. Tại Đồng Tháp, chuỗi liên kết vùng thông qua TMĐT giúp khoảng 1.000 sản phẩm OCOP được tiêu thụ, thu hút gần 5 triệu lượt tiếp cận trong ba ngày. Riêng mặt hàng dứa tiêu thụ hơn 3,5 tấn chỉ trong 90 phút bán hàng trực tuyến. Những con số này cho thấy sức lan tỏa của thị trường số đối với các sản phẩm có lợi thế địa phương.

Đích đến không phải là mỗi xã có thêm bao nhiêu phiên livestream, mà là có thêm bao nhiêu người dân sống tốt hơn nhờ sản phẩm mình làm ra.

Không dừng ở việc đưa sản phẩm lên sàn

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội nghị là kết quả triển khai mô hình “Xã, phường thương mại điện tử” tại Bình Lư (Lai Châu), Phượng Dực (Hà Nội) và Chợ Lách (Vĩnh Long). Theo số liệu TikTok Shop công bố, tính đến ngày 31/10/2026, Bình Lư có 20 nhà bán hàng được đào tạo, trong đó 8 người có khả năng kinh doanh độc lập và ghi nhận tăng trưởng, với 9.324 đơn hàng phát sinh. Phượng Dực có 80 nhà bán hàng được đào tạo, 42 người có khả năng kinh doanh độc lập, tổng số đơn hàng đạt 73.070. Tại Chợ Lách, 66 nhà bán hàng được đào tạo, 50 người có khả năng kinh doanh độc lập và ghi nhận tăng trưởng, với 81.521 đơn hàng.

Đáng chú ý, mô hình tại Chợ Lách cho thấy khả năng thay đổi phương thức tiêu thụ đối với những mặt hàng nông nghiệp đặc thù. Theo ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long, từ ngày 17/8 đến 19/10/2026, mô hình “Chợ Lách Vươn Mình” đã huy động 66 nhà bán hàng, đưa 1.340 sản phẩm lên môi trường số và tổ chức bốn lớp tập huấn chuyên sâu.

Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long cho rằng chất lượng sản phẩm và uy tín với khách hàng là nền tảng cho mô hình thương mại điện tử hoàn chỉnh hơn.

Trong hơn hai tháng thử nghiệm, cộng đồng nhà bán hàng tại đây tạo ra hơn 50.000 đơn hàng, bán gần 77.000 sản phẩm trên TikTok Shop. Các chủ thể đăng tải hơn 5.445 video, bài viết, thu hút 184.500 lượt tương tác và 2,6 triệu lượt xem. Riêng phiên livestream ngày 21/10, với sự tham gia của 20 nhà bán hàng, ba nhà sáng tạo nội dung và Bưu điện tỉnh Vĩnh Long, ghi nhận 2.330 đơn hàng trong ba giờ, tiếp cận 4,1 triệu lượt người xem.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Công Thương Vĩnh Long, đây mới là kết quả ban đầu, chưa thể coi mô hình đã hoàn chỉnh hoặc phù hợp với tất cả địa phương. Điều quan trọng không chỉ là đưa được bao nhiêu sản phẩm lên sàn, mà người dân có đủ kỹ năng tự vận hành gian hàng, xây dựng nội dung, xử lý đơn hàng, thanh toán và chăm sóc khách hàng hay không.

Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh cho rằng, thương mại điện tử tại xã, phường thành công cần sự tham gia của người đứng đầu Bí thư.

Đây cũng là vấn đề được ông Nguyễn Văn Minh, Tổng Biên tập Báo Công Thương, đề cập khi phân tích thực trạng thương mại điện tử tại cấp cơ sở. Qua rà soát thông tin công khai của 3.321 xã, phường, đặc khu trên cả nước, dữ liệu chốt ngày 4/11/2026 cho thấy, trong 2.497 đơn vị có đủ dữ liệu, chỉ 178 xã nêu được kết quả triển khai thương mại điện tử và 18 xã công bố số đơn hàng, doanh thu hoặc số hộ bán. Dù chưa phải thống kê chính thức, kết quả này cho thấy việc tổ chức hoạt động thương mại điện tử tại cơ sở vẫn còn nhiều hạn chế, nhất là trong đo lường hiệu quả kinh tế thực tế.

Một phiên livestream có hàng triệu lượt xem không đồng nghĩa với hàng triệu lượt mua hàng. Việc mở nhiều gian hàng trực tuyến cũng chưa bảo đảm người bán có thể duy trì hoạt động kinh doanh lâu dài. Vì vậy, hiệu quả cần được đánh giá bằng số người bán thực sự hoạt động, tỷ lệ đơn hàng giao thành công, doanh thu, chi phí vận hành và khả năng duy trì kinh doanh sau khi chương trình hỗ trợ kết thúc.

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị các Sở Công Thương đưa TMĐT vào kế hoạch tăng trưởng của địa phương, xây dựng chỉ tiêu và cơ chế theo dõi cụ thể đến cấp xã. Chính quyền cơ sở cần bố trí đầu mối phụ trách, lựa chọn sản phẩm có lợi thế và đánh giá hiệu quả qua số hộ kinh doanh, đơn hàng, doanh thu thực tế. Các nền tảng và doanh nghiệp bưu chính cần công khai chi phí, phối hợp giảm phí giao hàng, nhất là tại vùng sâu, vùng xa.