Đưa tri thức xã hội học vào thực tiễn phát triển đất nước

Tham dự hội thảo có PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia Xã hội học và Tâm lý học....

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS Đặng Nguyên Anh, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hội Xã hội học Việt Nam cho biết, trong hai thập kỷ qua, Hội Xã hội học Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ và gắn kết chặt chẽ với các vấn đề thực tiễn của đất nước. Ngành Xã hội học không chỉ dừng lại ở việc mô tả sự thay đổi mà còn cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho quá trình hoạch định chính sách thông qua các hoạt động nghiên cứu và phản biện xã hội.

Theo GS Đặng Nguyên Anh, nhìn lại quá trình hình thành và phát triển, ngành Xã hội học Việt Nam từng bước được xây dựng từ sau năm 1975, khi nhu cầu nghiên cứu những vấn đề về dân số, gia đình, lao động, đô thị hóa, phân tầng xã hội, văn hóa và cộng đồng ngày càng đặt ra rõ nét. Năm 1977, Ban Xã hội học được thành lập. Sau đó, hệ thống nghiên cứu và đào tạo xã hội học từng bước hình thành tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và nhiều địa phương.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Nguyễn Thủy

Bước sang thập niên 1990, đào tạo Xã hội học chính quy được mở rộng. Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội tuyển sinh khóa cử nhân Xã hội học đầu tiên vào năm học 1991-1992. Cùng với sự phát triển của các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, nhu cầu tập hợp đội ngũ những người làm xã hội học ngày càng lớn.

Ngày 4-10-2006, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 1310/QĐ-BNV cho phép thành lập Hội Xã hội học Việt Nam. Tháng 12-2006, Đại hội thành lập Hội lần thứ nhất được tổ chức, chính thức đánh dấu sự ra đời của tổ chức xã hội - nghề nghiệp đại diện cho cộng đồng những người làm xã hội học trên cả nước.

Theo GS.TS Nguyễn Hữu Minh - Chủ tịch Hội Xã hội học Việt Nam, sau 20 năm, Hội đã từng bước mở rộng mạng lưới, phát triển các chi hội tại cơ sở nghiên cứu, đào tạo và địa phương. Đến nay, Hội có 22 chi hội với hơn 300 hội viên.
Đáng chú ý, Hội ngày càng đẩy mạnh hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội. Các nghiên cứu xã hội học trong nhiều năm qua tập trung vào những vấn đề thiết thực của đời sống như dân số, gia đình, giới, đô thị, nông thôn, an sinh xã hội, di cư, biến đổi cơ cấu xã hội và bất bình đẳng. Nhiều kết quả nghiên cứu, điều tra đã cung cấp luận cứ thực tiễn cho quá trình hoạch định và thực hiện chính sách.

Từ thực tiễn phát triển, Hội xác định một số nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn mới: đổi mới tư duy và phương pháp nghiên cứu; đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành; ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo; xây dựng cơ sở dữ liệu xã hội học; tập trung nghiên cứu những vấn đề lớn như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, già hóa dân số, biến đổi xã hội và an ninh phi truyền thống.

GS Đặng Nguyên Anh, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hội Xã hội học Việt Nam phát biểu. Ảnh: Nguyễn Thủy

Đồng thời, Hội chú trọng phát triển đội ngũ các nhà xã hội học, nhất là các nhà khoa học trẻ; mở rộng hợp tác quốc tế, nâng cao chất lượng công bố khoa học và xây dựng chuẩn mực nghề nghiệp, đạo đức nghiên cứu.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu xã hội học cần chủ động đi trước trong nhận diện những biến đổi xã hội, không chỉ nghiên cứu những vấn đề đã xuất hiện mà còn dự báo xu hướng và đánh giá tác động xã hội của chính sách, công nghệ và các mô hình phát triển mới. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nghiên cứu xã hội học cần tăng cường kết nối với khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kinh tế học, tâm lý học, dân số học, y tế và giáo dục.

Tham dự và phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam chia sẻ, trước bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, vai trò của ngành Xã hội học càng trở nên thiết yếu trong việc định hướng sự phát triển xoay quanh con người.

Để bước sang giai đoạn mới, Hội cần tiếp tục đổi mới tư duy, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và nâng cao chất lượng tư vấn chiến lược; cần chú trọng đào tạo thế hệ trẻ và mở rộng hợp tác quốc tế. Đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp tri thức khoa học đóng góp hiệu quả hơn nữa vào sự nghiệp xây dựng đất nước.