Đừng để ánh hào quang nghệ thuật tô điểm cho thế giới ngầm
Vụ việc liên quan đến bộ phim ca nhạc ‘Huy Bến xe’ đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của nghệ sĩ khi tham gia những sản phẩm giải trí có sự hiện diện của các nhân vật giang hồ mạng và nguy cơ biến danh tiếng thành công cụ đánh bóng thế giới ngầm.
Lưu tin
Mới đây, cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP HCM khởi tố, bắt tạm giam hai diễn viên hài quen mặt với khán giả là Tấn Bo và Hoàng Mèo cùng nhiều người khác về tội "Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông", liên quan đến việc sản xuất và phát hành bộ phim ca nhạc hành động mang tên "Huy Bến xe".
Đằng sau dự án gắn mác nghệ thuật này là sự góp mặt của Nguyễn Tuấn Hiệp, tức "Hiệp đen", một đối tượng chuyên xây dựng hình ảnh "đại ca" trên mạng xã hội, trực tiếp đóng vai "ông trùm" và tài trợ bối cảnh nhằm phô trương thanh thế.
Đây không phải là một sự cố cá biệt hay tai nạn nghề nghiệp nhất thời, mà là hệ quả tất yếu của một trào lưu lệch chuẩn đã âm ỉ suốt nhiều năm qua trên không gian mạng.
Nhìn rộng ra, từ hiện tượng Khá Bảnh, Phú Lê, Huấn Hoa Hồng trước đây cho đến những "ông trùm" tự phong sau này, một kịch bản chung đang được lặp lại với mức độ ngày càng tinh vi.

Từ trái sang: Vinh, Hoàng Mèo, Tấn Bo, Chấn Huy tại cơ quan công an. Ảnh: Công an TP HCM.
Những đối tượng có tiền án, tiền sự hoặc hoạt động theo kiểu băng nhóm nhận ra rằng thay vì chỉ khoe khoang sự hung hãn một cách thô thiển, việc khoác lên mình tấm áo "nhà sản xuất", "nhà tài trợ" hay "diễn viên tay ngang" trong các sản phẩm giải trí sẽ mang lại thứ quyền lực mềm hiệu quả hơn gấp bội.
Để thực hiện cuộc "tẩy trắng" và đánh bóng tên tuổi này, các "giang hồ mạng" cần một chất xúc tác quan trọng, đó chính là danh tiếng của nghệ sĩ. Trong mắt công chúng, người làm nghệ thuật đại diện cho cái đẹp, sự sáng tạo và những giá trị văn hóa được xã hội thừa nhận. Khi một diễn viên hài nổi tiếng chấp nhận đứng chung khung hình, gọi một "giang hồ mạng" là "đại ca" trong kịch bản, hay nhận cát xê từ những nguồn tiền thiếu minh bạch để diễn cảnh đâm chém, tranh giành địa bàn bảo kê, vô hình trung họ đã cấp cho những kẻ ngoài vòng pháp luật một tấm giấy thông hành bước vào đời sống văn hóa.
Sự xuất hiện của người nổi tiếng tạo ra ảo giác về tính chính danh, khiến khán giả lầm tưởng rằng những nhân vật cộm cán kia cũng chỉ là những người làm giải trí vô hại, thậm chí mang dáng dấp "nghĩa khí", "giang hồ hào hiệp".

"Hiệp đen" xuất hiện trong phim ca nhạc hành động "Huy Bến xe". Ảnh chụp màn hình.
Cần phải phân định rạch ròi giữa một tác phẩm nghệ thuật phản ánh hiện thực tội phạm với một sản phẩm khuếch trương thanh thế giang hồ.
Trong điện ảnh hay sân khấu chính thống, cái ác và thế giới ngầm luôn được đặt dưới lăng kính phê phán, bóc trần bản chất tàn bạo cùng kết cục tất yếu của sự trả giá trước pháp luật.
Ngược lại, một số web drama, phim ca nhạc tự phát như ‘Huy Bến xe’ có nguy cơ biến thế giới giang hồ thành chất liệu giải trí được tô vẽ hào nhoáng. Những hình ảnh gậy gộc, dao súng, hoạt động bảo kê có thể được lồng ghép như biểu tượng của quyền lực, nghĩa khí, trong khi bản chất bạo lực và những hệ lụy pháp luật chưa được khắc họa tương xứng. Sự góp mặt của những nghệ sĩ quen mặt càng khiến cách thể hiện này dễ tạo cảm giác bình thường hóa hình tượng giang hồ.
Khi nghệ sĩ dễ dãi gật đầu trước những lời mời đóng phim thiếu kiểm soát, họ đang tự đánh mất đi màng lọc đạo đức nghề nghiệp tối thiểu.
Nhiều người có thể viện dẫn lý do "chỉ làm tròn vai diễn theo kịch bản", "không biết nhân thân của đối tác", hay đơn giản là áp lực cơm áo gạo tiền trong bối cảnh sân khấu truyền thống gặp khó khăn. Tuy nhiên, với sức ảnh hưởng của người của công chúng, sự vô tư thiếu hiểu biết ấy đôi khi nguy hiểm không kém sự cố tình tiếp tay.
Một nghệ sĩ chân chính không thể chỉ quan tâm đến khoản cát xê nhận được mà bỏ qua câu hỏi tác phẩm này phục vụ ai, truyền tải thông điệp gì và sẽ tác động ra sao đến nhận thức của người xem.
Mối nguy hại lớn nhất từ sự cộng sinh lệch lạc giữa "giang hồ mạng" và một bộ phận nghệ sĩ chính là sự bình thường hóa hình tượng tội phạm trên không gian mạng.
Hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem trên các nền tảng xuyên biên giới như YouTube, TikTok phần lớn đến từ giới trẻ, lứa tuổi đang trong giai đoạn định hình nhân cách và hệ giá trị. Khi ngày nào mở điện thoại lên cũng thấy những gã xăm trổ nói đạo lý, thấy cảnh chém giết tranh giành lãnh địa được dàn dựng công phu bên cạnh những gương mặt hài hước quen thuộc, ranh giới giữa thiện và ác, giữa hành vi vi phạm pháp luật và sự "ngầu", "chất" trong mắt người trẻ sẽ dần bị xóa nhòa.
Những nội dung này có thể góp phần cổ súy hành vi bạo lực, làm sai lệch nhận thức về sức mạnh và cách giải quyết mâu thuẫn ở một bộ phận thanh thiếu niên. Đây là nguy cơ cần được nhìn nhận nghiêm túc, bên cạnh những nguyên nhân khác của bạo lực học đường và hành vi vi phạm pháp luật ở người trẻ.
Vụ việc của Tấn Bo, Hoàng Mèo và ê kíp làm phim "Huy Bến xe" cũng đặt ra những câu hỏi trực diện về lỗ hổng trong công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động sản xuất và phát hành nội dung số.
Trong khi phim chiếu rạp phải trải qua quy trình thẩm định, cấp phép phân loại trước khi phổ biến, hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng được quản lý theo cơ chế phân loại và hậu kiểm. Luật Điện ảnh năm 2022 đã quy định trách nhiệm của chủ thể phổ biến phim và các nền tảng số, nhưng thực tế vẫn đặt ra thách thức trong việc nhận diện, giám sát và xử lý các sản phẩm nghe nhìn tự phát, nhất là khi nội dung được đăng tải, chia sẻ trên nhiều nền tảng khác nhau.
Không khó để một cá nhân hoặc tổ chức đầu tư sản xuất, tự xây dựng kịch bản, quay dựng những sản phẩm nghe nhìn có nội dung bạo lực, phản cảm rồi đăng tải lên mạng xã hội. Dù pháp luật đã có quy định về phân loại và phổ biến phim trên không gian mạng, việc kiểm soát nội dung ngay từ khâu sản xuất, nhận diện vi phạm và ngăn chặn sự lan truyền trên nhiều nền tảng vẫn là bài toán không dễ giải quyết.
Việc cơ quan công an khởi tố các cá nhân liên quan đến vụ án “Huy Bến xe” cho thấy những vi phạm trong hoạt động sản xuất, phổ biến nội dung trên không gian mạng có thể bị xử lý bằng các biện pháp hình sự khi đủ căn cứ. Tuy nhiên, xử lý hình sự chỉ là một trong những công cụ bảo vệ trật tự xã hội, không thể thay thế các giải pháp phòng ngừa từ sớm. Điều cần thiết là các cơ quan quản lý văn hóa và thông tin, truyền thông phải nâng cao hiệu quả giám sát, phát hiện và xử lý nội dung vi phạm; đồng thời làm rõ trách nhiệm của đơn vị sản xuất, chủ thể phổ biến phim và các nền tảng số trong việc tuân thủ pháp luật Việt Nam.
Bên cạnh cơ chế hậu kiểm sắc bén và việc ứng dụng công nghệ để quét, gỡ bỏ kịp thời các video có nội dung bạo lực, bảo kê, cần buộc các nền tảng xuyên biên giới phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để lọt các sản phẩm vi phạm pháp luật Việt Nam kiếm tiền từ quảng cáo
Song song với chế tài pháp luật, đã đến lúc cần siết chặt kỷ cương trong giới hoạt động nghệ thuật thông qua các quy tắc ứng xử mang tính ràng buộc thực chất hơn.
Những nghệ sĩ cố tình tham gia vào các sản phẩm phản cảm, tiếp tay quảng bá cho các đối tượng bất hảo cần phải đối mặt với những hình thức xử phạt nghiêm khắc, từ phạt hành chính nặng tay cho đến việc hạn chế xuất hiện trên sóng truyền hình, các sân khấu lớn và các sự kiện văn hóa cộng đồng.
Chỉ khi cái giá phải trả cho sự dễ dãi vượt xa khoản cát xê trước mắt, người làm nghệ thuật mới thực sự biết cân nhắc trước khi đặt bút ký hợp đồng.
Ánh đèn sân khấu vốn được tạo ra để tôn vinh cái đẹp, soi rọi những góc khuất nhân văn và hướng con người tới sự lương thiện. Khi ánh sáng ấy bị mang ra làm phông nền tô điểm cho bóng tối của thế giới ngầm, người nghệ sĩ không chỉ tự đánh mất hào quang của chính mình, mà còn đang đẩy cả một thế hệ khán giả đứng trước nguy cơ lạc lối giữa những giá trị đảo điên.



