'Đường về với chị' đưa cơ hội tầm soát ung thư đến với phụ nữ vùng khó

Với những người phụ nữ gánh trên vai gánh nặng làm thuê, thời vụ hay quanh năm bám víu nơi rẻo cao, sức khỏe phụ khoa là thứ xa xỉ luôn phải xếp sau bữa ăn gia đình, tiền học của con và một ngày công mưu sinh.

Đường đến bệnh viện vì thế không chỉ đo bằng cây số. Nó được đong đếm bằng tiền vé xe, một buổi chợ bị bỏ lỡ, nỗi sợ mất việc và cả những mặc cảm, e dè muôn thuở khi phải cất lời về những nỗi đau thầm kín của thân thể người phụ nữ.

Số liệu từ Bộ Y tế cho thấy, đến năm 2020 chỉ 28% phụ nữ từ 30 - 49 tuổi từng được sàng lọc ung thư cổ tử cung. Với ung thư vú, gần 19% phụ nữ tự khám hằng tháng và 22% từng được khám lâm sàng. Đáng chú ý, tỷ lệ từng chụp X-quang tuyến vú có sự chênh lệch đáng kể giữa thành thị và nông thôn, lần lượt khoảng 32% và 18%.

Ở khu vực miền núi và nhóm phụ nữ dân tộc thiểu số, khả năng tiếp cận còn thấp hơn.

Những con số này cho thấy bài toán tầm soát ung thư không đơn thuần là chuyện nhận thức. Có những phụ nữ biết mình cần khám nhưng để từ “biết” thành “đi khám” lại là một khoảng cách không hề ngắn.

Đưa việc tầm soát về gần người phụ nữ vùng khó

Chính những khoảng trống đó là nơi chương trình “Chạm sẻ chia, trao hy vọng 2026” muốn hướng tới. Năm nay, chương trình do NAPAS, Mastercard và Payoo phối hợp cùng Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam triển khai, trao 2.010 suất tầm soát ung thư miễn phí cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, phụ nữ dân tộc thiểu số tại các xã biên giới và những khu vực còn hạn chế về điều kiện y tế.

Sau nhiều năm triển khai tại các đô thị và địa phương phía Bắc, phía Nam, chương trình năm 2026 mở rộng tới Ninh Bình, Đà Nẵng, Đắk Lắk và Cần Thơ, trải dài từ đồng bằng Bắc Bộ, duyên hải miền Trung, Tây Nguyên đến đồng bằng sông Cửu Long.

Đối tượng thụ hưởng cũng được mở rộng, gồm lao động thu nhập thấp, lao động thời vụ, phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ đơn thân, phụ nữ khuyết tật, phụ nữ thuộc hộ nghèo, gia đình khó khăn hoặc chịu ảnh hưởng bởi thiên tai.

Mỗi người được khám sàng lọc ba loại ung thư phổ biến gồm ung thư vú, ung thư buồng trứng và ung thư cổ tử cung. Chương trình còn hỗ trợ chi phí di chuyển đến điểm khám tại địa phương và trao các phần quà nhu yếu phẩm.

Thông điệp của năm nay vì thế được đặt tên giản dị nhưng đong đầy ý nghĩa: “Đường về với chị”. Không chờ người phụ nữ vượt qua hàng loạt rào cản để tìm đến dịch vụ y tế, chương trình tìm cách đưa hoạt động tầm soát về gần hơn với nơi họ đang sống.

Phụ nữ yếu thế được tầm soát ung thư trong chương trình 'Chạm sẻ chia, trao hy vọng' năm 2025. Ảnh: Payoo.

Điều thú vị là nguồn lực cho những suất khám này không chỉ đến từ những khoản đóng góp trực tiếp. Từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2026, mỗi giao dịch thanh toán không tiếp xúc bằng thẻ Mastercard hoặc thẻ NAPAS tại hệ thống đối tác Payoo sẽ được NAPAS và Mastercard đóng góp 2.010 đồng cho hoạt động tầm soát.

Một cú chạm thẻ khi mua cà phê, thanh toán ở siêu thị hay cửa hàng tiện lợi vì thế có thể trở thành một phần của suất khám dành cho một phụ nữ ở vùng xa.

"Đây cũng là cách chương trình biến một hành động vốn rất quen thuộc trong đời sống thành một hình thức sẻ chia", ông Nguyễn Đăng Hùng, Phó tổng giám đốc Công ty CP Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) cho biết..

Nguồn lực của sự sẻ chia này cũng được nối dài từ những bước chân. Theo đó, trong hoạt động “Bước chạy sống khỏe”, mỗi km hoàn thành trên nền tảng chạy trực tuyến trong 60 ngày đóng góp 2.010 đồng cho chương trình. Với hoạt động chạy bộ, đi bộ đồng hành tại các trường đại học, mỗi km tương ứng 20.100 đồng.

Từ chiếc thẻ thanh toán đến đôi giày chạy bộ, những hành động rất nhỏ như thế đã được kết nối lại để tạo thành nguồn lực cho một mục tiêu lớn hơn.

Mỗi giao dịch contactless thành công, NAPAS và Mastercard đóng góp 2.010 đồng cho hoạt động tầm soát. Ảnh: Payoo.

Một điểm khác của chương trình năm nay là không chỉ nói về tầm soát ung thư. Theo đó, ban tổ chức thực hiện loạt phim tài liệu theo chân những người phụ nữ trong đời sống thường ngày, từ người phụ nữ chèo đò mưu sinh ở Tràng An, Ninh Bình đến phụ nữ dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.

Ở đó, câu chuyện sức khỏe được đặt trong một bức tranh rộng hơn về công việc, gia đình, bữa ăn, phong tục và những sinh hoạt rất đời thường. Bởi trước khi là một người cần được tầm soát ung thư, họ là những người phụ nữ đang làm việc, chăm con, kiếm sống và giữ nhịp sống cho gia đình.

Những câu chuyện này sẽ được đưa vào không gian triển lãm tại lễ tổng kết chương trình cuối tháng 12/2026.

Cách làm này giúp câu chuyện về phụ nữ vùng khó không chỉ dừng ở những con số về số suất khám hay số tiền đóng góp. Đằng sau mỗi con số là một cuộc sống cụ thể, một vùng đất cụ thể và những rào cản rất thật mà người phụ nữ phải đối mặt.

Từ một hành động nhỏ đến một hành trình dài

“Chạm sẻ chia, trao hy vọng” bắt đầu từ năm 2023 bằng một hoạt động trao tặng tóc cho bệnh nhân ung thư tại TP.HCM.

Năm 2024, chương trình mở rộng về quy mô và tầm ảnh hưởng khi quyết dịnh trao hơn 2.010 suất tầm soát cho phụ nữ khó khăn tại TP.HCM và Hà Nội. Năm 2025, chương trình tiếp tục mở rộng tới Bình Dương, Hưng Yên và Bắc Ninh. Đến năm 2026, hành trình được nối dài tới bốn địa phương ở bốn vùng khác nhau.

Theo ông Nguyễn Đăng Hùng, Phó tổng giám đốc NAPAS, ý nghĩa của chương trình nằm ở việc những giao dịch thanh toán không tiền mặt quen thuộc có thể được kết nối với cơ hội chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn.

"Chúng tôi mong muốn chương trình sẽ tiếp tục nhận được sự đồng hành rộng rãi để thêm nhiều phụ nữ có cơ hội chủ động chăm sóc và bảo vệ sức khỏe”, ông nói.

Trong khi đó, ông Sharad Jain, Giám đốc quốc gia Mastercard tại Việt Nam, Campuchia và Lào cho rằng, để tạo ra tác động xã hội có ý nghĩa cần sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức và cộng đồng.

"Thông qua việc kết nối người tiêu dùng và các đối tác cùng hướng tới một mục tiêu chung, chương trình đưa triết lý ‘Doing Well by Doing Good’ (Làm hiệu quả bằng cách làm tốt) của Mastercard vào thực tiễn, qua đó tạo ra giá trị lâu dài cho những cộng đồng mà chúng tôi phục vụ”, ông Sharad Jain nhấn mạnh.

Còn ông Ngô Trung Lĩnh, Tổng giám đốc Payoo nhìn nhận, từ chỗ chỉ là sáng kiến ban đầu về một chương trình an sinh xã hội của ba tổ chức tài chính, đến hôm nay đã có hàng triệu người tiêu dùng, hàng nghìn điểm chấp nhận thanh toán, các trường đại học, cộng đồng chạy bộ và rất nhiều bạn sinh viên, cùng chung tay chăm sóc cho phụ nữ khó khăn khắp mọi miền đất nước.

"Điều đó cho chúng tôi thêm niềm tin rằng công nghệ không chỉ kết nối con người trong đời sống, mà còn có thể kết nối những hành động nhỏ để tạo nên những giá trị lớn và bền vững hơn cho xã hội”, ông Lĩnh nói.