El Nino mạnh nhất trong 3 tháng cuối năm tác động đến từng khu vực thế nào?

El Nino mạnh nhất trong 3 tháng cuối năm

Ông Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, phần lớn mô hình khí hậu đang nghiêng về kịch bản El Nino mạnh, với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 tương đương các đợt El Nino rất mạnh trong quá khứ như El Nino 1982-1983, El Nino 1997-1998 và El Nino 2015-2016. Tuy nhiên, chỉ có một số ít mô hình đưa ra kịch bản cực đoan vượt các kỷ lục trước đây.

Dự báo, do chịu ảnh hưởng của El Nino nên trong các tháng cuối năm, đặc biệt là các tháng chính của mùa mưa như tháng 10, 11 và thậm chí tháng 12, lượng mưa có khả năng thiếu hụt so với trung bình nhiều năm tại nhiều khu vực. Phân tích về quy luật và tác động khí hậu của El Nino, ông Mai Văn Khiêm cho biết, trong điều kiện El Nino hoạt động mạnh, tổng lượng mưa trên diện rộng tại một số khu vực có xu hướng giảm rõ rệt, có thể dẫn tới thiếu hụt nguồn nước.

"Lượng mưa trong mùa mưa năm nay sẽ ít hơn so với mọi năm. Thời điểm mùa mưa ở hầu hết các khu vực có thể kết thúc sớm. Việc này có thể ảnh hưởng đến vấn đề quản lý, điều hòa nguồn nước, phân bổ nguồn nước phục vụ cho các kế hoạch sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong giai đoạn mùa khô 2026-2027" - ông Mai Văn Khiêm nhấn mạnh.

El Nino tác động nghiêm trọng đến thời tiết các tháng cuối năm. Ảnh: PV

Theo nhận định từ Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ NN&MT), dự kiến việc thiếu hụt dòng chảy trên các sông có thể xấp xỉ hoặc cao hơn hai năm điển hình (2015-2016 và 2019-2020). Mức thiếu hụt dòng chảy trên các sông suối khoảng từ 15% đến 78% so với trung bình nhiều năm. Đặc biệt, khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có nguy cơ cao hơn, nhất là lưu vực sông Sê San, Srê Pốk, sông Ba, sông Vu Gia - Thu Bồn, sông Trà Khúc.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, dưới tác động của El Nino có cường độ rất mạnh, trong 3 tháng cuối năm 2026, nền nhiệt độ trên phạm vi toàn quốc có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN). Song song với đó, không khí lạnh hoạt động yếu hơn so với quy luật; các đợt rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn và tổng số ngày rét đậm, rét hại ít hơn mức trung bình.

Về phân bố mưa cuối năm 2026, mưa ở Bắc Bộ khả năng xảy ra nhiều hơn số với TBNN, đặc biệt trong tháng 10-11. Các tỉnh phía Nam lại chứng kiến sự suy giảm lượng mưa rõ rệt. Đáng chú ý, tại Trung Bộ, sau tháng 10 còn có khả năng xuất hiện những đợt mưa lớn diện rộng thì sang tháng 11, khu vực từ Hà Tĩnh đến Huế và duyên hải Nam Trung Bộ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lượng mưa từ 20-40% so với TBNN. Dự báo mùa mưa ở cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ kết thúc sớm. Đến tháng 12, dự báo lượng mưa tại Nam Bộ phổ biến từ 30-60 mm.

Xu thế nền nhiệt độ cao hơn TBNN tiếp tục xảy ra trong quý I/2027 trên toàn quốc. Không khí lạnh duy trì cường độ yếu khiến số ngày mưa nhỏ, mưa phùn đặc trưng ở miền Bắc vào cuối tháng 2/2027 giảm. Trong khi đó, nắng nóng gay gắt có khả năng xuất hiện sớm tại khu vực Nam Bộ ngay từ tháng 2/2027, vùng Tây Bắc Bộ từ tháng 3/2027.

Tình trạng thiếu hụt lượng mưa kéo dài kết hợp với nền nhiệt độ cao trong những tháng đầu năm 2027 nhiều khả năng sẽ khiến khu vực Nam Bộ và cao nguyên Trung Bộ vào đợt khô hạn khốc liệt, gây áp lực nặng nề lên nguồn cung cấp nước tưới tiêu, nước sinh hoạt và làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn vùng cửa sông.

Xây kịch bản ứng phó theo từng mức độ

Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các dự báo cho thấy, El Nino gây ảnh hưởng trên phạm vi toàn lãnh thổ Việt Nam, tuy nhiên mức độ và hình thái tác động có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng miền.

PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà cho biết, tác động của El Nino có thể thay đổi theo khu vực và cộng hưởng các yếu tố có tính chất địa phương, ví dụ như địa hình khác nhau hay quy mô đô thị, đồng bằng, ven biển. Do vậy, công tác ứng phó thiên tai không thể chủ quan. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể xảy ra ở những nơi trước đây chưa từng có, hoặc cường độ gia tăng so quá khứ. Do đó, việc nhận biết rủi ro rất quan trọng để chuẩn bị các phương án ứng phó từ sớm, từ xa.

Đánh giá về mối liên hệ giữa an ninh nguồn nước và sự phát triển kinh tế, ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, việc bảo đảm nguồn nước không chỉ phục vụ sinh hoạt hay gieo trồng nông nghiệp, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng phát điện và an toàn hệ thống điện quốc gia - nền tảng để đạt các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Hà cũng cho biết, Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan khí tượng thủy văn và thủy lợi xây dựng 13 kịch bản nguồn nước trên 13 lưu vực sông lớn. Trên cơ sở lượng nước tích được vào cuối năm, cơ quan quản lý sẽ ban hành văn bản đôn đốc, phân giao nhiệm vụ cụ thể cho từng địa phương, từng nhà máy nước, công trình thủy lợi và nhà máy thủy điện để điều tiết tối ưu nhất.

Ông Mai Văn Khiêm nhận định, nông nghiệp là ngành sẽ chịu tác động mạnh nhất khi xảy ra El Nino mạnh. Thực tế những năm qua cho thấy, vào các chu kỳ El Nino mạnh, nguy cơ cao xảy ra khô hạn cục bộ, hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nhiều cho sản xuất và sinh hoạt, dẫn đến tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước nghiêm trọng.

Việt Nam có những vùng nhạy cảm với El Nino gồm, Tây Nguyên, ĐBSCL và miền Trung. Tại Tây Nguyên, khi thiếu hụt lượng mưa, sẽ tụt giảm mạch nước ngầm, người dân sẽ khó khăn trong tưới cây, chăm gia súc, gia cầm cũng như nước sinh hoạt. Vì vậy, chúng ta phải có kế hoạch dự phòng nguồn nước dự trữ.

ĐBSCL có thể phải đối diện với tính chất khốc liệt hơn khi chịu tác động đồng thời của thiên tai và sự phụ thuộc vào hoạt động của các hồ chứa phía thượng nguồn sông Mê Kông.

Tại ĐBSCL nhận hai nguồn nước chính, ngoài nguồn nước mưa tại chỗ, khu vực này phụ thuộc vào lượng nước xả từ thủy điện. Hiện chỉ có Cà Mau là địa phương nhận nguồn chính là nước mưa tại chỗ. Đa số các tỉnh thành khác nhận nguồn nước từ thượng nguồn Mê Công. Bản thân thượng nguồn lại phụ thuộc vào lượng mưa ở tây Trường Sơn của Việt Nam, Lào, Myanmar và Trung Quốc.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu cho thấy trong những năm El Nino, phần lớn các trạm quan trắc có dòng chảy năm nhỏ hơn trung bình nhiều năm từ 10% trở lên, những năm El Nino mạnh có thể giảm tới 50-60%, điều này có thể làm giảm sản lượng thủy điện, vì vậy các hồ chứa cần lưu ý có giải pháp điều chỉnh kế hoạch vận hành, sản xuất để ứng phó với nguy cơ thâm hụt lượng mưa trong điều kiện El Nino, đảm bảo an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng.