EU muốn siết kiểm soát xuất khẩu vũ khí của các nước thành viên

Máy bay chiến đấu Rafale tại Triển lãm Hàng không Paris, Pháp, ngày 17/6/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Theo đề xuất sửa đổi các chỉ thị năm 2009 liên quan chuyển giao sản phẩm quốc phòng trong nội bộ Liên minh châu Âu (EU) và thị trường quốc phòng - an ninh, EP mong muốn trao cho Ủy ban châu Âu quyền giám sát và kiểm soát việc cấp phép xuất khẩu vũ khí của các nước thành viên sang các quốc gia thứ ba. Báo cáo công bố ngày 22/12 nêu rõ bối cảnh an ninh hiện nay đòi hỏi phải xây dựng các thủ tục phê duyệt và chứng nhận thống nhất ở cấp Liên minh, bao gồm cả giấy phép xuất khẩu các sản phẩm quốc phòng.

Đối với Pháp, đề xuất này là thách thức trực diện đến lợi ích cốt lõi của quốc gia. Trong 5 năm gần đây, Pháp là nước xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Kiểm soát xuất khẩu quốc phòng không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn gắn chặt với chính sách đối ngoại, các quan hệ đối tác chiến lược và vị thế địa chính trị của Paris. Trước đó, Pháp đã từng phản đối thành công các nỗ lực tương tự từ phía Ủy ban châu Âu, song lần này vấn đề được đưa trở lại thông qua EP.

Nhiều ý kiến tại Pháp cho rằng nếu được thông qua, văn bản này sẽ đồng nghĩa với việc từ bỏ một phần chủ quyền quốc gia trong lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm. Quyền quyết định xuất khẩu các hệ thống vũ khí, vốn do Nhà nước Pháp nắm giữ, có nguy cơ bị chuyển lên cấp Liên minh, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến các thỏa thuận chiến lược với đối tác ngoài EU, trong đó có các hợp đồng lớn giữa Pháp và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Đề xuất sửa đổi trên do hai nghị sĩ châu Âu người Phần Lan bảo trợ cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh trong nội bộ ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu. Theo ông Nicolas Ravailhe, Giáo sư Trường Chiến tranh Kinh tế Pháp và luật sư tại Brussels, các quy định mới có thể kích hoạt một “cuộc chiến kinh tế” giữa các doanh nghiệp quốc phòng châu Âu, làm suy yếu hoặc loại bỏ một số đối thủ, thậm chí tạo điều kiện cho lợi ích của các công ty và quốc gia ngoài Liên minh chen chân.

Nhóm phân tích Mars, từng theo dõi sát các sáng kiến quốc phòng của EU, cảnh báo rằng đề xuất này có nguy cơ vi phạm lập trường chung năm 2008 về kiểm soát xuất khẩu vũ khí - văn bản được coi là có giá trị gần như “hiến định” trong lĩnh vực này. Theo lập trường chung 2008/944/PESC của Hội đồng châu Âu, các quốc gia thành viên có trách nhiệm bảo đảm pháp luật quốc gia cho phép họ trực tiếp kiểm soát việc xuất khẩu công nghệ và trang bị quân sự, trên cơ sở danh mục chung của EU, nhưng không bị thay thế bởi cơ chế tập trung ở cấp châu Âu.

Hữu Chiến (TTXVN)