EuroCham: Niềm tin kinh doanh vững vàng song rào cản hành chính còn thách thức

Báo cáo EuroCham 2026 cho thấy niềm tin doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam vẫn cao, dù gặp nhiều thách thức về thủ tục và quy định hành chính. (Ảnh: PV/Vietnam+0

Ngày 15/10, Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) công bố báo cáo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý 3 năm 2026. Được thực hiện bởi đơn vị nghiên cứu độc lập DXL Research and Consulting, báo cáo cho thấy chỉ số BCI đạt 78,3 điểm.

Dù giảm nhẹ 1,4 điểm so với mức 79,7 của quý 2, song kết quả này cho thấy niềm tin của giới đầu tư châu Âu duy trì ở ngưỡng cao trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu vẫn bất định khôn lường.

Đà tăng trưởng và rào cản vi mô

Theo Chủ tịch EuroCham, ông Bruno Jaspaert, Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng ấn tượng với GDP đạt 9,95% trong quý 3 và 9,01% trong chín tháng đầu năm. Tuy nhiên, các số liệu vĩ mô chưa phản ánh trọn vẹn bức tranh vi mô.

Báo cáo ghi nhận 64% doanh nghiệp tham gia khảo sát đánh giá tình hình kinh doanh hiện tại ở mức “tốt” hoặc “rất tốt." Trong khi đó, 28% giữ thái độ trung lập và thận trọng. Điều này phản ánh tâm lý chờ đợi khi nhu cầu quốc tế chững lại, đi kèm kỳ vọng các chính sách sớm được cụ thể hóa thành thủ tục hành chính nhanh gọn hơn, giúp gia tăng khả năng dự báo kết quả kinh doanh.

Đại diện EuroCham cho biết những dữ liệu từ báo cáo này sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng trong chuyến công tác của đoàn lãnh đạo EuroCham tới trụ sở Ủy ban Liên minh châu Âu tại Brussels (từ ngày 19 đến 22/10/2026). Qua đó, thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam sẽ được truyền tải trực tiếp tới các nhà hoạch định chính sách châu Âu, thúc đẩy đối thoại về ưu tiên phát triển và làm rõ vai trò đối tác dài hạn trong việc hiện thực hóa các mục tiêu chung.

Đằng sau sự lạc quan của chỉ số BCI vẫn chỉ ra một thực tế vận hành, bên cạnh niềm tin đầu tư vững vàng, thì những trở ngại thường nhật trong môi trường kinh doanh vẫn chưa được tháo gỡ triệt để. Trung bình, mỗi doanh nghiệp phải đối mặt với 8 thách thức kìm hãm đà tăng trưởng.

Cụ thể, 77% doanh nghiệp đối mặt với ít nhất 5 trở ngại và 16% phải xoay xở với từ 14 trở ngại trở lên. Đặc biệt, tại các lĩnh vực chịu sự quản lý quy định chặt chẽ, như các lĩnh vực thương mại và logistics, chăm sóc sức khỏe, nông sản thực phẩm, doanh nghiệp cho biết phải xử lý cùng lúc có thể lên tới 27 rào cản hành chính cùng lúc.

Những điểm nghẽn phổ biến nhất được chỉ ra là thủ tục hành chính và giấy tờ (60%), các quy định thiếu rõ ràng hoặc áp dụng thiếu nhất quán (53%), vấn đề quản lý thuế (52%) và tình trạng thiếu hụt nhân tài (49%). Trên bình diện rộng hơn, có tới 93% doanh nghiệp xác nhận họ chịu tác động từ vướng mắc liên quan đến quy định và thủ tục hành chính cũng như các quy trình thuế và tài chính, những yếu tố kìm hãm sự phát triển của tổ chức, trong đó 42% báo cáo những tác động đáng kể đến hoạt động kinh doanh.

Những chi phí hành chính nên được dùng cho đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm và phục vụ khách hàng. (Ảnh: Vietnam+)

Áp lực này có sự phân hóa rõ rệt theo ngành. Tại lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và khoa học sự sống, 96% doanh nghiệp gặp khó về thủ tục, làm chậm tiến độ đưa sản phẩm ra thị trường. Bên cạnh đó, các khung pháp lý về mua sắm công, thủ tục thông quan và tuân thủ thuế quan cũng tạo áp lực lớn với tỷ lệ tác động lần lượt là 36% và 33%.

Mối liên hệ với tâm lý kinh doanh cũng cho thấy những tín hiệu cần lưu ý, khi 67% doanh nghiệp giữ triển vọng kinh doanh trung lập hoặc tiêu cực trong quý 4 gặp khó khăn. Đồng thời, tình trạng thiếu hụt nhân tài cũng được 60% nhóm này nhắc tới (cao hơn 17 điểm phần trăm so với nhóm có triển vọng tích cực).

Đánh giá về những "chi phí ẩn," ông Xavier Depouilly, Tổng Giám đốc DXL Research & Consulting, cho biết gánh nặng hành chính, đặc biệt trong thủ tục thuế và hải quan, vẫn là mối quan ngại dai dẳng.

Mặc dù quá trình chuyển đổi số đang diễn ra, doanh nghiệp vẫn phản ánh tình trạng chồng chéo khi quy trình trực tuyến thường còn đi kèm với thủ tục giấy tờ. Mỗi giờ dành để giải quyết các khâu này là khoảng thời gian bị mất đi, những chi phí này lẽ ra phải được dùng cho đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm và phục vụ khách hàng.

Khơi thông điểm nghẽn

Bất chấp những thách thức vi mô, niềm tin vào triển vọng dài hạn của Việt Nam vẫn rất kiên định. Báo cáo chỉ rõ cứ 10 người được hỏi thì có 9 người sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là điểm đến đầu tư hấp dẫn. Đáng chú ý, 63% doanh nghiệp có kế hoạch hoạt động trên 5 năm và 23% có tầm nhìn gắn bó dài hạn lên tới hơn hai thập kỷ.

Theo báo cáo, sức hấp dẫn của Việt Nam được cấu thành từ thế mạnh thực tiễn, nguồn nhân lực (52%), lợi thế cạnh tranh về chi phí (51%) và sự ổn định chính trị-vĩ mô (44%), kết hợp cùng tiềm năng thị trường nội địa (42%), mạng lưới hiệp định thương mại tự do (33%) và vị trí chiến lược (30%).

Việc vốn FDI đăng ký trong 9 tháng của năm 2026 đạt mức 50,36 tỷ USD, cùng 21,07 tỷ USD vốn thực hiện (đây là mức cao nhất trong 5 năm qua) càng củng cố vị thế chiến lược này. Tính bền vững cũng nổi lên như một yếu tố quyết định, khi gần 20% doanh nghiệp đánh giá cao cam kết của Chính phủ về tăng trưởng xanh.

Tuy nhiên, mức độ tin tưởng trong cộng đồng doanh nghiệp lại không đồng đều. Báo cáo BCI chỉ ra một khoảng cách lớn với 97% công ty quy mô trên 500 nhân viên sẵn sàng giới thiệu Việt Nam, nhưng 14-17% doanh nghiệp nhỏ (1-50 nhân viên) lại tỏ ra e ngại.

Sự khác biệt này làm nổi bật một ưu tiên quan trọng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của Việt Nam, đảm bảo rằng các doanh nghiệp thuộc mọi quy mô đều có thể thích ứng với môi trường kinh doanh và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Tính bền vững cũng nổi lên như một yếu tố quyết định, khi gần 20% doanh nghiệp đánh giá cao cam kết của Chính phủ về tăng trưởng xanh. (Ảnh: Vietnam+)

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 10/NQ-TW mang đến một định hướng kịp thời. Báo cáo nêu rõ Nghị quyết khuyến khích thước đo thành công không chỉ dựa trên lượng vốn, mà còn ở chất lượng đầu tư, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và sự phát triển của chuỗi cung ứng nội địa.

Các dự án quy mô lớn có thể mở ra thị trường, nhưng chính các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) mới là nơi cung cấp năng lực chuyên biệt và tạo giá trị kinh tế sâu rộng. Hỗ trợ hai khối này cùng phát triển đòi hỏi một môi trường đầu tư với quy định rõ ràng, minh bạch và dễ dự đoán.

Để biến cải cách thành lợi thế cạnh tranh, cộng đồng doanh nghiệp EU đã đề xuất các ưu tiên với 37% mong muốn đẩy nhanh tiến độ ra quyết định hành chính, 35% kỳ vọng sự đồng bộ với các tiêu chuẩn quốc tế và 35% ưu tiên dịch vụ chính phủ được số hóa toàn diện.

Chủ tịch EuroCham nhấn mạnh một khung pháp lý đơn giản, minh bạch, có hướng dẫn hiệu quả và duy trì các tiêu chuẩn chặt chẽ là điều thiết yếu.

"Việc làm cho các thủ tục rõ ràng hơn sẽ giúp doanh nghiệp tập trung vào thế mạnh cốt lõi, như tạo việc làm, phục vụ khách hàng và đầu tư cho tương lai," ông cho hay./.