FIFA ASEAN Cup đang thua kém AFF Cup điều gì?

Chủ tịch FIFA nên xem lại cách tổ chức giải đấu.

Việc chọn một quốc gia đăng cai toàn bộ giải khiến nhiều trận đấu rơi vào cảnh khán đài trống vắng, trong khi lịch sử bóng đá Đông Nam Á từng chứng minh rằng một giải đấu khu vực muốn sống lâu phải tìm cách đưa khán giả của từng đội tuyển đến sân.

Không thể lấy công thức World Cup áp vào ASEAN

Trong lần đầu tổ chức FIFA ASEAN Cup, FIFA lựa chọn mô hình quen thuộc của World Cup: một quốc gia đăng cai toàn bộ giải đấu, từ vòng bảng đến các trận đấu cuối cùng. Indonesia được chọn, một phần bởi đây là thị trường đông dân nhất Đông Nam Á và cũng là nền bóng đá có lượng người hâm mộ rất lớn. Trên lý thuyết, đó có vẻ là lựa chọn hợp lý. Nhưng bóng đá không chỉ được quyết định bởi quy mô dân số hay số lượng người hâm mộ.

Thực tế FIFA ASEAN Cup cho thấy ngoài những trận có đội chủ nhà Indonesia, các trận đấu còn lại gặp vấn đề lớn về khán giả. Khi không có đội tuyển Indonesia thi đấu, sân vận động khó tạo ra bầu không khí tương xứng với một giải đấu mang thương hiệu FIFA.

FIFA dường như đã lấy chiếc áo World Cup khoác lên một giải đấu có điều kiện hoàn toàn khác. World Cup là một sự kiện thể thao toàn cầu. Các đội tuyển sở hữu cộng đồng người hâm mộ ở nhiều châu lục, còn người xem đến từ châu Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc... có khả năng kết hợp việc xem bóng đá với du lịch, lưu trú và chi tiêu trong thời gian dài.

Đông Nam Á thì khác. Khoảng cách thu nhập giữa các quốc gia trong khu vực khiến việc một lượng lớn CĐV di chuyển xuyên quốc gia chỉ để theo dõi một giải đấu khu vực không phải chuyện dễ dàng. Một CĐV Việt Nam có thể rất quan tâm đến đội tuyển quốc gia, nhưng điều đó không đồng nghĩa họ sẵn sàng bay sang Indonesia để xem một trận Việt Nam gặp một đội khác, trong khi những trận không có Việt Nam càng khó thu hút họ.

Vì thế, khi tất cả trận đấu được gom vào một quốc gia, giải đấu gần như phụ thuộc vào khán giả nước chủ nhà. Và khi đội chủ nhà không thi đấu, bài toán khán đài lập tức trở nên khó khăn.

Lịch sử bóng đá Đông Nam Á từng có một bài học rất rõ về vấn đề này. Khoảng 30 năm trước, sau thành công của Tiger Cup 1996, Dunhill Cup 1997 từng được tổ chức tại Malaysia với tham vọng lớn. Bốn đội hàng đầu Đông Nam Á cùng bốn đội khách mời đến từ các châu lục, gồm Bosnia, Zimbabwe, Trung Quốc và Phần Lan, tạo nên một giải đấu có tính quốc tế cao. Nhưng giải đấu không tạo được tiếng vang như kỳ vọng.

Dunhill Cup sau đó tổ chức lần thứ hai tại Việt Nam với ba đội hàng đầu Đông Nam Á cùng năm đội khách mời là Nga, Iran, Hàn Quốc, Trung Quốc và Bulgaria. Kết quả cũng không khả quan hơn. Khán giả Việt Nam chủ yếu quan tâm đến đội tuyển chủ nhà, trong khi những trận đấu giữa các đội khách gần như không tạo được sức hút. Còn CĐV đội khách thì tuyệt nhiên không có.

Và Dunhill Cup không có lần thứ ba.

Đừng để các trận tại giải đấu xuất hiện khán đài vắng lạnh.

AFF Cup đã tìm được lời giải từ chính thất bại

Điều đáng nói là bóng đá Đông Nam Á sau đó đã tự tìm ra cách giải quyết bài toán mà Dunhill Cup trước đây và FIFA ASEAN Cup hiện giờ đang gặp phải. AFF Cup, nay là ASEAN Cup, từng trải qua những giai đoạn tổ chức tại một quốc gia. Ba kỳ đầu tiên áp dụng mô hình này cũng gặp cảnh các trận không có đội chủ nhà thi đấu thiếu khán giả.

Đến AFF Cup 2002, giải bắt đầu chia hai bảng tổ chức tại hai quốc gia khác nhau. Dù bán kết và chung kết vẫn diễn ra ở Indonesia, mô hình này đã tạo thêm cơ hội để đội tuyển Thái Lan ở bảng B được thi đấu trước khán giả nhà.

Nhưng ngay cả vậy, AFF vẫn tiếp tục điều chỉnh. Sau khi chứng kiến trận bán kết Thái Lan - Việt Nam quá vắng khán giả, AFF Cup 2004 chuyển sang thể thức bán kết và chung kết thi đấu hai lượt trên sân nhà - sân khách. Đó là một thay đổi quan trọng vì các trận vòng knock-out từ giờ không phải đá trên sân trung lập.

Đến năm 2018, AFF Cup tiếp tục cải tiến. Giải bỏ hoàn toàn mô hình một nước đăng cai vòng bảng. Mỗi đội đá hai trận sân nhà và hai trận sân khách, đoạn tuyệt hoàn toàn với các trận đá trên sân trung lập. Kết quả là gần như trận đấu nào cũng có một lượng khán giả địa phương đứng sau đội tuyển của mình.

FIFA ASEAN Cup có thể học được nhiều điều để điều chỉnh cho các giải lần sau nếu nó còn tồn tại. Bài học từ Dunhill Cup đã có từ rất lâu. Bài học từ AFF Cup còn rõ ràng hơn: muốn giải đấu khu vực có khán giả, hãy đưa bóng đá đến với khán giả của từng đội tuyển thay vì chờ khán giả cả khu vực tìm đến một quốc gia.