Gà 'tiến vua' đổi đời vùng cao Hà Lâu

Giao ban gà

Năm 2014, khi Thạc sĩ Lý Văn Diểng - người đàn ông dân tộc Sán Dìu, từng được mệnh danh “vua gà Tiên Yên” - về nhận công tác tại xã Hà Lâu, nơi đây có trên 70% hộ nghèo và cận nghèo, cuộc sống quẩn quanh trong cái nghèo như không có lối ra.

Trước khi trở thành Bí thư Đảng ủy xã, ông Diểng đã có nhiều năm nghiên cứu và tạo đột phá trong chăn nuôi gà Tiên Yên bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo. Giống gà da vàng giòn, thịt thơm mềm ấy từng nằm trong danh sách 50 đặc sản ngon nhất Việt Nam, được nhiều người gọi bằng cái tên sang trọng: “đặc sản tiến vua”.

Đó chính là niềm hy vọng mà vị Bí thư mang đến Hà Lâu - nơi đồng bào từ lâu gần như sống tách biệt với thị trường.

Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh (bên phải) thăm trang trại gà Tiên Yên của ông Lý Văn Diểng.

Cơ hội để hiện thực hóa khát vọng ấy đến vào đầu năm 2015, khi ông chứng kiến gia đình giáo viên Trần Văn Hoan nuôi dê thất bại. Ông Diểng thuyết phục anh chuyển sang nuôi gà Tiên Yên, đưa người đàn ông ấy đến tận trang trại của mình xem mô hình, rồi hỗ trợ vốn, con giống, thức ăn và cả kỹ thuật chăn nuôi.

Anh Hoan đặt 1.000 con gà giống đầu tiên. Ngày nào trước giờ lên trụ sở, ông Bí thư xã cũng ghé qua trang trại, xem con gà ăn uống, chỉ cách úm gà, phòng bệnh, vệ sinh chuồng… Đó là những buổi sáng đầy tình nghĩa, nói ít làm nhiều. Và rồi lứa gà đầu tiên lớn lên, bán được giá, mang về cho vợ chồng anh Hoan khoản thu nhập lần đầu họ có trong đời. Sự thành công nhỏ ấy trở thành mồi lửa thắp lên niềm tin cho cả vùng cao lạnh lẽo.

Khi mô hình của anh Hoan cho thấy rõ hiệu quả, ông Diểng tổ chức một cuộc họp đặc biệt: thay vì họp ở trụ sở, cán bộ xã đến thẳng trang trại của Hoan. Ông gọi đó là buổi “giao ban gà”.

Để chứng minh, ông đưa ra tính toán cụ thể: nếu 2 người nuôi được 3 tạ gà trong 6 tháng, giá 120.000 đồng/kg thì trừ chi phí vẫn lãi đến khoảng 26 triệu đồng - con số mà đồng bào Hà Lâu ngày ấy khó tưởng tượng sẽ kiếm được từ chăn nuôi.

“Tôi là người nuôi gà trước, thấy lãi rồi mới dám bảo người khác làm theo. Các anh là cán bộ thì phải tiên phong, không thể chỉ nói miệng”, ông Diểng nói.

Thạc sĩ Lý Văn Diểng được nhiều người nhắc đến với biệt danh “vua gà Tiên Yên”, khi là người đầu tiên áp dụng phương pháp thụ tinh nhân tạo cho gà.

Nhờ sự dẫn dắt của ông Diểng, ban đầu 7 trong 12 thôn hưởng ứng, mỗi thôn ít nhất có 2 hộ làm theo mô hình. Từ những chuồng gà sơ sài, từ những cặp vợ chồng còn run tay khi ấp quả trứng, Hà Lâu dần hình thành các trang trại quy mô 500 đến 5.000 con mỗi năm. Con gà Tiên Yên trở thành “lối thoát” của những người đàn ông từng chìm trong men rượu, giờ đứng thẳng người để trở thành trụ cột kinh tế của gia đình.

Một trong những tấm gương điển hình là anh Tằng Hình Vinh, người Dao ở Hà Lâu. Trước kia, như bao đàn ông bản khác, anh say rượu triền miên. Nhưng từ khi thấy Hoan thành công, anh mạnh dạn nuôi 5.000 con mỗi năm.

Gà Tiên Yên dễ bán, thương lái đặt hàng liên tục, chỉ một đến hai tuần đã hết đàn. Từ sự dè dặt ban đầu, bà con dần hiểu rằng “đặc sản tiến vua” không chỉ là món ngon, mà còn là “con gà đổi đời” của chính họ.

Thu nhập hàng trăm triệu đồng

Hà Lâu của ngày ông Diểng đặt chân đến vẫn còn nguyên vẻ nghèo khó: mái nhà xiêu vẹo, bếp lửa luôn đỏ nhưng bữa cơm thì thiếu trước hụt sau. Đến nay, vùng đất ấy - nay mang tên xã Điền Xá - đã thay đổi không ngờ nhờ gà Tiên Yên. Số hộ chăn nuôi lớn tăng mạnh, không ít gia đình trả hết nợ, xây nhà kiên cố, mua xe tải vận chuyển gà.

Trong số những người đổi đời, anh Trần Văn Hoan nay đã là Giám đốc Hợp tác xã nuôi gà thôn Bắc Lù - Nà Trang. Anh xuất bán đều đặn từ 3.000-4.000 con mỗi năm, thu nhập hàng trăm triệu đồng sau khi trừ chi phí. Anh Hoan từ người giáo viên với bữa cơm đạm bạc giờ trở thành người dẫn đường kinh tế cho hàng chục hộ dân khác. Sự chuyển mình ấy chính là minh chứng sống động cho hiệu quả của cách làm “lấy cán bộ làm gương” mà ông Diểng kiên trì theo đuổi.

Ông Lý Văn Diểng, Bí thư Đảng ủy xã Hà Lâu một thời có công lớn trong việc "đánh thức" con gà Tiên Yên.

Đến cuối nhiệm kỳ, khi rời Hà Lâu để nhận nhiệm vụ mới, vùng đất này chỉ còn 0,6% hộ nghèo và 0,9% hộ cận nghèo. Con số ấy chứa cả một hành trình dài của mồ hôi, niềm tin và sự thay đổi. Ông được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam trao danh hiệu “Nhà khoa học của nhà nông” - phần thưởng cho những ai không chỉ nghiên cứu trong phòng mà còn đi vào từng bản làng, từng cuộc đời.

Điền Xá hôm nay không còn là xã nghèo nhất vùng Mỏ. Chính quyền đang kết nối thị trường, xây dựng thương hiệu gà Tiên Yên theo hướng bền vững. Những mùa xuân gần đây, trong mâm cỗ của nhiều gia đình nơi đây đã có thêm món gà vàng giòn tự tay họ nuôi, như lời nhắc rằng sự đổi thay có thể bắt đầu từ những điều nhỏ bé nhưng làm bằng trái tim thật.

TIẾN THẮNG