Giá điện sinh hoạt theo giờ cao điểm, thấp điểm là gì?

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng. Ảnh: Như Ý

Giá điện sinh hoạt có thể tính theo giờ cao điểm và thấp điểm

Đề xuất áp dụng giá điện sinh hoạt theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường vừa được Chính phủ trình Quốc hội trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực. Nếu được triển khai, cơ chế này có thể làm thay đổi cách tính tiền điện và thói quen sử dụng điện của hàng triệu hộ gia đình.

Chiều 20/10, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình Quốc hội tờ trình của Chính phủ về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Một trong những nội dung liên quan trực tiếp đến người dân là đề xuất xây dựng lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện sinh hoạt theo các khung giờ sử dụng. Theo nội dung dự thảo được công bố, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Đồng thời, dự thảo bổ sung nội dung về lộ trình áp dụng cơ chế này cho nhóm khách hàng sử dụng điện sinh hoạt. Đây là nội dung có khả năng tác động trực tiếp đến cách các hộ gia đình quản lý chi phí điện hằng tháng.

Hiện nay, giá bán lẻ điện sinh hoạt tại Việt Nam chủ yếu được tính theo biểu giá bậc thang. Theo đó, lượng điện tiêu thụ trong tháng được chia thành các bậc với đơn giá tương ứng. Hộ gia đình sử dụng càng nhiều điện có thể phải trả mức giá cao hơn cho phần điện thuộc các bậc tiêu thụ cao. Trong khi đó, cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng xác định đơn giá dựa trên thời điểm khách hàng tiêu thụ điện. Điện sử dụng vào giờ cao điểm có thể được áp dụng mức giá khác với điện sử dụng trong giờ thấp điểm hoặc giờ bình thường. Cách tính này tạo ra tín hiệu giá để người tiêu dùng chủ động điều chỉnh thời gian sử dụng các thiết bị điện, qua đó góp phần phân bổ nhu cầu điện giữa các thời điểm trong ngày. Tuy nhiên, đề xuất đang trong quá trình xem xét lập pháp, chưa đồng nghĩa với việc các hộ gia đình sẽ lập tức chuyển sang trả tiền điện theo giờ. Nguồn thông tin hiện có chưa nêu thời điểm bắt đầu áp dụng, mức giá cụ thể hoặc cách xử lý mối quan hệ giữa biểu giá theo giờ và biểu giá bậc thang.

Công tơ thông minh tính tiền điện theo giờ

Để tính tiền điện theo giờ cao điểm và thấp điểm, hệ thống đo đếm cần xác định được lượng điện tiêu thụ trong từng khoảng thời gian, thay vì chỉ ghi nhận tổng sản lượng điện của cả kỳ thanh toán. Đây là điểm khác biệt về kỹ thuật giữa cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng và cách tính tiền điện dựa trên tổng lượng điện hằng tháng.

Công tơ điện tử có chức năng ghi nhận dữ liệu theo thời gian là một trong những thành phần quan trọng của hệ thống này. Thiết bị cần lưu trữ hoặc truyền dữ liệu tiêu thụ theo từng khung giờ để đơn vị bán điện có cơ sở tính toán hóa đơn. Tuy nhiên, không phải mọi công tơ điện tử đều mặc nhiên đáp ứng yêu cầu tính giá điện theo giờ. Khả năng triển khai còn phụ thuộc vào tính năng thiết bị, hệ thống thu thập dữ liệu và phần mềm thanh toán. Với người tiêu dùng, tính minh bạch của dữ liệu đo đếm cũng trở thành vấn đề cần quan tâm.

Nếu áp dụng cơ chế mới, khách hàng cần có khả năng kiểm tra lượng điện đã sử dụng trong từng khung giờ, đơn giá tương ứng và số tiền phải thanh toán. Điều này giúp người dân đối chiếu hóa đơn và phát hiện sai lệch khi cần thiết. Theo đánh giá từ Điện tử và Ứng dụng việc cung cấp dữ liệu điện năng trên ứng dụng hoặc cổng thông tin điện tử có thể hỗ trợ các hộ gia đình nhận diện thời điểm tiêu thụ nhiều điện, từ đó điều chỉnh thói quen sử dụng. Chẳng hạn, một số hoạt động như giặt quần áo, sạc thiết bị hoặc vận hành bình nước nóng có thể được bố trí vào thời điểm phù hợp nếu biểu giá tạo ra lợi ích kinh tế rõ ràng. Tuy nhiên, mức tiết kiệm thực tế còn phụ thuộc vào biểu giá được ban hành, thời gian sử dụng thiết bị và nhu cầu sinh hoạt của từng gia đình.

Không phải mọi hộ dân đều có khả năng chuyển nhu cầu tiêu thụ điện sang giờ thấp điểm. Những gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người thường xuyên ở nhà vẫn cần sử dụng điều hòa, thiết bị chiếu sáng và các đồ dùng thiết yếu theo nhu cầu thực tế. Vì vậy, việc thiết kế biểu giá cần tính đến sự khác biệt về điều kiện sinh hoạt giữa các nhóm khách hàng.

Xóa bù chéo giá điện nhưng bảo vệ nhóm yếu thế

Bên cạnh cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng, dự thảo sửa đổi Luật Điện lực còn đề cập lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng. Bù chéo giá điện có thể hiểu là cơ chế trong đó giá bán điện của một nhóm khách hàng được thiết kế để bù đắp một phần chi phí cung cấp điện cho nhóm khác.

Việc từng bước xóa bỏ cơ chế này nhằm làm rõ hơn chi phí cung cấp điện và thúc đẩy hình thành giá điện theo nguyên tắc thị trường. Tuy nhiên, đây cũng là nội dung cần được đánh giá kỹ về tác động xã hội.

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải đề nghị Chính phủ làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình thực hiện chính sách xóa bỏ bù chéo cũng như hỗ trợ tiền điện. Theo cơ quan thẩm tra, cần phân biệt giữa việc điều chỉnh cơ chế giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp dành cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại các khu vực có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn.

Các chính sách hỗ trợ phải có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện cụ thể, bảo đảm công khai, minh bạch. Quan điểm này nhằm bảo đảm quá trình phát triển thị trường điện cạnh tranh không làm suy giảm khả năng tiếp cận điện của những nhóm dân cư cần được Nhà nước hỗ trợ.

Đối với điện sinh hoạt, vấn đề đặt ra là làm thế nào để biểu giá vừa phản ánh chi phí cung ứng, vừa duy trì khả năng chi trả của người dân. Nếu cơ chế giá theo giờ được triển khai, việc đánh giá tác động cần xem xét cả những hộ gia đình có khả năng linh hoạt thời gian sử dụng điện và những hộ không có điều kiện thay đổi nhu cầu tiêu thụ.

Không đẩy mọi rủi ro đầu tư điện sang người dân

Một nội dung khác trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực là cơ chế xác định giá hợp đồng mua bán điện, chính sách giá đối với năng lượng tái tạo, năng lượng mới và hệ thống lưu trữ điện.

Cơ quan thẩm tra cơ bản đồng tình với nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư và phát triển thị trường điện cạnh tranh. Tuy nhiên, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý cách quy định về việc bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể dẫn đến cách hiểu Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ nguyên tắc hình thành giá điện dựa trên chi phí hợp lý, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Đồng thời, không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, đơn vị mua điện hoặc người sử dụng điện. Đây là yêu cầu quan trọng khi ngành điện cần huy động nguồn vốn cho các dự án phát điện, truyền tải, lưu trữ năng lượng và nâng cấp hạ tầng.

Đối với người tiêu dùng, hiệu quả đầu tư của ngành điện có liên quan đến chi phí cung cấp điện trong dài hạn. Cơ chế giá cần tạo động lực nâng cao hiệu quả vận hành nhưng vẫn bảo đảm tính minh bạch và khả năng giám sát.

Đề xuất áp dụng giá điện sinh hoạt theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường vì thế cần được xem xét đồng thời trên ba phương diện: chính sách giá, năng lực công nghệ đo đếm và quyền lợi của khách hàng. Khi chưa có lộ trình và biểu giá cụ thể, chưa thể xác định cơ chế mới sẽ khiến hóa đơn tiền điện của từng hộ gia đình tăng hay giảm.

Điều có thể khẳng định là nếu được thông qua và triển khai, chính sách này sẽ đặt ra yêu cầu mới đối với hạ tầng điện thông minh, hệ thống thanh toán và khả năng tiếp cận thông tin của người sử dụng điện.

Giá điện sinh hoạt theo giờ có được áp dụng ngay không?

Đây là nội dung trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực trình Quốc hội ngày 20/10/2026.

Giờ cao điểm và thấp điểm của hộ gia đình được xác định thế nào?

Nguồn thông tin về dự thảo hiện chưa nêu khung giờ cụ thể dành cho khách hàng sinh hoạt.

Giá điện theo giờ có thay thế biểu giá bậc thang?

Chưa có đủ thông tin để kết luận. Cần chờ quy định chi tiết về lộ trình và phương pháp tính giá.

Người dân có phải thay công tơ điện?

Chưa có quy định cụ thể trong nguồn được dẫn về việc thay công tơ. Tuy nhiên, tính giá theo giờ đòi hỏi hệ thống đo đếm ghi nhận được sản lượng điện theo từng khoảng thời gian.