Gia đình của tác giả 'Không gia đình'

Một cảnh trong phim chuyển thể từ tiểu thuyết kinh điển Không gia đình của Hector Malot. Ảnh: Movie.yam.com.

Hector Malot (1830-1907) sinh tại xã La Bouille (tỉnh Seine-Maritime Pháp). Ông là một trong những nhà văn nổi tiếng của nền văn học “xứ sở gà trống” vào thế kỷ 19. Không gia đình, Trong gia đình và Về với gia đình là những tiểu thuyết kinh điển của nhà văn cùng khai thác thế giới trẻ thơ qua hành trình đi tìm mái ấm.

Ba cuốn tiểu thuyết lần lượt được viết nên vào những thời điểm đặc biệt trong cuộc đời tác giả. Chính vì thế, ông đã sử dụng những mối liên hệ trực tiếp với gia đình mình để liên kết với các tác phẩm. Trong thế giới văn chương của Malot, tình thương và những nỗ lực vun đắp mối quan hệ chính là những điều tạo nên một gia đình.

Ký ức về tình thân tạo nên kiệt tác

Về với gia đình là tác phẩm đầu tiên Hector Malot sáng tác dựa trên tình yêu gia đình. Trong Le Roman de mes romans (tạm dịch: Tiểu thuyết về những tiểu thuyết của tôi), nhà văn cho biết câu chuyện của tác phẩm bắt nguồn từ nỗi day dứt sau khi ông mất mẹ.

Ông bày tỏ: “Tôi đã mất mẹ và tự nhủ rằng con người thật dại dột khi rời xa những người mình yêu thương, lấy những nhu cầu của cuộc sống làm lý do, trong khi chúng thực ra không cấp thiết như sự ích kỷ vẫn tưởng. Ai biết được khi trở về, ta còn được gặp họ khi họ vẫn sống hay không? Khi đã mất họ, liệu ta có hối tiếc vì đã không ở bên họ nhiều nhất có thể?”.

Từ nỗi day dứt đó, Về với gia đình (tên tiếng Pháp là Romain Kalbris) ra đời. Ngay từ phần đầu của truyện, Malot đã đặc tả một người mẹ già cỗi trông ngóng đứa con là thủy thủ của mình về nhà một cách tuyệt vọng. Những ngày cuối đời, người phụ nữ vẫn quyết dành những đồng vàng cuối cùng cho người con đã mất tích, bất chấp phải sống trong khốn cùng, đói khổ.

Nhiều phiên bản của tiểu thuyết Về với gia đình được giới thiệu tới độc giả Việt. Ảnh: Đông A, PhucMinh.

Đến năm 1869, Malot cho ra đời kiệt tác Không gia đình, đây là tác phẩm đưa tên tuổi của nhà văn phát triển rực rỡ. Hành trình tạo nên tiểu thuyết lần này gắn với kí ức giữa Hector Malot và con gái.

Trong hồi ký, nhà văn chia sẻ mình thường đọc bản thảo và nhờ con gái nhận xét. Các nét mặt và biểu cảm của cô bé là chi tiết quan trọng nhất để ông biết liệu những gì ông đang viết có phù hợp với tâm hồn trẻ thơ hay không.

Ông viết ngay lời mở đầu tác phẩm: “Trong suốt thời gian viết cuốn sách này, cha luôn nghĩ đến con, con gái bé bỏng của cha, và tên con luôn hiện lên trên môi cha. Cha không biết cuốn sách sẽ có số phận ra sao, nhưng dù thế nào, nó cũng đã mang đến cho cha niềm vui quý giá hơn mọi thành công: niềm hạnh phúc khi nghĩ rằng con có thể đọc nó và niềm vui được dành tặng nó cho con”.

Tiểu thuyết nổi tiếng tiếp theo của ông là Trong gia đình (En famille) - tác phẩm được ra đời khi ông đang xem lại chương cuối có tên En famille của tác phẩm trước. Từ khoảnh khắc đó, Malot bất ngờ nảy ra ý tưởng phát triển chính nhan đề đó thành một tiểu thuyết độc lập.

Lần này, sợi dây gia đình của Hector Malot lại lần nữa được đưa vào ngòi viết của ông qua tên của nhân vật chính - Perrine. Đây cũng là tên cháu gái duy nhất của nhà văn. Ông được nhận xét là một người ông chu đáo, đầy tình thương, luôn quan tâm chăm sóc cháu gái.

Những mối quan hệ gia đình hiện diện ở nhiều giai đoạn trong cuộc đời Hector Malot. Mỗi dấu mốc mang một ý nghĩa riêng nhưng cùng cho thấy tình thân là một phần đáng chú ý trong thế giới tinh thần của nhà văn. Trong bài viết về sự nghiệp của Malot trên trang Association des Amis d'Hector Malot, nhà nghiên cứu Yves Pincet nhận xét: “Đối với Malot, đời sống gia đình và đời sống sáng tác có sự tiếp nối với nhau”.

Trong gia đình và Không gia đình là hai tác phẩm tiếp theo nói về chủ đề gia đình của Hector Malot. Ảnh: Huy Hoàng, Kim Đồng.

Gia đình không chỉ là những người cùng huyết thống

Từ những trải nghiệm cá nhân, Hector Malot xây dựng nên ba hành trình tìm kiếm mái ấm với những điểm tựa khác nhau. Mỗi câu chuyện cho thấy cách nhà văn nhìn nhận và xây dựng ý niệm “gia đình” qua từng giai đoạn.

Tiểu thuyết Về với gia đình có nhân vật chính là Romain - một cậu bé mất cha từ sớm, phải sống nhờ nhà người chú và chịu cảnh ngược đãi. Với tình yêu phiêu lưu di truyền từ người cha, cậu bỏ trốn và bắt đầu chuỗi ngày lênh đênh trên biển cả. Qua muôn vàn biến cố, Romain dần trưởng thành và tìm thấy những tình bạn chân thành. Sau khi giúp cô bé Diélette, cũng là người bạn thân nhất tìm đường trở về với mẹ, cậu càng ngày càng hiểu rõ giá trị của một mái ấm.

Bản thân Romain cuối cùng cũng đoàn tụ với mẹ sau những tháng ngày xa cách. Tác giả đã gửi gắm hình bóng của bản thân vào nhân vật chính để gợi lên một thông điệp rằng dù đi bao xa, ta vẫn luôn mong muốn được trở về nhà, nơi có những người ta yêu thương và mong muốn được ở bên.

Đến Không gia đình, Hector Malot mở rộng “mái ấm” với những mối quan hệ gắn kết không cùng chung huyết thống. Nhân vật chính Rémi lớn lên trong vòng tay mẹ nuôi Barberin nhưng sau đó cha nuôi bán cho nghệ sĩ đường phố Vitalis rồi lưu diễn khắp nước Pháp. Mất đi một gia đình gắn bó, cậu vẫn được nhiều nhân vật cưu mang, đùm bọc và yêu thương như người một nhà. Ngay cả khi tìm lại được mẹ ruột, Rémi vẫn không quên những người từng cho mình một mái nhà.

Remi được những người tốt bụng như cụ già hát rong Vitalis, mẹ nuôi Barberin, những người chủ của con thuyền Thiên Nga... yêu thương, hỗ trợ. Ảnh: Movie.yam.com.

Với Trong gia đình, câu chuyện chuyển sang mối quan hệ giữa ông bà và con cháu. Mối liên hệ này cũng gợi một điểm giao thoa thú vị với đời sống cá nhân của Malot khi người cháu gái duy nhất chào đời cùng năm cuốn tiểu thuyết được xuất bản.

Nội dung tiểu thuyết xoay quanh cô bé Perrine đi tìm ông nội sau khi cha mẹ qua đời. Vì ông từng đoạn tuyệt với cha cô, cô không thể tiết lộ thân phận ngay lập tức.

Lấy tên Aurélie, cô tìm cách làm việc ở công ty của ông nội và dần có được lòng tin của ông. Qua thời gian, cô cố gắng mở ra cơ hội hàn gắn mối quan hệ gia đình đã bị chia cắt nhiều năm. Perrine là sợi dây nối liền sự đứt gãy thế hệ trong gia đình. Mái ấm trong tác phẩm của nhà văn lần này là mảnh đất nơi cần được từng thành viên vun xới và chăm sóc.

Cách Hector Malot tiếp cận đề tài gia đình cũng thay đổi theo những chặng đường đời của ông. Không gian của một mái ấm dần được mở rộng khi ông lần lượt trải qua những cột mốc trong đời mình.