Giả sâm Ngọc Linh để trục lợi

Cần xử lý nghiêm

Ngày 11/10, Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an tỉnh Quảng Ngãi đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với vợ chồng Dương Thị Phượng (SN 1986) và Đỗ Thành Tín (SN 1984, cùng ngụ thôn Đăk Hà 3, xã Đăk Hà, tỉnh Quảng Ngãi), chủ kênh mạng xã hội "Già làng Tây Nguyên", về tội "xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp" liên quan đến chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh".

Trước đó, cuối tháng 8/2026, qua công tác nghiệp vụ, Phòng Cảnh sát kinh tế phát hiện tại cửa hàng Già làng Tây Nguyên (số 602 Phan Đình Phùng, P.Kon Tum, Quảng Ngãi) do bà Phượng làm chủ hộ kinh doanh, bày bán các sản phẩm rượu củ sâm và sâm ngâm mật ong có dán tem, nhãn mang tên "Ngọc Linh". Theo cơ quan chức năng, chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" đã được bảo hộ tại Việt Nam theo Quyết định số 3235/QĐ-SHTT ngày 16/8/2016 của Cục Sở hữu trí tuệ, với Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00049 cấp cho sản phẩm sâm Ngọc Linh.

Gian trưng bày sâm giả và sâm thật tại Quảng Ngãi

Quá trình điều tra xác định, mặc dù chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" cho sản phẩm sâm củ, vợ chồng bà Phượng vẫn mua củ sâm không có tem truy xuất nguồn gốc, sau đó tự dán nhãn, tem chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" lên sản phẩm. Những mặt hàng này được trưng bày tại cửa hàng để quảng cáo và bán kiếm lời.

Đáng chú ý, kênh YouTube "Già làng Tây Nguyên" có khoảng 215.000 người đăng ký, trong khi trang Facebook cùng tên có khoảng 646.000 người theo dõi. Lợi dụng sức ảnh hưởng trên mạng xã hội YouTube, Facebook với lượng người theo dõi lớn, Đỗ Thành Tín còn quay, đăng tải các video quảng cáo sản phẩm "Rượu sâm Ngọc Linh" và "Củ sâm Ngọc Linh ngâm mật ong" để phục vụ hoạt động kinh doanh.

Cơ quan Cảnh sát kinh tế - Công an tỉnh Quảng Ngãi đã bắt tạm giam Đỗ Thành Tín, đồng thời áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Dương Thị Phượng để phục vụ điều tra. Cơ quan chức năng đang tiếp tục làm rõ các hành vi vi phạm pháp luật có liên quan.

Bằng mắt thường rất khó phân biệt sâm Ngọc Linh thật và giả 

Không chỉ tự ý sử dụng tem, nhãn mang chỉ dẫn địa lý, một thủ đoạn khác là sử dụng loại sâm khác rồi giới thiệu sai nguồn gốc để bán với giá cao. Ngày 25/8/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố Lê Thị Thanh Hằng (SN 1992, ngụ xã Đồng Tiến, Thanh Hóa) về tội "lừa dối khách hàng".

Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, năm 2023, Hằng bắt đầu tìm hiểu, kinh doanh các sản phẩm sâm Ngọc Linh có nguồn gốc từ tỉnh Kon Tum (cũ) nay là tỉnh Quảng Ngãi. Tuy nhiên, do giá thành sâm cao nên việc kinh doanh gặp khó khăn. Trong quá trình tham gia các nhóm mua bán sâm, Hằng nhận thấy sâm Lai Châu có đặc điểm, hình thái tương đồng với sâm Ngọc Linh nhưng giá thấp hơn nhiều.

Cuối năm 2023, Hằng liên hệ mua cây, củ sâm Lai Châu để kinh doanh. Mặc dù biết rõ số sâm đã mua là sâm Lai Châu, Hằng vẫn sử dụng tài khoản TikTok "Hằng Lê Sâm Ngọc Linh" để livestream giới thiệu, quảng cáo, chào bán sản phẩm với thông tin đây là sâm Ngọc Linh chính gốc Kon Tum. Việc cung cấp thông tin không đúng về chủng loại, nguồn gốc khiến nhiều khách hàng tin tưởng, nhầm lẫn và mua hàng. Ngoài ra, Hằng còn đưa sâm Lai Châu cho em gái, hướng dẫn cách giới thiệu số sâm này thành sâm Ngọc Linh chính gốc để bán trên mạng xã hội.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố bị can, áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Hằng để phục vụ điều tra. Đồng thời thông báo tìm người bị hại là những khách hàng đã được tư vấn, mua sâm, sản phẩm sâm ngâm rượu và sâm ngâm mật ong từ các tài khoản mạng xã hội của Hằng và em gái.

Chung tay giữ gìn giá trị thương hiệu

Sâm Ngọc Linh được trồng chủ yếu theo hình thức bán hoang dã dưới tán rừng nguyên sinh ở độ cao từ 1.500m đến 2.100m trên đỉnh núi Ngọc Linh. Sâm Ngọc Linh là loài cây thuốc gắn với đời sống của đồng bào Xơ Đăng ở vùng núi Ngọc Linh. Loài cây này từng được người dân địa phương xem là cây thuốc "giấu" trước khi được Đoàn điều tra dược liệu của Ban Dân y Khu V phát hiện năm 1973 tại núi Ngọc Linh, thuộc địa bàn 2 tỉnh Kon Tum và Quảng Nam trước đây.

Một số vụ trà trộn sâm Ngọc Linh giả vào thị trường bị phát hiện

Giá trị của sâm Ngọc Linh không chỉ đến từ danh tiếng vùng trồng, mà còn gắn với thành phần hóa học được các nhà khoa học nghiên cứu. Theo nghiên cứu được công bố đầu tiên, các nhà khoa học phát hiện trong phần thân và rễ sâm Ngọc Linh có 52 hợp chất saponin, trong đó 26 hợp chất có cấu trúc mới, chưa từng được ghi nhận ở các loại sâm khác. Các nghiên cứu sau đó thống kê số hợp chất saponin trong sâm Ngọc Linh lên đến 103.

Bên cạnh đó, giá trị kinh tế cao khiến sâm Ngọc Linh được thị trường quan tâm, đồng thời trở thành mục tiêu bị một số đối tượng lợi dụng để trục lợi. Trước đây, tại khu vực trồng sâm trên núi Ngọc Linh, người dân từng phát hiện một nhóm đối tượng tổ chức quay clip cảnh đào sâm trong rừng.

Theo phản ánh của người dân, hoạt động này được dàn dựng khá chuyên nghiệp, có cả ê-kíp tham gia. Tuy nhiên, tại vị trí xuất hiện trong clip, người dân nhiều lần tìm kiếm nhưng không phát hiện sâm Ngọc Linh. Mọi người cho rằng, củ sâm xuất hiện trong video thực chất là củ tam thất. Khi lực lượng chức năng đến kiểm tra, số củ sâm được sử dụng trong video đã bị đưa khỏi địa bàn.

Sâm Ngọc Linh trồng tối thiểu 7 năm tuổi mới cho thu hoạch

Trên thị trường và mạng xã hội, sâm Ngọc Linh được rao bán với nhiều mức giá. Trong đó, sâm trồng có giá khoảng 60-150 triệu đồng/kg, còn sâm tự nhiên được chào bán từ 100-200 triệu đồng/kg, tùy loại. Mức giá cao cùng sự khác biệt lớn giữa các sản phẩm tạo ra sức hấp dẫn đối với hoạt động kinh doanh, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ người mua bị dẫn dắt bởi những lời quảng cáo thiếu căn cứ.

Khi giao dịch qua mạng xã hội, khách hàng ở xa vùng trồng khó có điều kiện trực tiếp kiểm tra sản phẩm. Nếu chỉ dựa vào hình dáng củ sâm, video quảng cáo hoặc lời giới thiệu của người bán mà không xác minh nguồn gốc, người mua có thể phải trả số tiền lớn cho sản phẩm không đúng như thông tin được cung cấp.

Để có được những củ sâm Ngọc Linh đưa ra thị trường, đồng bào vùng núi Ngọc Linh phải bỏ ra nhiều công sức và kinh phí đầu tư trong thời gian dài. Theo những người đồng bào Xơ Đăng ở khu vực này, sâm Ngọc Linh chỉ có thể sinh trưởng dưới tán rừng tự nhiên cổ thụ, trong điều kiện môi trường phù hợp. Cây phải mất ít nhất 7 năm chăm sóc mới đủ thời gian thu hoạch.

Trong quá trình trồng, người dân còn đối mặt với nhiều rủi ro như chuột phá hoại, thiên tai làm hư hại vườn sâm. Những tác động này có thể khiến người trồng mất công chăm sóc và chi phí đầu tư trong thời gian dài. Vì vậy, để có được những củ sâm đưa ra thị trường, người dân phải trải qua quá trình lao động bền bỉ, đồng thời chấp nhận nhiều nguy cơ thiệt hại.

Mỗi củ sâm Ngọc Linh được thu hoạch là kết quả của nhiều năm chăm sóc, cùng chi phí đầu tư và công sức của người trồng. Vì vậy, hành vi giả danh sâm Ngọc Linh hoặc tự ý sử dụng tem chỉ dẫn địa lý không chỉ đánh lừa người tiêu dùng, mà còn làm tổn hại uy tín sản phẩm, ảnh hưởng đến quyền lợi của người trồng sâm và những cơ sở kinh doanh chân chính.

Sâm Ngọc Linh là sản phẩm đặc hữu gắn với vùng trồng thuộc tỉnh Quảng Ngãi và TP.Đà Nẵng, có giá trị kinh tế cao và danh tiếng trên thị trường. Việc bảo vệ chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định nguồn gốc, bảo đảm chất lượng sản phẩm và quyền lợi của người tiêu dùng. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để bảo vệ quyền sử dụng hợp pháp của các tổ chức, cá nhân đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, ngăn chặn hành vi giả mạo, trục lợi, góp phần giữ gìn uy tín và giá trị thương hiệu sâm Ngọc Linh.