Giấc mơ thoát nghèo ở khu Tung

Đường đất xen đá gây khó khăn cho việc đi lại ở khu Tung, bản Xa Lao, xã Trung Lý.

Nhọc nhằn đường ra của củ sắn

Theo chân lực lượng biên phòng vào khu Tung, chúng tôi phải vượt qua những con dốc đất đá, có đoạn phải xuống dắt xe. Đại úy Sùng A Ư, Đội trưởng Đội vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Trung Lý, bảo: “Đi quen rồi thì đỡ, chứ lạ đường dễ chùn tay”. Với người đến, đó là một chặng đường khó. Với bà con khu Tung, con đường ấy gắn với chuyện đi học, khám bệnh, mua vật dụng và bán nông sản suốt nhiều năm qua. Những bất tiện không chỉ tính bằng thời gian đi lại, mà còn nằm trong giá bán từng cân sắn, chi phí đưa hàng hóa vào bản.

Từ ngày 1/7/2026, 4 bản: Tung, Ma Hác, Nà Ón và Xa Lao sáp nhập thành bản Xa Lao mới. Trưởng bản Thào A Pao cho biết, bản có 204 hộ, với 1.199 nhân khẩu là đồng bào Mông. Trong địa bàn rộng hơn ấy, Tung và Ma Hác là hai khu dân cư còn nhiều khó khăn, chưa có điện lưới và đang chờ tái định cư.

Ở Tung, thiếu điện hiện rõ trong sinh hoạt của từng gia đình. Trong căn nhà của ông Tráng A Páo, nguyên bí thư chi bộ bản Tung, chiếc quạt chạy bằng nguồn điện từ tua-bin nước quay chậm. Ông cho biết một số hộ có điều kiện mới lắp được tua-bin nhỏ để thắp sáng, sử dụng vài thiết bị thiết yếu. Chiếc máy tính được cấp phục vụ công việc của bản cũng khó sử dụng khi nguồn điện chưa bảo đảm.

Tìm hiểu thêm từ anh Pao, chúng tôi được biết khu Tung vẫn chưa có sóng điện thoại. Đường đi khó, liên lạc bất tiện, việc tiếp cận thông tin và tổ chức công việc ở cơ sở đều thêm trở ngại. Sinh kế của bà con chủ yếu dựa vào nương rẫy, trong đó cây sắn mang lại một nguồn thu. Theo anh Pao, thời điểm này, sắn tươi được thu mua ở khu vực ven đường lớn với giá khoảng 3.000 - 3.100 đồng/kg. Tuy nhiên, mức giá ấy không áp dụng chung cho mọi nơi. Càng vào sâu, việc vận chuyển càng khó, giá thu mua càng thấp. Riêng một số nương ở sâu trong khu Tung, sắn thu hoạch còn phải đưa qua đò mới chuyển tiếp ra ngoài. Từ nương đến điểm có xe thu mua, củ sắn phải qua thêm những chặng vận chuyển. Giá tại ven đường vì thế chưa phải số tiền người trồng ở sâu bên trong có thể nhận được.

Chi tiết ấy giúp chúng tôi hiểu rõ hơn điều người dân nhiều lần nhắc đến: khó nhất vẫn là đường. Cây trồng có thể cho thu hoạch, thị trường có lúc thuận lợi, nhưng cách trở giao thông khiến thành quả lao động bị giảm giá trị. Muốn mở rộng sản xuất, bà con còn phải cân nhắc khả năng đưa sản phẩm ra ngoài. Bởi vậy, niềm vui khi sắn lên giá vẫn đi cùng những tính toán chắt chiu. Một mùa vụ thuận lợi có thể giúp các gia đình trang trải cuộc sống, song để tạo nguồn thu ổn định, người dân cần hơn những đợt tăng giá. Họ cần đường vận chuyển thuận tiện, điện phục vụ sinh hoạt và sản xuất, cần kết nối thông tin để bớt bị động trong chuyện làm ăn.

Chờ nơi ở mới, tính chuyện lâu dài

Năm 2022, HĐND tỉnh đã quyết định chủ trương đầu tư dự án sắp xếp, ổn định dân cư cho các hộ dân bản Tung. Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp khó khăn do khu vực dự kiến xây dựng có địa hình dốc, nền đá, khối lượng san gạt lớn, khiến chi phí vượt tổng mức đầu tư được phê duyệt. Dự án phải tiếp tục rà soát, điều chỉnh. Việc xây dựng nơi ở mới chưa thực hiện được cũng khiến những thiếu thốn tại khu dân cư cũ kéo dài. Người dân tiếp tục làm nương, chăm lo gia đình trong điều kiện hạ tầng hạn chế, đồng thời chờ một lộ trình di chuyển cụ thể.

Cán bộ Đồn Biên phòng Trung Lý nắm tình hình đời sống người dân khu Tung, bản Xa Lao.

Tháng 9/2026, UBND tỉnh đã điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án sắp xếp, ổn định dân cư cho 63 hộ dân bản Xa Lao, thuộc khu vực bản Tung cũ. Dự án có diện tích khoảng 4,04ha, tổng mức đầu tư không quá 37,8 tỷ đồng; đầu tư san nền, giao thông, điện, cấp thoát nước và các công trình hạ tầng kỹ thuật khác. Ban Quản lý Dự án Đầu tư công trình giao thông Thanh Hóa là chủ đầu tư. Dự án sử dụng ngân sách tỉnh trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, thời gian thực hiện 2026-2027, dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng năm 2027. UBND tỉnh yêu cầu chủ đầu tư phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện hồ sơ, thủ tục để trình quyết định đầu tư, triển khai bảo đảm chất lượng và tiến độ.

Đây là cơ sở để người dân khu Tung có thêm hy vọng về nơi ở mới. Theo anh Thào A Pao, bà con đã được lấy ý kiến liên quan đến việc bố trí tái định cư. Điều người dân mong là được chuyển ra khu vực thuận tiện hơn, có đường, có điện và bớt nỗi lo mỗi mùa mưa bão...

Nhưng câu chuyện ở khu Tung cũng đặt ra một vấn đề xa hơn việc di chuyển nhà cửa. Nơi ở mới cần gắn với điều kiện duy trì sinh kế: từ nhà đến nương có thuận tiện không, nông sản đưa ra ngoài bằng đường nào, các gia đình cần hỗ trợ gì trong thời gian chuyển đến. Những việc ấy cần được tính cùng với quá trình xây dựng hạ tầng, để bà con sớm ổn định cuộc sống sau di dời. Tái định cư mở ra cơ hội tiếp cận những điều kiện thiết yếu, song cơ hội ấy chỉ có thể trở thành kết quả giảm nghèo khi người dân tiếp tục làm ăn, có nguồn thu và từng bước tích lũy. Với các hộ ở khu Tung, đó là một hành trình cần sự đồng hành cả trước và sau ngày chuyển nhà.

Rời Tung, chúng tôi lại qua những đoạn dốc đất đá. Con đường vừa đi khiến câu chuyện về giá sắn của anh Pao trở nên cụ thể hơn: có những nhọc nhằn của người trồng chưa thể nhìn thấy trong mức giá ven đường. Bà con vẫn trông vào nương rẫy để nuôi gia đình, vẫn mong thành quả lao động đủ giúp cuộc sống khá lên. Một nơi ở an toàn, có điện, nước và đường thuận tiện sẽ là điểm tựa để giấc mơ ấy có thêm cơ hội thành hình.