Giải mã chiến dịch săn lùng các trùm lừa đảo Trung Quốc

Hình ảnh Trần Chí (Chen Zhi), doanh nhân từng được xem là một trong những người quyền lực nhất Campuchia, bị áp giải khỏi máy bay với chiếc túi đen trùm đầu và đôi còng số 8 lạnh lẽo, đã trở thành biểu tượng mới cho chiến dịch "Bàn tay sắt" của Trung Quốc.

Tại sân bay, lực lượng an ninh vũ trang mặc đồ đen đứng chờ sẵn, báo hiệu một cái kết không mấy êm ả cho đế chế lừa đảo xuyên biên giới mà nhân vật này bị cáo buộc điều hành. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc chiến chống tội phạm mạng của Trung Quốc khí chuyển mục tiêu từ những kẻ vận hành cấp thấp sang những "con cá mập" đứng đầu chuỗi thức ăn.

Các nhân viên an ninh Trung Quốc áp giải ông trùm lừa đảo Trần Chí rời khỏi máy bay của hãng China Southern tại Bắc Kinh sau khi bị dẫn độ từ Campuchia - Ảnh: AFP

"Ngành công nghiệp" tỉ đô và nỗi đau xuyên biên giới

Trong vài năm trở lại đây, Đông Nam Á - đặc biệt là các khu vực biên giới ở Myanmar và Campuchia nổi lên như những điểm nóng của các đường dây lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia. Các tổ chức này vận hành theo mô hình chặt chẽ, tinh vi và tàn nhẫn, đến mức nhiều chuyên gia ví chúng như một “ngành công nghiệp” lừa đảo.

Ban đầu, các nhóm này chủ yếu nhắm vào người nói tiếng Hoa, sử dụng các kịch bản lừa đảo tình cảm (thường được gọi là "mổ heo" hay "pig butchering") và đầu tư tiền mã hóa giả mạo. Hàng tỉ USD đã bị rút ruột từ túi của người dân Trung Quốc, gây ra sự phẫn nộ tột độ trong dư luận nước này.

Máy tính, điện thoại thông minh và các thiết bị khác bị thu giữ trong một cuộc đột kích vào trung tâm lừa đảo tại tỉnh Kandal, Campuchia, vào tháng 7.2025 - Ảnh: AFP

Tuy vậy, tham vọng của các đường dây này không dừng lại ở thị trường Trung Quốc. Khi các biện pháp kiểm soát được siết chặt và người dân ngày càng cảnh giác, chúng nhanh chóng mở rộng hoạt động sang nhiều ngôn ngữ khác, nhắm tới nạn nhân trên phạm vi toàn cầu, từ châu Âu đến Mỹ.

Ẩn sau những lời tán tỉnh ngọt ngào hay các tin nhắn mời gọi đầu tư là một thực tế tàn khốc: lực lượng vận hành các “trại lừa đảo” thường chính là nạn nhân của nạn buôn người. Nhiều công dân nước ngoài bị dụ dỗ bằng lời hứa “việc nhẹ, lương cao”, rồi bị giam giữ trong các khu phức hợp được canh phòng nghiêm ngặt, buộc phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, dưới sự đe dọa, bạo lực và tra tấn.

Năm ngoái, dưới áp lực ngoại giao và kinh tế mạnh mẽ từ Trung Quốc, hàng loạt cuộc trấn áp đã diễn ra. Hàng nghìn lao động cưỡng bức đã được giải thoát khỏi các trung tâm lừa đảo ở Myanmar và Campuchia để hồi hương. Nhưng Bắc Kinh hiểu rằng, bắt giữ "tép riu" là chưa đủ. Để thực sự dập tắt ngọn lửa này, họ phải nhắm vào những kẻ cầm đuốc.

Cú ra đòn chiến lược - vụ bắt giữ Trần Chí

Việc bắt giữ và dẫn độ Trần Chí từ Campuchia về Trung Quốc trong tuần này được coi là chiến thắng lớn nhất cho đến nay. Trần Chí, một doanh nhân gốc Hoa đã nhập tịch Campuchia, là người đứng đầu tập đoàn Prince Group - một đế chế kinh doanh đa ngành. Tuy nhiên, theo cáo trạng của chính quyền Mỹ vào tháng 10 năm ngoái, Prince Group thực chất chỉ là vỏ bọc cho một "đế chế lừa đảo qua mạng rộng lớn".

Theo nhận định của ông Jason Tower, chuyên gia cấp cao tại Sáng kiến Toàn cầu Chống Tội phạm Có tổ chức Xuyên quốc gia, vụ bắt giữ này nhiều khả năng là kết quả của quá trình phối hợp giữa các bên liên quan sau một thời gian dài trao đổi và hợp tác điều tra. Đánh giá này phù hợp với thông tin do phía Campuchia công bố, theo đó việc giam giữ Trần Chí được thực hiện theo đề nghị từ Trung Quốc sau nhiều tháng hợp tác điều tra chung.

Những người bị nghi là lao động tại các trung tâm lừa đảo, cùng các nạn nhân liên quan, đã bị tạm giữ trong một chiến dịch trấn áp hoạt động trái phép do Lực lượng Bảo vệ Biên giới Karen triển khai tại thị trấn Myawaddy, miền đông Myanmar, vào tháng 2.2025 - Ảnh: AFP

Một số nhà phân tích cho rằng vụ việc phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của các cơ quan chức năng đối với những hoạt động bị nghi ngờ vi phạm pháp luật xuyên biên giới. Trong bối cảnh các vụ lừa đảo và tội phạm mạng ngày càng gây quan ngại trên phạm vi quốc tế, việc tăng cường phối hợp giữa các quốc gia được xem là cần thiết nhằm xử lý các cá nhân và tổ chức liên quan, đồng thời hạn chế những hệ quả pháp lý và ngoại giao phức tạp có thể phát sinh nếu vụ việc được xử lý tại nhiều khu vực pháp lý khác nhau.

Ông Jacob Sims, chuyên gia nghiên cứu về tội phạm xuyên quốc gia tại Trung tâm châu Á của Đại học Harvard (Mỹ), cho biết Trần Chí được cho là có nhiều mối quan hệ xã hội và kinh doanh tại Trung Quốc. Theo ông Sims, các yếu tố này có thể khiến các bên liên quan ưu tiên giải quyết vụ việc thông qua các kênh hợp tác song phương, thay vì để nó chuyển sang một tiến trình pháp lý tại quốc gia thứ ba.

"Trung Quốc đã hành động để ngăn chặn việc ông ta bị dẫn độ sang Mỹ do những nhạy cảm về chính trị", ông Sims nhận định với AFP. Theo ông, nếu Trần Chí đứng trước vành móng ngựa tại Mỹ, những bí mật về mạng lưới quan hệ và dòng tiền đen có thể bị phơi bày, gây ra những rắc rối ngoại giao và tổn hại uy tín.

Các chuyên gia nhìn chung cho rằng cách xử lý này nhằm kiểm soát phạm vi tác động của vụ án, tránh làm phát sinh thêm những hệ lụy không mong muốn trong quan hệ quốc tế, đồng thời tập trung vào mục tiêu chính là điều tra và xử lý các hành vi bị cáo buộc theo khuôn khổ pháp luật hiện hành.

"Cắt dòng chảy, nhổ tận gốc"

Việc dẫn độ Trần Chí diễn ra chớp nhoáng ngay sau khi Campuchia tước quốc tịch của ông này, cho thấy sự quyết liệt chưa từng có của Trung Quốc trong việc thực thi công lý trên chính lãnh thổ của mình. Đây không phải là trường hợp cá biệt. Trung Quốc đang thực hiện chiến lược "gom lưới" các tội phạm bỏ trốn ở nước ngoài.

Vào tháng 11 năm ngoái, Xà Trí Giang (She Zhijiang) - người sáng lập tập đoàn Yatai, kẻ bị cáo buộc xây dựng một trung tâm lừa đảo khét tiếng ở biên giới Thái Lan - Myanmar, cũng đã bị đưa lên máy bay về Trung Quốc trong tình trạng bị còng tay sau 3 năm ngồi tù tại Bangkok.

Xà Trí Giang được cảnh sát Hoàng gia Thái Lan áp giải rời khỏi trụ sở cảnh sát ngày 12.11.2025, trước khi bị dẫn độ về Trung Quốc - Ảnh: AFP

Cũng trong tháng 11, Trung Quốc đã tổ chức các cuộc đàm phán cấp cao với cơ quan thực thi pháp luật của Thái Lan, Myanmar, Campuchia, Lào. Kết quả là một thỏa thuận chung nhằm "tăng cường nỗ lực phối hợp chống tội phạm viễn thông và lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia".

Thông điệp của Trung Quốc rất rõ ràng và đanh thép. Bộ Công an nước này tuyên bố sẽ "cắt đứt dòng chảy", "nhổ tận gốc những chiếc đinh" và "chặt đứt dây xích" của mạng lưới tội phạm này. Minh chứng rõ nhất cho sự tàn khốc của chiến dịch là việc Trung Quốc công khai tuyên án tử hình đối với hơn chục thành viên của các gia tộc xã hội đen quyền lực tại miền Bắc Myanmar. Những lời thú tội về các tội ác ghê rợn của họ đã được phát sóng trực tiếp trên truyền hình quốc gia, như một lời răn đe gửi đến bất kỳ ai có ý định tiếp tục con đường này.

Chưa dừng lại ở đó, Bộ Công an Trung Quốc mới đây đã phát lệnh truy nã thêm 100 kẻ đào tẩu, được xác định là những nhà tài trợ tài chính chủ chốt cho ngành công nghiệp lừa đảo. Cuộc thanh trừng dự kiến sẽ còn kéo dài và danh sách những cái tên sừng sỏ bị bắt giữ chắc chắn sẽ còn nối dài.

Những nghi vấn còn tồn tại

Dù một số nhân vật đứng đầu các mạng lưới lừa đảo lớn đã bị bắt giữ, nhiều chuyên gia vẫn thận trọng khi đánh giá khả năng tạo ra thay đổi căn bản đối với hoạt động lừa đảo xuyên biên giới tại khu vực. Ông Jacob Sims cho rằng, nếu không có áp lực mạnh mẽ và duy trì lâu dài từ cộng đồng quốc tế, tình hình chung khó có thể cải thiện đáng kể trong thời gian ngắn.

Theo nhận định của ông Sims, hiện vẫn còn hàng trăm khu phức hợp bị nghi ngờ liên quan đến lừa đảo đang hoạt động tại Campuchia. Trong khi đó, giới chức nước này nhiều lần bác bỏ các cáo buộc liên quan đến việc dung túng hoặc bảo kê, đồng thời khẳng định đã tăng cường trấn áp với khoảng 2.000 trường hợp bị bắt giữ được công bố vào tháng 7 năm ngoái. Tuy nhiên, việc các khu phức hợp nói trên tiếp tục tồn tại đặt ra câu hỏi về hiệu quả và phạm vi thực chất của các biện pháp thực thi pháp luật.

Bên cạnh đó, quy trình xử lý pháp lý đối với các nghi phạm sau khi bị dẫn độ cũng là vấn đề gây tranh luận. Trường hợp của Xà Trí Giang thường được nhắc tới như một ví dụ điển hình. Trong thời gian bị giam giữ tại Thái Lan, Xà từng đưa ra nhiều tuyên bố khác nhau về vai trò và mối quan hệ của mình, đồng thời bày tỏ mong muốn được xét xử tại một quốc gia thứ ba do lo ngại về tính minh bạch và quyền được bảo đảm thủ tục tố tụng.

Các nhà phân tích cho rằng, những lo ngại này phản ánh quan điểm chung về sự khác biệt giữa các hệ thống tư pháp và mức độ công khai thông tin trong các vụ án phức tạp liên quan đến tội phạm xuyên quốc gia. Trong một số trường hợp, việc xét xử hạn chế tiếp cận thông tin có thể khiến toàn bộ bức tranh về cách thức vận hành và quy mô của các mạng lưới lừa đảo không được làm rõ đầy đủ trước công chúng.

Hoàng Vũ