Giải mã sức mạnh 'kho vũ khí lượng tử' của Trung Quốc
Quân đội Trung Quốc (PLA) đang phát triển và thử nghiệm hơn 10 loại năng lực tác chiến không gian mạng dựa trên công nghệ lượng tử.
Điều đáng lưu ý không chỉ nằm ở số lượng, mà ở việc các hệ thống này đã vượt qua giai đoạn nghiên cứu thuần túy và bắt đầu được đưa vào các kịch bản thử nghiệm có tính “tiền tuyến”.
Nếu được triển khai ở quy mô thực tế, đây có thể là một bước chuyển quan trọng trong tư duy quân sự hiện đại. Thay vì tập trung vào hỏa lực thuần túy, các công nghệ lượng tử mà Trung Quốc theo đuổi hướng tới việc kiểm soát thông tin, cảm biến, định vị và xử lý dữ liệu - những yếu tố ngày càng mang tính quyết định trong xung đột công nghệ cao.
Cảm biến lượng tử
Một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc ứng dụng cảm biến lượng tử (quantum sensing) trong lĩnh vực phòng không và trinh sát. Khác với radar truyền thống dựa trên sóng vô tuyến phản xạ, vốn có thể bị giảm hiệu quả bởi thiết kế tàng hình - cảm biến lượng tử khai thác các hiện tượng vật lý ở cấp độ hạ nguyên tử, như độ nhạy cực cao của các trạng thái lượng tử đối với biến đổi môi trường.
Trung Quốc thúc đẩy vũ khí lượng tử để kiểm soát dữ liệu, cảm biến, định vị và ra quyết định, định hình chiến tranh công nghệ cao tương lai - Ảnh: MTG
Về mặt lý thuyết, các cảm biến này có thể phát hiện những nhiễu loạn rất nhỏ trong trường điện từ hoặc hấp dẫn, từ đó nhận diện mục tiêu mà radar thông thường khó phát hiện. Nếu đạt được mức độ ổn định và tin cậy cần thiết, công nghệ này có thể làm suy giảm đáng kể lợi thế của các nền tảng tàng hình thế hệ mới.
Điều này không đồng nghĩa với việc “xóa sổ” hoàn toàn công nghệ tàng hình, nhưng nó có thể làm thay đổi cán cân giữa khả năng tấn công bí mật và năng lực phòng thủ phát hiện sớm. Trong bối cảnh đó, khái niệm “bầu trời trong suốt” không còn mang tính cường điệu, mà trở thành một bài toán kỹ thuật nghiêm túc đối với các lực lượng không quân hiện đại.
Khái niệm “tàng hình” trong quân sự không phải là khiến vũ khí biến mất trước mắt con người, mà là giảm tối đa khả năng bị phát hiện bởi các hệ thống trinh sát hiện đại của đối phương, như radar, cảm biến hồng ngoại và thiết bị thu âm. Đây là những công cụ then chốt quyết định hiệu quả phát hiện và tấn công trong chiến tranh hiện đại.
Để đạt được điều này, công nghệ tàng hình dựa trên ba trụ cột chính. Thứ nhất là kiểm soát sự phản xạ sóng radar thông qua thiết kế hình dáng thân vỏ với các góc cạnh và đường cong đặc biệt, nhằm làm lệch hướng sóng radar và giảm tín hiệu phản hồi. Thứ hai là sử dụng vật liệu hấp thụ radar, giúp tiêu tán năng lượng sóng điện từ và tiếp tục làm suy yếu dấu hiệu radar. Cuối cùng là giảm các dấu vết phi radar, đặc biệt là nhiệt và âm thanh, bằng cách kiểm soát bức xạ nhiệt từ động cơ và hạn chế tiếng ồn khi vận hành. Những giải pháp này kết hợp với nhau tạo nên khả năng tàng hình hiệu quả trên chiến trường.
Xử lý dữ liệu gần thời gian thực
Trong chiến tranh hiện đại, ưu thế không chỉ đến từ vũ khí mạnh hơn, mà từ khả năng ra quyết định nhanh hơn. Đây chính là điểm mà Trung Quốc đang kỳ vọng công nghệ lượng tử sẽ tạo ra khác biệt.
Theo các nguồn công bố, PLA đang kết hợp điện toán lượng tử, trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây để xử lý lượng dữ liệu khổng lồ từ vệ tinh, UAV, radar và không gian mạng chỉ trong thời gian rất ngắn. Mục tiêu là rút ngắn tối đa chu trình “quan sát - phân tích - quyết định - hành động”, vốn thường được gọi là vòng lặp OODA.
Nếu thành công, các hệ thống chỉ huy có thể nhận được bức tranh tác chiến gần như tức thời, thay vì phụ thuộc vào quá trình phân tích kéo dài của con người. Trong môi trường xung đột cường độ cao, sự chênh lệch vài phút, thậm chí vài chục giây, có thể tạo ra lợi thế mang tính quyết định. Đây cũng là lý do vì sao năng lực xử lý dữ liệu đang dần được xem là một dạng “hỏa lực mềm” của thế kỷ 21.
Định vị lượng tử
Một điểm yếu chung của các lực lượng quân sự hiện đại là sự phụ thuộc lớn vào các hệ thống định vị vệ tinh như GPS. Thực tế chiến trường gần đây cho thấy gây nhiễu hoặc giả mạo tín hiệu định vị đã trở thành một hình thức tác chiến điện tử phổ biến và hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, định vị lượng tử (quantum positioning) được Trung Quốc xem là giải pháp dài hạn. Công nghệ này dựa trên các con quay hồi chuyển và gia tốc kế lượng tử có độ chính xác rất cao, cho phép xác định vị trí và chuyển động mà không cần tín hiệu bên ngoài.
Khi được triển khai ở quy mô lớn, các phương tiện như tên lửa, tàu ngầm hay đơn vị mặt đất có thể hoạt động trong môi trường bị gây nhiễu mạnh mà vẫn duy trì độ chính xác định vị. Điều này sẽ làm giảm đáng kể hiệu quả của các biện pháp tác chiến điện tử truyền thống, buộc đối phương phải tìm kiếm những phương thức đối phó mới phức tạp và tốn kém hơn.
Khai thác dữ liệu và an ninh mạng
Ông Liu Wei, nhà nghiên cứu thuộc Lực lượng Hỗ trợ Thông tin của quân đội Trung Quốc, cho biết nhóm của ông đang phát triển các mô hình nhận thức chiến trường mới dựa trên an ninh mạng, nhằm hợp nhất dữ liệu từ nhiều lĩnh vực khác nhau thành một bức tranh tác chiến thống nhất và cập nhật theo thời gian thực. Quá trình này được xây dựng trên sự phối hợp trực tiếp với các đơn vị tiền tuyến, giúp các nhà nghiên cứu nắm bắt nhu cầu thực tế và tổng hợp dữ liệu rời rạc thu thập trong suốt một năm để hình thành bản đồ tình huống chung.
Theo ông Liu, sự hợp tác chặt chẽ giữa giới nghiên cứu và lực lượng tác chiến sẽ tiếp tục được duy trì trong thời gian tới, nhằm bảo đảm các mô hình công nghệ không chỉ mang tính lý thuyết mà có thể đáp ứng trực tiếp yêu cầu tác chiến của quân đội.
Bên cạnh các ứng dụng về cảm biến và định vị, báo cáo còn đề cập đến việc sử dụng công nghệ lượng tử để khai thác thông tin tình báo từ không gian mạng công cộng. Dù chưa công bố chi tiết kỹ thuật, hướng tiếp cận này làm dấy lên những lo ngại quen thuộc trong giới an ninh mạng về tương lai của các chuẩn mã hóa hiện hành. Phần lớn hạ tầng số toàn cầu hiện vẫn dựa trên các thuật toán như RSA và ECC, vốn có thể trở nên dễ bị phá vỡ khi máy tính lượng tử đạt đủ năng lực.
Trong bối cảnh đó, kịch bản “thu thập trước, giải mã sau” ngày càng được nhắc đến, khi dữ liệu mã hóa được lưu trữ từ hiện tại để chờ giải mã trong tương lai. Việc các cơ sở nghiên cứu quân sự, đặc biệt là những đơn vị có thế mạnh về siêu máy tính, giữ vai trò chủ đạo trong các dự án này cho thấy Trung Quốc coi công nghệ lượng tử và an ninh mạng là một hướng đầu tư chiến lược dài hạn, gắn chặt với định hình chiến tranh trong tương lai.
Xung đột tương lai và bài toán thích nghi
Các năng lực lượng tử mà Trung Quốc đang theo đuổi không mang tính hủy diệt trực tiếp như vũ khí hạt nhân, nhưng chúng có khả năng thay đổi luật chơi của chiến tranh hiện đại. Khi khả năng phát hiện, định vị và xử lý thông tin được nâng lên một tầm cao mới, ưu thế không còn nằm hoàn toàn ở số lượng hay hỏa lực, mà ở quyền kiểm soát dữ liệu và nhịp độ tác chiến.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là phần lớn các công nghệ này vẫn đang trong quá trình phát triển và đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật. Tuy nhiên, tốc độ đầu tư và mức độ ưu tiên mà Trung Quốc dành cho lĩnh vực lượng tử cho thấy một định hướng chiến lược rõ ràng.
Trong tương lai, các quốc gia không chỉ phải chạy đua về máy bay, tàu chiến hay tên lửa, mà còn phải cạnh tranh trong những lĩnh vực ít hữu hình hơn: thuật toán, cảm biến và năng lực xử lý thông tin. Ai thích nghi nhanh hơn với hình thái chiến tranh mới này sẽ nắm giữ lợi thế - không phải bằng sức nổ, mà bằng khả năng nhìn thấy, hiểu và phản ứng trước đối phương.
