Giải thưởng Goncourt danh giá của Pháp loại tiểu thuyết sau cáo buộc sử dụng AI

Mới đây, Viện Hàn lâm Goncourt thông báo rút tiểu thuyết “C’était ça ou mourir” (tạm dịch: “Hoặc là thế, hoặc là chết”) của Thélyson Orélien khỏi danh sách đề cử giải Goncourt 2026.

Quyết định được đưa ra sau khi tác phẩm trở thành tâm điểm tranh cãi về việc sử dụng AI và những cáo buộc đạo văn đối với tác giả. Viện Hàn lâm Goncourt cho biết động thái này nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của giải thưởng và vai trò của viện trong việc tôn vinh các tác phẩm văn học do con người sáng tác.

“C’était ça ou mourir” là tiểu thuyết đầu tay của Thélyson Orélien, một nhà văn sinh tại Haiti và sống tại Canada. Tác phẩm kể về hành trình của một giáo viên lịch sử và địa lý người Haiti phải rời quê hương vì bạo lực, đi qua nhiều quốc gia ở châu Mỹ trước khi đến Canada. Cuốn sách đã bán khoảng 35.000 bản tại Pháp và giành giải Prix du roman Fnac 2026. Quyền dịch tác phẩm cũng đã được bán cho hơn 20 quốc gia.

Những cáo buộc sử dụng AI xuất hiện trên mạng xã hội X ngày 21.9, thông qua tài khoản có tên “Balance ton Claude”. Tài khoản này cho rằng sau khi đưa một số đoạn trong tiểu thuyết vào công cụ phát hiện AI Pangram, kết quả cho thấy tác phẩm “gần như được viết hoàn toàn” bằng AI.

Nhà văn Thélyson Orélien phủ nhận cáo buộc. Ông cho rằng những kết quả từ các công cụ phát hiện AI không thể được xem là bằng chứng xác định cách một tác phẩm được viết, đồng thời khẳng định văn phong, hình ảnh và nhịp điệu trong cuốn sách là của mình.

Đáng chú ý, độ tin cậy của các công cụ phát hiện văn bản do AI tạo ra cũng đang được đặt câu hỏi. Một số công cụ khác được sử dụng để kiểm tra tác phẩm đã cho kết quả khác với Pangram, trong đó có những phân tích cho rằng cuốn sách nhiều khả năng do con người viết.

Tranh cãi không dừng ở nghi vấn sử dụng AI. Một số phương tiện truyền thông Pháp sau đó đưa ra cáo buộc rằng Orelien từng đạo văn trong các tác phẩm trước đây.

Theo các thông tin được công bố, một truyện ngắn của ông từ năm 2012 bị cho là có những đoạn tương đồng với tác phẩm của nhà văn Pháp Louis Pauwels. Một bài bình luận năm 2013 cũng bị cáo buộc sao chép nội dung từ tờ Philippine Star.

Trong tuyên bố về quyết định loại tiểu thuyết, Viện Hàn lâm Goncourt đề cập cả những cáo buộc đạo văn mới được công bố và kết quả từ nhiều phân tích của các nhà nghiên cứu, nhà báo mà viện cho là đáng tin cậy. Theo viện, các kết quả này cho thấy cuốn tiểu thuyết nhiều khả năng được tạo ra với sự hỗ trợ đáng kể của AI.

Viện Hàn lâm Goncourt cho biết quyết định này nhằm gửi đi thông điệp rõ ràng rằng tổ chức không ủng hộ việc tạo ra các tác phẩm văn học bằng AI.

Quyết định của Goncourt được đưa ra chỉ vài ngày sau khi “C’était ça ou mourir” giành giải Prix du roman Fnac, một trong những giải thưởng văn học đáng chú ý tại Pháp.

Trước khi bị loại khỏi danh sách Goncourt, tác phẩm đã góp mặt trong danh sách đề cử ban đầu của nhiều giải thưởng văn học lớn tại Pháp. Cuốn sách cũng nhanh chóng trở thành một trong những hiện tượng của mùa xuất bản năm nay.