Giảm thủ tục, không giảm an toàn: Đổi mới quản lý phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ
Tinh gọn thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và hiệu quả quản lý nhà nước - đó là những điểm đáng chú ý trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy (PCCC) và cứu nạn, cứu hộ. Những thay đổi này hướng tới phương thức quản lý hiện đại, minh bạch, lấy an toàn tính mạng và tài sản của Nhân dân làm mục tiêu cao nhất.
Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm - trao trách nhiệm đi đôi với kiểm soát
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật là đề xuất bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy, chuyển sang cơ chế hậu kiểm, kết hợp với kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về PCCC.
Thực tế, thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC đã được bãi bỏ từ ngày 01/7/2026 theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP. Dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý cho phương thức quản lý mới, trong đó chú trọng kiểm tra việc thực hiện trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện giao thông.
Theo đó, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình phải chủ động tổ chức nghiệm thu về PCCC, bảo đảm việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và thực hiện đúng các yêu cầu về thẩm định thiết kế trước khi đưa công trình vào khai thác, sử dụng. Việc nghiệm thu và cập nhật, khai báo thông tin theo quy định cũng là cơ sở quan trọng để cơ quan chức năng thực hiện hậu kiểm.
Điều này đồng nghĩa với việc trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu không hề giảm đi mà được đặt ra rõ ràng hơn. Nếu đưa công trình vào hoạt động khi chưa bảo đảm yêu cầu an toàn PCCC, tổ chức, cá nhân liên quan vẫn phải chịu trách nhiệm và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
Gỡ rào cản thủ tục, bảo đảm chất lượng phương tiện PCCC
Một điểm mới khác là dự thảo đề xuất bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện PCCC, cứu nạn cứu hộ và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy.
Thay vì thực hiện thêm một thủ tục cấp phép riêng trong lĩnh vực PCCC, việc quản lý chất lượng các sản phẩm này sẽ thực hiện theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Việc thay đổi phương thức quản lý sẽ góp phần giảm thời gian, chi phí cho hoạt động sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh; tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động đầu tư, phát triển sản phẩm phục vụ công tác PCCC và CNCH.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng bỏ thủ tục cấp phép không có nghĩa là được phép đưa sản phẩm kém chất lượng ra thị trường. Tổ chức, cá nhân vẫn phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm và việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; cơ quan chức năng tiếp tục thực hiện hậu kiểm, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm.
Thuận lợi hơn về thủ tục, chặt chẽ hơn về trách nhiệm
Trong quá trình thảo luận dự án Luật, một số ý kiến đại biểu Quốc hội cũng đề nghị quan tâm đến việc kiểm soát an toàn đối với công trình có nguy cơ cháy, nổ cao, nơi tập trung đông người như chung cư; đồng thời cần làm rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu và bảo đảm hồ sơ nghiệm thu được thông báo, lưu trữ, có thể truy xuất phục vụ công tác hậu kiểm.
Đây là những vấn đề có ý nghĩa quan trọng, bởi PCCC không chỉ là yêu cầu về thủ tục mà trước hết là yêu cầu bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của con người.
Cùng với đó, dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) cũng đề xuất điều chỉnh mức phạt tối đa đối với một số lĩnh vực, trong đó có PCCC và CNCH, nhằm tăng tính răn đe, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.
Từ góc độ lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, việc đổi mới quy định pháp luật cần được nhìn nhận trên tinh thần: thủ tục hành chính được tinh giản nhưng trách nhiệm bảo đảm an toàn phải được thực hiện đầy đủ; quản lý nhà nước chuyển mạnh sang hậu kiểm nhưng phải kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Mỗi cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở và hộ gia đình cần chủ động tìm hiểu, thực hiện các quy định về PCCC; không trông chờ, phó mặc trách nhiệm bảo đảm an toàn cho cơ quan chức năng. Bởi suy cho cùng, phòng ngừa cháy, nổ từ sớm, từ xa chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ cuộc sống bình yên của mỗi người dân.
