Giao Collective và cuộc đối thoại với di sản bằng ngôn ngữ đương đại

Giao Collective gồm bốn nghệ sĩ Trí Minh, Vũ Thủy Tiên, Phan Mạnh Thắng và Trần Trọng Gia Bách

Khi truyền thống không cần “mặc áo mới”

Giao Collective vừa chính thức lên đường đến Gwangju (Hàn Quốc), nơi nhóm sẽ trình diễn “Giao thoa - When two waves meet” trong khuôn khổ "Next-Generation Asian Performing Artists Community Programme" (NGAPAC) 2026. Trước đó, chương trình đã được nhóm giới thiệu tại Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long, Hà Nội và gây ấn tượng mạnh với giới mộ điệu âm nhạc. Màn trình diễn cho thấy khá rõ hướng đi mà nhóm đang theo đuổi khi không phục dựng âm nhạc truyền thống theo cách quen thuộc, cũng không cố khoác cho di sản một chiếc áo hiện đại, mà đặt những chất liệu ấy vào cuộc đối thoại trực tiếp với âm thanh và ngôn ngữ trình diễn hôm nay.

Điểm đáng chú ý trong cách Giao Collective định vị mình nằm ở quan niệm của người sáng lập Trí Minh - nhà soạn nhạc, nghệ sĩ piano, nghệ sĩ âm nhạc điện tử có tiếng trong giới nhạc Việt. Theo đó, nam nghệ sĩ chia sẻ, anh không xem âm nhạc truyền thống là chất liệu cũ cần được làm mới bằng mọi giá, mà muốn đặt nó bên cạnh những tiếng nói của hiện tại để tạo ra một cuộc gặp gỡ tự nhiên.

Nhạc sĩ Trí Minh sáng lập và giữ vai trò giám đốc nghệ thuật của Giao Collective

Cũng theo nhà sáng lập Trí Minh, nhóm không cố biến âm nhạc truyền thống thành hiện đại bởi bản thân những chất liệu ấy đã có sức sống riêng. Điều Giao Collective quan tâm là đặt chúng cạnh những âm thanh mới, từ đó tìm kiếm điều xuất hiện giữa hai dòng chảy. Đây cũng là lý do Giao Collective không đơn thuần phối khí lại các bài bản quen thuộc mà xây dựng những sáng tác mới trên nền chất liệu truyền thống Việt Nam.

Tư duy ấy được Giao Collective thể hiện rất rõ trong “Giao thoa” qua 6 tác phẩm khai thác nhiều chất liệu khác nhau như âm sắc Việt, bài bản chèo và nhã nhạc, âm hưởng sáo H’Mông, hát ru Bắc Bộ, chầu văn và quan họ Bắc Ninh. Những chất liệu này được khéo léo đặt cạnh tiếng đàn piano, âm nhạc điện tử và múa đương đại. Lý giải về sự sắp đặt này, Trí Minh cho rằng piano và điện tử không đứng phía sau để làm nền cho đàn bầu, đàn nguyệt hay sáo mà tham gia vào quá trình tạo và biến đổi âm thanh, khiến chất liệu truyền thống được kéo giãn, chồng lớp và đặt vào những cấu trúc mới.

4 thành viên của Giao Collective gồm Trí Minh, Vũ Thủy Tiên, Phan Mạnh Thắng và Trần Trọng Gia Bách. Nếu ba nghệ sĩ đầu tiên đảm nhiệm phần cốt lõi về âm thanh bằng piano, điện tử, đàn bầu, đàn nguyệt, sáo và các nhạc cụ truyền thống thì Gia Bách đóng vai trò người chuyển tải thông điệp bằng hình thể thông qua việc kết nối các động tác múa dân gian với kỹ thuật đương đại. Không đơn thuần là minh họa cho âm nhạc mà sự xuất hiện của Gia Bách được thực hiện như phần độc lập trong tổng thể trình diễn. Phần biên đạo do nghệ sĩ Lê Vũ Long thực hiện riêng cho Giao Collective.

Sân khấu nhỏ và cuộc gặp của những dòng chảy

Nghệ sĩ múa Trần Trọng Gia Bách kết hợp chuyển động đương đại với chất liệu múa dân gian trong “Giao thoa"

Trong không gian không quá lớn của Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long, “Giao thoa" được thực hiện như một cuộc trình diễn giàu tính đối thoại, nơi âm thanh và ánh sáng cùng góp phần dẫn dắt cảm xúc của người xem. Khi ánh sáng hạ xuống, sân khấu gần như chìm vào bóng tối, chỉ còn những vùng sáng vừa đủ để người xem nhận diện nghệ sĩ đang đứng ở đâu và trình diễn nhạc cụ gì. Không có quá nhiều lớp trang trí hay hiệu ứng thị giác, vì vậy âm thanh trở thành yếu tố dẫn dắt chính xuyên suốt chương trình.

Trên sân khấu nhỏ, Giao Collective dường như thu mình vào thế giới âm nhạc của riêng họ. Tiếng đàn bầu, đàn nguyệt, sáo, piano và những lớp âm thanh điện tử lần lượt xuất hiện, mở rộng khán phòng bằng một không gian âm thanh nhiều lớp lang và rộng mở, khiến người xem không thể rời tai, rời mắt trước các màn trình diễn âm thanh kết hợp với chuyển động của nghệ sĩ. Có những khoảnh khắc ánh sáng chỉ đủ để khán giả nhìn thấy lờ mờ bóng dáng của những người biểu diễn nhưng lại như đang được chứng kiến một cuộc đối thoại diễn ra rất gần, gần đến mức có thể cảm nhận được sự tập trung và đắm đuối của họ khi đứng trên sân khấu.

Ánh sáng sân khấu chỉ đủ để khán giả nhìn thấy lờ mờ bóng dáng của nghệ sĩ biểu diễn

Đến khi Trần Trọng Gia Bách xuất hiện, không gian trình diễn có thêm một lớp ngôn ngữ. Người múa không bước ra để minh họa cho một giai điệu đang vang lên, mà trở thành một thành phần của chính tác phẩm. Đó là lúc cơ thể, âm thanh nhạc cụ truyền thống và điện tử cùng tham gia kể câu chuyện.

Sự kết hợp này cũng tạo nên một trong những điểm thú vị của “Giao thoa” bởi nếu chỉ nghe, khán giả vẫn có thể cảm nhận được sự gặp gỡ giữa những lớp âm thanh khác nhau, nhưng khi nhìn thì sự giao thoa ấy tiếp tục được thể hiện bằng ngôn ngữ cơ thể. Những chuyển động mang dấu vết của vốn múa dân gian và nghi lễ được đặt trong ngôn ngữ múa đương đại, khiến câu chuyện về cũ và mới trở nên trực quan và sống động hơn nhiều.

Nghệ sĩ Phan Mạnh Thắng với phần trình diễn sáo trong "Giao thoa"

Trong 6 tác phẩm, “Một giọng” mở đầu bằng piano và điện tử của Trí Minh, sau đó đến “Lưu thủy” với chất liệu chèo, nhã nhạc; “Gió Việt” khai thác âm hưởng sáo H’Mông và những sắc thái của âm thanh vùng núi; “Bèo dạt” đưa đàn bầu, đàn nguyệt, sáo, piano và điện tử vào cùng một cấu trúc; “Ru” sử dụng chất liệu hát ru Bắc Bộ; còn “Giao thoa - Hầu” đưa chầu văn và những nhạc cụ gõ vào phần kết.

Đặc biệt, ở “Giao thoa - Hầu”, chất liệu chầu văn được đưa vào một không gian trình diễn khác. Các nhạc cụ gõ, tiếng phách, thanh la, sênh tiền cùng chuyển động của nghệ sĩ múa tạo nên một trường năng lượng mạnh mẽ trước khi tiết mục kết thúc bằng một nốt đàn bầu. Cách kết thúc tối giản này tạo cảm giác toàn bộ cuộc hành trình cuối cùng lại quay về một âm thanh rất Việt Nam. Cách kết hợp ấy cũng cho thấy Giao Collective không đặt truyền thống và đương đại ở hai phía đối lập. Với Trí Minh, đây có lẽ là cách để công nghệ không đứng đối lập với di sản. Thay vào đó, điện tử hoàn toàn có thể xuất hiện bên cạnh đàn bầu mà không khiến đàn bầu mất đi bản sắc, hay múa đương đại có thể đối thoại với chầu văn mà không nhất thiết phải tái hiện nguyên trạng một thực hành tín ngưỡng dân gian.

Đó cũng là tinh thần của chữ “Giao” trong tên nhóm Giao Collective. Như Trí Minh chia sẻ thì "Giao" là gặp gỡ, trao đổi và tạo ra một trạng thái mới từ sự tiếp xúc giữa những khác biệt. Từ góc nhìn ấy, “Giao thoa” không chỉ là tên của một chương trình mà còn là cách nhóm lựa chọn để tiếp cận với di sản nghệ thuật truyền thống.

Giao Collective sẽ trình diễn “Giao thoa - When two waves meet” tại Theater 3 của Asia Culture Center (ACC)

Sau khi giới thiệu chương trình tại Hà Nội, Giao Collective sẽ trình diễn “Giao thoa - When two waves meet” tại Theater 3 của Asia Culture Center (ACC), Gwangju vào lúc 17h ngày 10-10-2026. Nhóm là một trong 6 đại diện được lựa chọn cho NGAPAC 2026 và là đại diện duy nhất của Việt Nam. Bên cạnh phần biểu diễn, Giao Collective cũng sẽ dẫn dắt một workshop tại ACC về điểm gặp giữa truyền thống và nghệ thuật đương đại.

Từ một sân khấu không lớn ở Hà Nội đến không gian nghệ thuật quốc tế tại Gwangju, hành trình của Giao Collective không đơn thuần là đưa một chương trình âm nhạc Việt Nam ra nước ngoài. Quan trọng hơn, nhóm đang thử tìm một cách để những chất liệu đã quen thuộc tiếp tục có đời sống mới mà không đánh mất căn tính vốn có. Có thể đó cũng là câu trả lời mà “Giao thoa” gửi gắm như tinh thần mà ban nhạc này theo đuổi, đó là cái cũ không nhất thiết phải đứng yên để được bảo tồn, còn cái mới không nhất thiết phải phủ lên hay thay thế truyền thống. Thay vào đó, giữa hai phía luôn có một khoảng giao nhau, nơi những âm thanh, chuyển động và cách nhìn khác biệt có thể cùng tồn tại, đối thoại và tạo nên một ngôn ngữ hoàn toàn mới.

Một số hình ảnh của Giao Collective tại buổi trình diễn "Giao thoa":