Giáo dục không thể thiếu tình thương và sự kiên nhẫn của người thầy
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động dạy và học, vai trò của người thầy không chỉ dừng lại ở truyền đạt kiến thức. Sự thấu hiểu, tình thương và lòng kiên nhẫn vẫn là những giá trị không công nghệ nào có thể thay thế, giúp học sinh phát triển toàn diện và trưởng thành.

AI đang đặt ra sự thay đổi trong vai trò dẫn dắt và đồng hành của giáo viên
Công nghệ và số hóa đang từng ngày thay đổi cách thầy và trò làm việc, học tập và kết nối với nhau. Nhịp sống ngày càng nhanh, các công cụ hỗ trợ học tập ngày càng thông minh, nhưng cũng đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: Liệu thầy cô có còn đủ thời gian để lắng nghe và thấu hiểu từng học sinh?
Thạc sĩ Phạm Lê Thanh, giáo viên Trường THPT Nguyễn Hiền, TPHCM cho hay, trong thời đại AI, một bài toán có thể được giải trong vài giây, một bài giảng có thể được gợi ý chỉ sau một câu lệnh. Tuy nhiên, một học sinh mất căn bản cần bao lâu để đủ tự tin nói rằng mình chưa hiểu bài? Một học sinh thường bị nhận xét là nghịch ngợm cần được lắng nghe, dìu dắt bao nhiêu lần để tin rằng bản thân có thể thay đổi theo hướng tích cực?
Theo giáo viên này, đây là những câu hỏi không có sẵn đáp án. Bởi sự trưởng thành của mỗi học sinh là một hành trình khác nhau, đòi hỏi người thầy phải kiên nhẫn, quan sát và đồng hành. Đôi khi, điều học trò cần không phải là một lời giải thật nhanh, mà là một người thầy sẵn lòng lắng nghe, ngay cả khi các em chưa biết phải bắt đầu chia sẻ từ đâu.
Là giáo viên trẻ, ThS Phạm Lê Thanh luôn hào hứng với công nghệ, mong muốn ứng dụng những phương pháp mới để bài học sinh động hơn, tạo thêm cơ hội khám phá cho học sinh. Tuy nhiên, giữa yêu cầu đổi mới liên tục, người thầy cũng cần tự nhắc mình không quá mải mê với công nghệ mà bỏ qua những biểu hiện, cảm xúc của học trò. Người thầy không chỉ cần kiên nhẫn với học sinh mà còn phải biết tự điều chỉnh bản thân, từ cách đặt câu hỏi đến giọng nói khi không hài lòng. Bởi một lời nói thiếu kiềm chế, một cách ứng xử chưa phù hợp đôi khi có thể khiến học sinh ngại chia sẻ, không dám bày tỏ những khó khăn trong học tập.
“Sự phát triển của AI cũng đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động kiểm tra, đánh giá trong nhà trường. Công nghệ có thể hỗ trợ học sinh hoàn thành một bài tập chỉn chu, đưa ra những câu trả lời nhanh chóng, nhưng sản phẩm học tập chưa chắc phản ánh đầy đủ năng lực và quá trình tư duy của người học. Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến kết quả cuối cùng, giáo viên cần chú trọng hơn đến quá trình học tập, khả năng vận dụng kiến thức và tư duy độc lập của học sinh”, ThS Phạm Lê Thanh nhìn nhận.
Trong khi đó, thầy Nguyễn Hùng Khương, Hiệu trưởng Trường THPT Ten Lơ Man, TPHCM cho rằng, điều quan trọng khi AI phủ sóng không phải là ngăn cản học sinh tiếp cận công nghệ, mà là hướng dẫn các em sử dụng công nghệ đúng cách, biết phân biệt giữa tham khảo và phụ thuộc, giữa hỗ trợ học tập và thay thế tư duy của chính mình. Giáo viên cần hình thành cho học sinh tính trung thực, sự chủ động và tinh thần trách nhiệm. Các em cần mạnh dạn đặt câu hỏi khi chưa hiểu, trung thực khi sử dụng AI và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của bản thân.
“Với sự chiếm sóng của AI, người thầy cần phải nhìn nhận được rằng bản thân mình không phải là người duy nhất học sinh học hỏi kiến thức. Đôi khi người thầy phải dám chấp nhận mình không giỏi bằng học trò, học hỏi từ chính học trò và hình thành được tư duy, thói quen tự học, học tập suốt đời”, thầy Khương nhấn mạnh.
Theo cô Bùi Thị Thanh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Huệ, phường Bến Thành, TPHCM, bối cảnh AI đang đặt ra nhiều cơ hội và thách thức lớn chưa từng có cho vai trò của người thầy. AI thay đổi cách học sinh tiếp nhận và tiếp cận tri thức, thay đổi cách các em tương tác với thầy cô.
Bà dẫn chứng, nếu như trước đây khi đứng trước một bài toán khó, học sinh phải nhờ đến thầy cô hướng dẫn, giảng giải để hiểu thì hiện nay chỉ bằng vài thao tác, câu lệnh, AI đã ngay lập tức cho các em lời giải, hướng dẫn chi tiết.
“Tức là AI có thể đáp ứng rất tốt việc dạy học theo hình thức cá nhân hoá- mục tiêu mà Chương trình GDPT 2018 đang hướng tới. Điều này có nghĩa là giáo viên hiện nay đang từng ngày, từng giờ phải cạnh tranh với AI. Nếu bản thân mỗi giáo viên không luôn tự làm mới mình, không xác định được vai trò định hướng, dẫn dắt, gợi mở, kết nối- những vai trò mà AI đang không có, thì sẽ rất khó cạnh tranh được với AI, học sinh sẽ chỉ tìm đến AI thay vì tìm đến thầy cô”, cô Thanh đặt vấn đề.
Cô Nguyễn Thuỵ Ái, Hiệu trưởng Trường THCS Lữ Gia, phường Phú Thọ, TPHCM cho rằng, AI có thể giúp giáo viên tiết kiệm thời gian, đổi mới phương pháp và mở rộng không gian học tập. Nhưng giá trị của công nghệ chỉ thực sự được phát huy khi giúp người thầy có thêm thời gian dành cho học sinh, quan tâm nhiều hơn đến từng hoàn cảnh và nhu cầu học tập của các em. Đó là giá trị của tình thầy trò, của sự quan tâm và kết nối giữa con người với con người- những điều công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế.
“Nhà trường tạo không gian để thầy trò gắn kết, cởi bỏ áp lực hồ sơ sổ sách để giáo viên sáng tạo, quan tâm đến học sinh. Trong thời đại AI, chúng tôi hướng tới mục tiêu giáo dục ra thế hệ học sinh vững kiến thức và giàu trí tuệ cảm xúc”, cô Ái bày tỏ.
Cần sự đồng hành của gia đình
Theo ThS Phạm Lê Thanh, điều giúp người thầy vững lòng với nghề đó là niềm tin của xã hội, sự thấu hiểu, sẻ chia và đồng hành của phụ huynh. Được nâng đỡ bởi niềm tin ấy, thầy cô có thêm động lực để kiên nhẫn dìu dắt học trò, để mạnh dạn đổi mới, để dám đột phá, sáng tạo…
“Để tìm được tiếng nói chung trong giáo dục, phụ huynh và giáo viên cần dành thời gian lắng nghe, trao đổi thẳng thắn và thấu hiểu lẫn nhau. Thầy cô cần giải thích rõ những vấn đề của học sinh, sẵn sàng điều chỉnh những điều chưa phù hợp; phụ huynh cũng cần kiên nhẫn nhìn nhận từng bước tiến của con, kể cả khi đó chỉ là một thay đổi nhỏ”, ThS Thanh nêu.
