Giáo viên ủng hộ mô hình khối chuyên, ươm tạo tài năng
Dự thảo Quy chế trường THPT chuyên định hình hướng đào tạo liên môn, phát triển năng lực và ươm tạo tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện.

Học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (Đà Nẵng) tham gia Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam. Ảnh: NTCC
Mở rộng hướng phát hiện và bồi dưỡng năng lực
Việc hình thành các khối chuyên Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội là một trong những điểm mới đáng chú ý của Dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên. Thay vì chỉ tập trung vào từng môn học riêng lẻ, định hướng này hướng đến kết nối kiến thức, phát triển tư duy tổng hợp và khả năng vận dụng của học sinh.
Từ thực tế giảng dạy môn Lịch sử và Địa lí tại Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng), thầy Nguyễn Văn Tuấn, Tổ trưởng Tổ Lịch sử và Địa lí cho rằng đây là bước chuyển cần thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.

Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng) khen thưởng học sinh đạt thành tích cao trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026 - 2027.
Theo thầy Tuấn, dự thảo đã thể hiện sự thay đổi trong tư duy giáo dục trường chuyên: từ chú trọng bồi dưỡng học sinh giỏi ở một môn học riêng lẻ sang phát triển năng lực, tư duy và tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện.
"Đặc biệt, việc hình thành khối chuyên Khoa học xã hội, kết nối kiến thức Ngữ văn, Lịch sử và Địa lí là một định hướng hợp lý. Thực tế giảng dạy cho thấy, các môn học này có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ cho nhau. Muốn hiểu sâu một sự kiện lịch sử, học sinh cần có kiến thức về không gian địa lí; ngược lại, tìm hiểu các vấn đề địa lí cũng không thể tách rời bối cảnh lịch sử, kinh tế và xã hội. Việc kết nối các lĩnh vực kiến thức sẽ tạo điều kiện để học sinh phát triển tư duy liên môn, thay vì tiếp cận vấn đề theo từng môn học tách biệt", thầy Tuấn phân tích.
Cô Nguyễn Thị Như Ý, giáo viên môn Khoa học tự nhiên, Trường THCS Nguyễn Lương Bằng (phường Liên Chiểu, TP Đà Nẵng), đánh giá việc bổ sung môn học này vào định hướng tuyển sinh chuyên là phù hợp với Chương trình GDPT 2018.
Theo cô Như Ý, môn Toán giữ vai trò nền tảng tư duy, hỗ trợ học sinh tiếp cận các lĩnh vực khoa học; trong khi Khoa học tự nhiên ở cấp THCS được xây dựng theo hướng tích hợp kiến thức Vật lý, Hóa học và Sinh học, chú trọng năng lực đọc hiểu, tư duy tổng hợp và vận dụng. Việc đưa Khoa học tự nhiên vào các khối chuyên vì thế có thể mở rộng cơ hội phát triển năng lực khoa học, thay vì giới hạn học sinh trong một lĩnh vực riêng lẻ.
Từ kinh nghiệm hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học - kỹ thuật, cô Như Ý cho rằng kiến thức Khoa học tự nhiên là nền tảng quan trọng để học sinh ứng dụng Tin học vào giải quyết vấn đề thực tiễn. Tin học không chỉ là một lĩnh vực kiến thức độc lập mà còn là công cụ hỗ trợ nghiên cứu, sáng tạo công nghệ. Muốn phát huy hiệu quả công cụ này, học sinh cần có nền tảng khoa học đủ rộng.
Đồng tình với mục tiêu phát triển tư duy liên môn, thầy Đỗ Văn Nhỏ, Tổ trưởng Tổ Tin học, Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (Đà Nẵng), nhìn nhận dự thảo thể hiện sự chuyển đổi trong tư duy đào tạo trường chuyên: không chỉ chú trọng bồi dưỡng học sinh giỏi ở một môn riêng lẻ mà hướng đến phát triển năng lực và tài năng trên nền tảng kiến thức rộng hơn.
Nhiều giáo viên giảng dạy ở các trường chuyên cho rằng, với nhịp độ học tập và năng lực của học sinh trường chuyên, cách tổ chức dạy học như hiện nay chưa khai thác hết tiềm năng của các em.
Thực tế, hoạt động ở nhiều trường vẫn tập trung khá nhiều vào bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi quốc gia. Trong một lớp chuyên khoảng 35 học sinh hoặc một khối chuyên khoảng 70 học sinh, mỗi năm chỉ khoảng 10 - 20 em được lựa chọn vào đội tuyển và chỉ có khoảng 10 em được chọn vào đội tuyển đi thi học sinh giỏi cấp quốc gia cùng các kỳ thi học sinh giỏi khu vực.
Số học sinh còn lại chưa có nhiều cơ hội được quan tâm, phát triển năng lực và sở trường. Vì vậy, bên cạnh đào tạo chuyên sâu, cần mở rộng kiến thức liên môn để học sinh phát huy tốt hơn khả năng của mình, không chỉ trong môn chuyên mà cả những lĩnh vực liên quan. Đây cũng là bước chuyển để học sinh thích nghi với môi trường học tập ở đại học theo xu hướng ứng dụng kiến thức liên môn.
Cần lộ trình phù hợp để không giảm chất lượng đào tạo mũi nhọn
Ủng hộ mục tiêu đổi mới, các giáo viên cho rằng việc triển khai quy chế mới cần được tính toán trên cơ sở điều kiện dạy học và quá trình chuẩn bị của học sinh. Thay đổi định hướng đào tạo không chỉ tác động đến nhà trường mà còn liên quan trực tiếp đến kế hoạch học tập, bồi dưỡng và lựa chọn môn chuyên của học sinh từ cấp THCS.
Thầy Nguyễn Văn Tuấn bày tỏ băn khoăn về lộ trình triển khai dự kiến từ năm học 2027 - 2028. Theo thầy, nhiều học sinh THCS đã xác định mục tiêu thi vào trường chuyên từ sớm, dành nhiều năm tập trung học tập và bồi dưỡng chuyên sâu ở môn học yêu thích. Gia đình cũng đã đầu tư thời gian, công sức và định hướng cho các em. Khi phương thức tuyển sinh và định hướng môn chuyên thay đổi, học sinh sẽ phải điều chỉnh đáng kể kế hoạch đã chuẩn bị. Nếu phương thức tuyển sinh thay đổi nhưng thời gian chuẩn bị không đủ dài, các em dễ lúng túng, lo lắng vì chưa xác định được cần tập trung vào kiến thức và năng lực nào để đáp ứng yêu cầu mới.
Từ đó, thầy Tuấn đề xuất cần công bố sớm phương thức tuyển sinh và cấu trúc đề thi, tốt nhất trước ít nhất một năm học; đồng thời có quy định chuyển tiếp phù hợp để bảo đảm quyền lợi của những học sinh đã và đang chuẩn bị theo định hướng hiện hành. Công tác tập huấn giáo viên về dạy học tích hợp, đánh giá năng lực liên môn và tư vấn hướng nghiệp cho học sinh, phụ huynh cũng cần được chú trọng.

Học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn trình bày sản phẩm dự thi Nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp trường năm học 2026 - 2027. Ảnh: NTCC
Cùng quan tâm đến lộ trình, cô Nguyễn Thị Như Ý cho rằng việc tổ chức dạy học môn Khoa học tự nhiên ở các địa phương hiện chưa đồng đều. Một số trường vẫn triển khai theo hình thức cuốn chiếu, nối tiếp hoặc dạy song song các phân môn Vật lý, Hóa học, Sinh học. Nếu đưa yêu cầu đánh giá tích hợp vào tuyển sinh khi quá trình dạy học chưa thống nhất, học sinh có thể gặp khó khăn trong chuẩn bị kiến thức.
Cô Như Ý đề xuất sử dụng khoảng thời gian hiện tại làm bước đệm để các trường điều chỉnh phương pháp giảng dạy, giáo viên phối hợp giữa các phân môn, đồng thời giúp học sinh và phụ huynh có thời gian nắm bắt yêu cầu mới. Theo cô, năm học 2027 - 2028 sẽ phù hợp hơn để triển khai chính thức nếu có sự chuẩn bị đồng bộ.
Thầy Đỗ Văn Nhỏ đặt vấn đề về khả năng phân hóa của phương thức tuyển sinh, nhất là đối với bài thi đọc hiểu Khoa học tự nhiên. Nếu đề thi chỉ dừng ở mức đọc hiểu và vận dụng kiến thức cơ bản, học sinh có năng lực tốt có thể dễ dàng đạt điểm cao, khiến kỳ thi khó phân loại thí sinh. Ngược lại, nếu tăng độ khó để bảo đảm tính phân hóa, học sinh dự thi các khối chuyên khác nhau sẽ phải dành thêm thời gian ôn luyện kiến thức chuyên sâu ở nhiều phân môn.
Theo thầy Nhỏ, đây là bài toán cần được cân nhắc để tránh tình trạng mục tiêu giảm học lệch lại dẫn đến gia tăng áp lực học tập. Bên cạnh đó, việc tổ chức dạy học ở trường chuyên cần tính đến quyền lựa chọn môn học theo Chương trình GDPT 2018, tránh thu hẹp cơ hội phát triển sở trường của học sinh.
Một vấn đề khác được thầy Nhỏ lưu ý là cần xác định rõ mục tiêu đào tạo của trường chuyên. Giáo dục toàn diện và phát triển năng lực liên môn là cần thiết, nhưng không nên làm mất đi vai trò phát hiện, bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu nổi trội ở từng lĩnh vực. Trong bối cảnh nhiều cơ sở giáo dục ngoài công lập đầu tư mạnh cho đào tạo chuyên sâu và đạt kết quả cao tại các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, trường chuyên công lập cần có định hướng phù hợp để duy trì chất lượng đào tạo mũi nhọn.
Thầy Đỗ Văn Nhỏ cho rằng cần có thời gian chuyển tiếp để trường THCS điều chỉnh cách dạy, trường THPT chuyên chuẩn bị điều kiện tổ chức và học sinh thích ứng với yêu cầu mới.

