Giọt nước mắt xúc động của Ksenia Gulko và lời nhắn gởi từ Mũi Né

Chiều 14/9, tôi nhận cuộc gọi qua tài khoản Facebook "Hello MuiNe". Người phụ nữ đầu dây bên kia nói với giọng còn run rẩy: "Tôi đã bật khóc khi thấy bãi biển Mũi Né đầy rác và mong mọi người cùng góp tiếng nói để cải thiện việc này".

Một góc làng chài Mũi Né. (Ảnh Lê Văn Liễu)

Và thật bất ngờ, chỉ vài câu trao đổi, tôi đã nhận ra đó là Ksenia Gulko, một người quen cũ đã sinh sống ở Mũi Né được 14 năm.

Giọt nước mắt của Ksenia Gulko

Ai từng theo dõi tin tức thời kỳ COVID-19 chắc còn nhớ hình ảnh đã từng "gây bão mạng" vào năm 2020 khi Ksenia cùng bạn trai, mỗi người chạy một chiếc xe máy, chở gạo, lặng lẽ chở đến cây ATM gạo ở Mũi Né đóng góp rồi vội vã rời đi.

Họ không để lại tên tuổi, không ai kịp nói lời cảm ơn mà chỉ đơn giản muốn giúp đỡ những người khó khăn trong đại dịch, với trái tim người đã xem Mũi Né là quê hương.

Ksenia Gulko (bìa phải) cùng bạn trai chở gạo đến cây ATM gạo ở Mũi Né

Ksenia nói, 14 năm qua đây là lần đầu tiên cô thấy rác trên bờ biển Mũi Né nhiều đến mức như vậy và cô không kìm được nước mắt. Bởi với Ksenia, Mũi Né không chỉ là nơi đến du lịch, không chỉ là nơi sinh sống tạm thời mà đó là quê hương thứ hai của cô, nơi cô đã gắn bó gần hai thập kỷ cuộc đời mình.

Chiều cùng ngày, ông Lê Thanh Sơn, Chủ tịch UBND phường Mũi Né xác nhận những ngày qua địa phương đã huy động hàng trăm lượt người cùng nhiều cơ giới dọn rác tại khu vực làng chài và bãi sau Mũi Né.

Cảnh dọn rác ấy, hàng năm người Mũi Né không lạ bởi cứ khoảng tháng 8, tháng 9, câu chuyện rác biển lại trở về như một cuộc hẹn không ai mong đợi.

Tin nhắn phản ảnh, trao đổi của người phụ nữ nước ngoài về rác ở Múi Né

Những ngày qua, hình ảnh bãi biển Mũi Né đầy rác xuất hiện trên mạng xã hội, gây nhiều tranh luận. Ngay sau khi nắm thông tin, một lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết đã lập tức chỉ đạo địa phương nhanh chóng vào cuộc.

Vị lãnh đạo UBND tỉnh chia sẻ địa phương cảm ơn những phản ánh, góp ý trên mạng xã hội bởi đó là cách người dân cùng chính quyền nhìn thấy những điều còn tồn tại ở một điểm đến du lịch quan trọng.

Tuy nhiên vị này cũng lưu ý một điều cần được nhìn cho công bằng khi phần lớn lượng rác được phát hiện tại những khu vực nói trên là rác đại dương, không thể mặc nhiên quy hết cho người dân địa phương hay du khách.

Cơ giới dọn rác thải trên bờ biển Mũi Né

Một chiếc chai nhựa bị vứt ở một nơi có thể theo dòng nước ra sông, từ sông ra cửa biển, rồi theo dòng ven bờ, gió và thủy triều trôi đi hàng chục, hàng trăm km trước khi nằm lại ở một bãi cát hoàn toàn khác. Đây là điểm cần được nhìn bằng con mắt khoa học bởi biển không có ranh giới như một con đường hay một hàng rào.

Một nhà hải dương học cho biết, đại dương là một hệ thống dòng chảy tuần hoàn giống như một chiếc máy giặt khổng lồ xoáy tròn. Khi gió mùa Tây Nam hoặc chuyển giao mùa thổi mạnh, kết hợp với các dòng hải lưu ven bờ, rác thải nhựa từ các hoạt động đánh bắt xa bờ, từ cửa sông các tỉnh lân cận hoặc do tàu thuyền vứt xuống biển sẽ bị cuốn vào các "vòng xoáy rác". Những vòng xoáy này đóng vai trò như chiếc chổi khổng lồ quét sạch mặt nước, dồn nén và đẩy toàn bộ rác tấp vào các "vùng trũng" của bờ biển theo hướng gió và Mũi Né vô tình trở thành điểm dừng chân bất đắc dĩ của dòng rác vô chủ ấy.

Muốn cứu Mũi Né, đừng chỉ nhặt rác trên bãi cát

Tuy nhiên nói như vậy không có nghĩa là chúng ta phủi tay bởi khoa học cũng chỉ ra một điều đau lòng khác: rác không tự nhiên sinh ra ngoài biển mà một phần bắt đầu từ đất liền; một phần từ hoạt động đánh bắt, nuôi trồng thủy sản và một phần từ du lịch, sinh hoạt; quản lý chất thải chưa tốt.

Cơ giới dọn rác cả ban đêm ở Mũi Né

Do đó muốn Mũi Né sạch, không thể chỉ chờ đến tháng 8, tháng 9 hàng năm huy động nhân lực, cơ giới ra xúc rác.

Phải chặn rác từ nguồn, giảm rác trên đất liền, kiểm soát rác nghề cá, quản lý tốt rác du lịch và đồng thời có kế hoạch đón đầu mùa rác biển.

Và chính ở chỗ này, câu chuyện của Ksenia Gulko trở nên đặc biệt vì cô nhìn thấy một phần quê hương của mình đang bị tổn thương.

Ksenia cho rằng ngoài lượng rác từ đại dương, vẫn có một bộ phận người dân và du khách xem nhẹ vệ sinh chung, xả rác bừa bãi.

Cô đề xuất địa phương kết hợp hệ thống camera tích hợp AI với chế tài xử phạt đến 20 triệu đồng đối với hành vi xả rác để răn đe và có thể tạo hiệu ứng mạnh nếu được áp dụng nghiêm.

Chung tay dọn dẹp rác thải ven biển làng chài Mũi Né. (Ảnh tư liệu)

Một chuyên gia về môi trường biển cho rằng đây là một đề xuất đáng suy nghĩ nhưng camera và xử phạt chỉ là một mắt xích.

Muốn giải quyết căn cơ, Mũi Né cần một hệ thống nhiều tầng. Trong đó tầng thứ nhất là ngăn rác từ đất liền. Các khu dân cư, cơ sở kinh doanh, hàng quán, chợ, khu du lịch phải có hệ thống thu gom kín, không để rác theo mưa, cống thoát nước hoặc dòng chảy nhỏ ra biển.

Tầng thứ hai là kiểm soát nguồn rác từ biển. Ngư dân, tàu cá, cơ sở nuôi trồng thủy sản phải có cơ chế thu gom lưới hỏng, dây, phao, bao bì và các vật dụng nhựa. Không thể để một đoạn lưới mất ngoài biển rồi vài tháng sau nó trở thành “hung khí” mắc vào sinh vật biển hoặc trôi dạt lên bãi tắm.

Tỉnh Lâm Đồng huy động cơ giới làm sách rác thải ở Múi Né

Tầng thứ ba là chủ động theo mùa. Nếu đã biết tháng 8, tháng 9 thường xuất hiện lượng rác biển lớn, địa phương hoàn toàn có thể xây dựng bản đồ điểm nóng, theo dõi hướng gió, sóng, thủy triều và tổ chức lực lượng ứng trực trước khi rác cập bờ.

Khoa học hiện nay đã cho thấy hoàn toàn có thể làm việc đó. Các mô hình theo dõi rác nhựa đã được sử dụng để dự báo đường đi và xác định những khu vực dễ trở thành “điểm nóng” nhằm phục vụ các chiến dịch thu gom có mục tiêu.

Tầng thứ tư mới là câu chuyện camera và ý thức. Camera có thể nhận diện; AI có thể hỗ trợ giám sát nhưng cuối cùng vẫn phải là con người tự thay đổi hành vi.

Đừng vứt một chiếc ly nhựa xuống đường vì nghĩ “có người quét”; đừng ném một túi rác xuống cống vì nghĩ “nó sẽ trôi đi” bởi cái “trôi đi” ấy đôi khi chỉ là một hành trình dài hơn của rác.

Đoàn viên thanh niên, lực lượng chức năng và tình nguyện viên tham gia làm sạch bãi biển. (Ảnh tư liệu)

Nó có thể từ cống ra kênh, từ kênh ra sông, từ sông ra biển, rồi một ngày sẽ quay trở lại nằm ngay trên bãi biển nơi chúng ta đang tắm.

Đó là cái vòng luẩn quẩn rất chua chát của rác và Mũi Né không thể cứ năm này qua năm khác chạy theo cái vòng ấy.

Điều đáng mừng là lãnh đạo UBND tỉnh đã thể hiện quyết tâm xử lý vấn đề, không né tránh những phản ánh trên mạng xã hội.

Tỉnh Lâm Đồng đang quyết liệt trong xử lý rác thải tại Múi Né

Đó là phản ứng cần thiết nhưng quan trọng hơn, như chính lãnh đạo tỉnh chia sẻ, địa phương sẽ tiếp tục tìm kiếm một giải pháp hợp lý và khoa học đối với một vấn đề đã tồn tại từ lâu.

Chắc chắn không ai có thể hứa với người dân rằng biển sẽ không bao giờ đưa rác vào bờ nữa và quan trọng nhất, phải biến việc giữ biển sạch thành công việc của cả cộng đồng chứ không phải một chiến dịch ra quân vài ngày.

Khi nghe tôi nói lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng đang quyết liệt tìm cách xử lý, Ksenia rất vui, cô mong muốn mọi người cùng góp tiếng nói và xắn tay áo cùng hành động để Mũi Né sạch hơn.

Du khách tham gia dọn rác tại Mũi Né (Ảnh tư liệu)

Khi một người xa xứ xem Mũi Né là quê hương và khóc vì rác thải, thì chúng ta những người sống ngay trên mảnh đất này càng không thể đứng nhìn. Hãy biến tình yêu thành hành động, để Mũi Né mãi là điểm đến đáng yêu trong lòng mỗi du khách, và là niềm tự hào của người dân Lâm Đồng.

Rác sau khi thu gom vận chuyển để xử lý