Giữ công chứng trong giao dịch quyền sử dụng đất để phòng ngừa tranh chấp

Khách hàng đến giao dịch tại Văn phòng công chứng Đào Duy Bình, xã Lưu Vệ.

Trao đổi về vấn đề này, công chứng viên Đào Duy Bình, Trưởng Văn phòng công chứng Đào Duy Bình (xã Lưu Vệ), cho rằng: Thông tin tại Nghị quyết 278/NQ-CP cho thấy, Chính phủ luôn lắng nghe thực tiễn. Cải cách thủ tục là cần thiết, nhưng không thể cải cách bằng cách bỏ đi khâu phòng ngừa rủi ro quan trọng nhất của giao dịch đất đai. Công chứng không phải một thủ tục hành chính mà là cơ chế kiểm soát rủi ro ngay từ giai đoạn xác lập giao dịch, là “lá chắn” pháp lý cho giao dịch đất đai. Công chứng viên có trách nhiệm kiểm tra tính hợp pháp của chủ thể tham gia giao dịch, xác minh tình trạng pháp lý của tài sản, đánh giá sự tự nguyện, năng lực hành vi dân sự của các bên, cũng như kiểm tra các yếu tố ngăn chặn, tranh chấp (nếu có).

“Đây là lớp kiểm soát đầu tiên và quan trọng nhất để hạn chế các giao dịch giả tạo, lừa đảo hoặc bị che giấu thông tin pháp lý. Nếu bỏ công chứng bắt buộc, giao dịch vẫn có thể được xác lập nhưng thiếu cơ chế kiểm chứng độc lập ngay từ đầu. Khi đó, rủi ro sẽ dồn về giai đoạn hậu kiểm, tòa án, thi hành án ngân hàng và người dân là người “gánh” hệ lụy cuối cùng. Một vụ tranh chấp có thể kéo dài nhiều năm, tốn án phí, tốn thêm nhiều loại chi phí khác, có khi mất cả tài sản lẫn tình thân”, ông Bình phân tích thêm.

Thực tế thời gian qua cho thấy, tranh chấp đất đai luôn chiếm tỷ lệ lớn trong các vụ việc dân sự. Nhiều vụ việc kéo dài nhiều năm, phát sinh khiếu kiện phức tạp, ảnh hưởng không chỉ đến quyền lợi các bên mà còn tác động đến an ninh trật tự tại cơ sở. Từ góc độ kinh tế - xã hội, công chứng được xem là một “bộ lọc” quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro, góp phần bảo đảm tính minh bạch của thị trường bất động sản.

Ở góc nhìn khác, công chứng viên Phạm Anh Tiến, Văn phòng công chứng Hoàng Trung Thành (phường Sầm Sơn), nhấn mạnh: Bất động sản là loại tài sản có giá trị lớn, gắn liền trực tiếp với nhu cầu an cư, ổn định đời sống của người dân và là một trong những kênh đầu tư, tích lũy tài sản quan trọng nhất của xã hội. Chính vì giá trị và tính chất đặc thù đó, giao dịch bất động sản luôn tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp, gian dối, giả mạo giấy tờ cao hơn nhiều so với các loại giao dịch dân sự thông thường khác. Do đó, Nhà nước cần đặt cao vai trò bảo đảm kiểm soát tính hợp pháp của giao dịch bất động sản vì đây là loại giao dịch có ảnh hưởng trực tiếp đến trật tự quản lý Nhà nước, thị trường tài chính và sự ổn định của xã hội.

Việc sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật về đất đai đang tiếp tục thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, một vấn đề mang tính nguyên tắc được đặt ra là phải bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất - loại tài sản có giá trị lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro tranh chấp.

Ở nước ta, nhiệm vụ xác thực, kiểm soát giao dịch về quyền sử dụng đất, bất động sản được thực hiện qua hoạt động công chứng - thiết chế bổ trợ tư pháp đã được Nhà nước xã hội hóa thành công từ Luật Công chứng năm 2006. Hiện nay, các tổ chức hành nghề công chứng đã phủ rộng trên toàn quốc, bảo đảm cung cấp dịch vụ công do Nhà nước ủy nhiệm tới mọi cá nhân, tổ chức có nhu cầu. Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ, hiệu lực thi hành và được bảo đảm bằng trách nhiệm nghề nghiệp bắt buộc của công chứng viên theo quy định pháp luật. Hiện nay, các tổ chức hành nghề công chứng ngày càng hoàn thiện về nhân lực, cơ sở hạ tầng để tăng chất lượng, hiệu quả công việc.

Trên địa bàn tỉnh hiện có 59 tổ chức hành nghề công chứng với 132 công chứng viên hoạt động tại 33 xã, phường. Mỗi năm, các đơn vị này xử lý một khối lượng lớn hồ sơ liên quan đến chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán tài sản, thừa kế, tặng cho, thế chấp, ủy quyền... Nhiều văn phòng công chứng đã chủ động đầu tư hạ tầng công nghệ, phần mềm nghiệp vụ, hệ thống lưu trữ dữ liệu điện tử... để vận hành hiệu quả hơn, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và xu thế phát triển hiện nay.

Công chứng viên Đào Duy Bình chia sẻ quan điểm: “Giữ công chứng không có nghĩa là chúng ta giữ cách làm cũ. Tôi mong Bộ Tư pháp sớm xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất trên toàn quốc và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hộ tịch, đất đai để người dân không phải mang giấy tờ đi lại nhiều lần. Về chất lượng đội ngũ công chứng viên, việc đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên, kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm cần phải được chú trọng để bảo đảm tính chuyên nghiệp, độ tin cậy của hoạt động công chứng. Làm được như vậy thì người dân sẽ tự thấy công chứng là lớp bảo vệ mình, chứ không phải thêm một thủ tục”.