Giữ mạch nguồn văn hóa ở Xa Dung

Phụ nữ bản Phì Nhừ, xã Xa Dung làm trang phục thổ cẩm truyền thống.

Xa Dung là xã vùng cao, nơi đồng bào Mông, Thái, Khơ Mú, Kinh cùng sinh sống, tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng với những phong tục, tập quán, lễ hội và nét sinh hoạt cộng đồng đặc sắc. Trên địa bàn có 28 bản, dân cư phân bố không tập trung, đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tuyên truyền để chủ trương, chính sách và các hoạt động văn hóa đến gần hơn với người dân. Từ thực tế đó, địa phương đã kết hợp các hình thức tuyên truyền truyền thống với ứng dụng nền tảng số; đồng thời gắn tuyên truyền với thực hành, trao truyền và bảo tồn di sản trong cộng đồng.

Để thông tin về chủ trương, chính sách và hoạt động văn hóa đến gần với người dân, xã Xa Dung duy trì tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh từ xã đến từng địa bàn dân cư. Nội dung về bảo tồn di sản, xây dựng đời sống văn hóa, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, hoạt động văn hóa, lễ hội được lựa chọn biên tập phù hợp, phát trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở. Hệ thống truyền thanh duy trì hoạt động thường xuyên, cơ bản đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của người dân, kể cả ở những bản xa trung tâm xã.

Địa phương chú trọng khai thác các nền tảng số, mạng xã hội để mở rộng phạm vi tiếp cận. Trang facebook chính thức của xã với tên gọi “Xã Xa Dung” có hơn 1.300 người theo dõi, thường xuyên cập nhật thông tin về hoạt động văn hóa, văn nghệ, lễ hội, những nét đẹp trong đời sống cộng đồng và chủ trương liên quan đến bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Hình ảnh, thông tin được đăng tải trực quan, sinh động, giúp người dân dễ theo dõi, chia sẻ; đồng thời quảng bá giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương.

Ông Sùng A Măng, Chủ tịch UBND xã Xa Dung cho biết: Chúng tôi xác định công tác tuyên truyền văn hóa phải được thực hiện bằng nhiều hình thức, phù hợp với thực tế. Bên cạnh hệ thống loa truyền thanh, xã tăng cường ứng dụng các nền tảng số để lưu giữ, quảng bá, đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng, nhất là giới trẻ. Đây là cách làm thiết thực, giúp các giá trị văn hóa tiếp cận một cách gần gũi, chân thực hơn. Tuy nhiên, việc sử dụng nền tảng số cũng cần đi đôi với quản lý nội dung, tránh thông tin sai lệch những giá trị văn hóa truyền thống vốn có.

Không chỉ tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng, xã Xa Dung chú trọng vận động trực tiếp thông qua các cuộc họp bản hay sinh hoạt cộng đồng. Đây là dịp để đội ngũ cán bộ xã, bí thư chi bộ, trưởng bản và người có uy tín trao đổi, giải thích, vận động người dân gìn giữ, phát huy phong tục tốt đẹp, từng bước loại bỏ hủ tục lạc hậu. Nội dung tuyên truyền gắn với những vấn đề cụ thể trong đời sống, giúp người dân nâng cao nhận thức và tinh thần trách nhiệm trong xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

Bản Phì Nhừ hiện có 162 hộ dân đồng bào Mông sinh sống. Những nét văn hóa truyền thống về tiếng nói, trang phục, nghề thủ công và phong tục trong sinh hoạt cộng đồng vẫn được người dân gìn giữ. Theo ông Thào A Chua, Bí thư Chi bộ bản Phì Nhừ, thông qua các hoạt động tuyên truyền của địa phương, người dân ngày càng quan tâm hơn đến việc bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống. Ông Chua chia sẻ: “Cán bộ xã thường xuyên thông tin, tuyên truyền qua loa truyền thanh, trang facebook và các cuộc họp bản. Nhờ vậy, bà con nắm được chủ trương và hoạt động liên quan đến văn hóa và giá trị của phong tục truyền thống. Đội văn nghệ bản duy trì hoạt động thường xuyên; đồng thời vận động thành lập tổ phụ nữ liên kết thực hành nghề thủ công làm trang phục thổ cẩm. Chúng tôi cũng vận động các gia đình duy trì tiếng nói, trang phục dân tộc; khuyến khích con cháu học nghề truyền thống và tham gia hoạt động văn hóa của bản”.

Một hướng đổi mới khác là gắn tuyên truyền với bảo tồn, thực hành và trao truyền di sản ngay trong cộng đồng. Xã đã tiến hành kiểm kê, rà soát các loại hình di sản văn hóa, từ phong tục, tập quán, lễ hội, tiếng nói, chữ viết, trang phục, làn điệu dân ca đến các công trình, địa điểm có giá trị lịch sử - văn hóa, nhà ở truyền thống, nhà sinh hoạt cộng đồng và hiện vật mang giá trị văn hóa... Địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến Luật Di sản văn hóa và các văn bản liên quan, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, nhân dân trong bảo vệ di sản.

Phát huy vai trò của nghệ nhân, người cao tuổi và người có uy tín trong cộng đồng được xã Phì Nhừ chú trọng thực hiện. Trong tháng 11/2026, xã dự kiến tổ chức lớp truyền dạy trình diễn và chế tác khèn Mông, rèn dao do các nghệ nhân lớn tuổi trực tiếp hướng dẫn. Để giữ nghề truyền thống, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, tiếp nhận đăng ký, khuyến khích người dân, nhất là thanh niên tham gia học nghề.

Chủ tịch UBND xã Sùng A Măng nhấn mạnh: Mục tiêu hướng đến của bảo tồn không phải chỉ là giữ lại di sản trong danh mục mà quan trọng hơn là giữ được cộng đồng đang thực hành di sản, để người dân có thể tạo thu nhập từ chính những giá trị văn hóa của mình. Vì vậy, cùng với việc duy trì, phục dựng các lễ hội truyền thống, nghi thức tốt đẹp, trao truyền nghề thủ công, trang phục và tiếng nói, xã chú trọng tạo cơ hội để thế hệ trẻ trực tiếp tham gia. Thanh niên cần được trải nghiệm và học hỏi từ nghệ nhân; thực hành nghề truyền thống, ghi lại và kể những câu chuyện văn hóa bằng hình thức phù hợp.

Đổi mới tuyên truyền văn hóa ở Xa Dung được thể hiện qua sự kết hợp giữa các phương tiện thông tin, vận động trực tiếp và hoạt động thực hành, trao truyền di sản. Khi người dân được tiếp cận thông tin, hiểu giá trị văn hóa và trực tiếp tham gia gìn giữ, những phong tục tốt đẹp, tiếng nói, trang phục, nghề thủ công truyền thống sẽ tiếp tục được duy trì qua các thế hệ. Đây cũng là điều kiện để địa phương xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, từng bước gắn bảo tồn bản sắc với phát triển du lịch cộng đồng bền vững.