Giữ văn hóa từ mái trường

Bài học ngoài trang sách

Theo chân học sinh Trường phổ thông Dân tộc nội trú Đakrông đến Nhà văn hóa truyền thống Vân Kiều-Pa Kô tại xã Hướng Hiệp, những câu chuyện về phong tục, trang phục và đời sống của các thế hệ đi trước được mở ra qua từng hiện vật. Không chỉ tiếp cận kiến thức từ sách vở, các em còn có cơ hội quan sát trực tiếp những dấu tích văn hóa được lưu giữ, từ đó hiểu thêm về cội nguồn và những giá trị làm nên bản sắc của cộng đồng mình. 

Em Hồ Thị Thảo Nhi, học sinh lớp 7B, Trường phổ thông Dân tộc nội trú Đakrông cho biết, đây là lần thứ 2 em cùng các bạn đến nhà truyền thống. Qua các môn học Giáo dục địa phương và Lịch sử, mỗi lần đến đây Nhi đều được hiểu và tự hào hơn về văn hóa của đồng bào mình.

Em Hồ Thị Thảo Nhi, học sinh lớp 7B, Trường phổ thông Dân tộc nội trú Đakrông (người cầm áo) cùng các bạn tìm hiểu trang phục truyền thống của đồng bào mình - Ảnh: N.B

Tìm hiểu trang phục truyền thống của người Vân Kiều, Nhi và các bạn biết thêm về những tấm vải được dệt thủ công, trang trí bằng các hạt cườm, những hoa văn và họa tiết cũng có nét độc đáo, riêng biệt so với trang phục của các đồng bào khác. Nhi rất vui khi văn hóa dân tộc mình được nhiều người biết đến, đồng thời mong muốn trang phục truyền thống tiếp tục được gìn giữ, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Không chỉ hiểu hơn về trang phục, mỗi học sinh đến đây đều được tìm hiểu về những vật dụng gần gũi với đời sống của đồng bào Vân Kiều-Pa Kô, từ công cụ lao động sản xuất, vật dụng đựng thức ăn đến các nhạc cụ như cồng chiêng, những hiện vật gắn bó với sinh hoạt cộng đồng và các lễ hội truyền thống.

Những trải nghiệm trực tiếp như vậy giúp bài học văn hóa trở nên sinh động hơn. Học sinh được nhìn tận mắt, lắng nghe câu chuyện về hiện vật, tìm hiểu nguồn gốc và giá trị của những điều vốn có thể còn xa lạ nếu chỉ tiếp cận qua trang sách. Từ đó, các em có thêm cơ hội rèn luyện kỹ năng quan sát, ghi chép, thu thập thông tin và trình bày điều mình tìm hiểu được.

Nếu ở Hướng Hiệp, học sinh được tiếp cận văn hóa qua những hiện vật và câu chuyện tại nhà truyền thống, thì tại Trường tiểu học Bến Quan, việc giáo dục được lồng ghép vào các hoạt động trải nghiệm. Cô Phan Thị Thanh Nhàn, giáo viên nhà trường cho biết, trong quá trình dạy học, cô và đồng nghiệp luôn trăn trở về việc giúp học sinh gìn giữ bản sắc văn hóa Vân Kiều.

Các nội dung về văn hóa dân tộc được cô Nhàn cũng như các giáo viên của trường đưa vào các hoạt động như: Kết nối văn hóa cộng đồng, tổ chức hội chợ phiên, phục dựng lễ hội, trưng bày hiện vật, lễ vật và dụng cụ truyền thống. Qua đó, học sinh không chỉ được tiếp cận những giá trị truyền thống một cách trực quan mà còn thêm yêu quý, tự hào và có ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc mình.

Nuôi dưỡng tình yêu văn hóa

Tại Trường phổ thông Dân tộc nội trú Đakrông, việc giáo dục văn hóa truyền thống không chỉ diễn ra qua những chuyến tìm hiểu thực tế. Nhà trường còn đưa bản sắc dân tộc vào các hoạt động thường xuyên, tạo cơ hội để học sinh tiếp xúc, thực hành và thể hiện sự tự hào về văn hóa của mình.

Một trong những việc làm cụ thể là tổ chức cho học sinh mặc trang phục truyền thống vào thứ hai hằng tuần và trong các dịp lễ lớn. Em Hồ Phương Nga, học sinh lớp 8B chia sẻ, quy định này giúp các em có thêm cơ hội gắn bó với trang phục dân tộc, tự tin hơn khi giới thiệu những nét văn hóa của cộng đồng mình.

Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh tìm hiểu được nhiều hơn đời sống văn hóa của đồng bào mình - Ảnh: N.B

Tình yêu văn hóa còn được thể hiện qua các hoạt động hát múa, giới thiệu ẩm thực, sản phẩm thủ công và những nội dung trải nghiệm gắn với đời sống của đồng bào. Thay vì chỉ nghe giới thiệu, các em có thể tham gia hoạt động tập thể, tìm hiểu những nét văn hóa quen thuộc trong đời sống và chia sẻ hiểu biết với bạn bè. Đó cũng là cơ hội để các giá trị văn hóa truyền thống được tiếp nối trong môi trường học đường, nơi học sinh hình thành nhận thức, thái độ và thói quen từ những việc làm hằng ngày.

Ông Nguyễn Văn Thuận, Hiệu trưởng Trường PTDTNT Đakrông, xã Hướng Hiệp cho biết, gìn giữ văn hóa là nhiệm vụ được nhà trường thực hiện song song với công tác dạy học. Nội dung này được đưa vào kế hoạch giáo dục hằng năm, gắn với các biện pháp triển khai cụ thể. Qua những hoạt động thường xuyên, nhà trường hướng đến việc giúp học sinh hiểu, trân trọng bản sắc dân tộc, đồng thời có đủ tự tin tham gia môi trường giao lưu, học hỏi rộng mở mà không đánh mất những giá trị văn hóa của cộng đồng mình.

Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội, UBND xã Bến Quan cho biết, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào Vân Kiều, nhất là trong trường học luôn được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm. Nội dung này được triển khai thông qua các chương trình, hoạt động tại thôn, bản và nhà trường. Địa phương cũng chú trọng công tác tuyên truyền trên các trang thông tin điện tử, nền tảng mạng xã hội, vận động phụ huynh phối hợp với chính quyền và thôn, bản tổ chức các sân chơi, hoạt động dành cho học sinh.

Mặc trang phục truyền thống vào thứ 2 hằng tuần là cách để học sinh thêm trân trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc - Ảnh: N.B

Mỗi chuyến tham quan nhà truyền thống, mỗi buổi học trải nghiệm hay một ngày mặc trang phục dân tộc có thể chỉ là hoạt động nhỏ trong chương trình giáo dục. Nhưng khi được duy trì thường xuyên và gắn với những nội dung gần gũi, các hoạt động ấy góp phần tạo nên sự kết nối giữa học sinh với cội nguồn văn hóa. Từ mái trường, tình yêu đối với những giá trị truyền thống được nuôi dưỡng bằng hiểu biết, trải nghiệm và trách nhiệm của chính thế hệ trẻ.

Gìn giữ văn hóa không chỉ là lưu lại những hiện vật hay nhắc nhớ về phong tục của cha ông, mà còn là làm cho những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Khi nhà trường, gia đình và cộng đồng cùng chung tay, mỗi học sinh sẽ có thêm cơ hội hiểu về bản sắc dân tộc mình, biết tự hào, trân trọng và góp phần trao truyền những giá trị ấy cho các thế hệ mai sau.