Giữ vững kết quả dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con

Hiệu quả từ chương trình can thiệp đồng bộ

Chị N.T.N (phường Kinh Bắc) phát hiện lây nhiễm HIV từ người yêu cũ sau một lần ốm phải nhập viện cách đây 6 năm. Kể từ đó, chị duy trì điều trị bằng thuốc ARV. Khi lập gia đình và mang thai, chị đặc biệt quan tâm đến các biện pháp dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Năm 2023, chị sinh con gái đầu lòng khỏe mạnh. Hiện mang thai lần thứ hai ở tuần 32, chị tiếp tục tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị và các chỉ định của bác sĩ với mong muốn em bé thứ hai chào đời khỏe mạnh, không bị nhiễm HIV.

Thai phụ đến khám hoặc điều trị tại hai Bệnh viện Sản - Nhi của Bắc Ninh đều được xét nghiệm sàng lọc HIV.

Chị Nguyễn Thị Hà, Hộ sinh trưởng khoa Sản bệnh, Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 2 cho biết, nhiều năm nay, tất cả phụ nữ mang thai đến khám, điều trị tại bệnh viện đều được tư vấn xét nghiệm HIV. Trường hợp có kết quả sàng lọc âm tính sẽ được tư vấn biện pháp phòng bệnh; nếu nghi ngờ dương tính, mẫu bệnh phẩm được gửi đi xét nghiệm chẩn đoán. Đặc biệt, với sản phụ có kết quả sàng lọc nghi ngờ dương tính khi chuyển dạ, bệnh viện tư vấn sử dụng ARV càng sớm càng tốt. Sau khi có kết quả chẩn đoán, nếu âm tính, người mẹ dừng thuốc; nếu dương tính, tiếp tục điều trị ARV, đồng thời trẻ sơ sinh được sử dụng thuốc dự phòng theo phác đồ của Bộ Y tế.

Phụ trách chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 2, chị Hà nhận thấy, việc xét nghiệm sàng lọc nhằm phát hiện sớm HIV ở phụ nữ mang thai chủ yếu vẫn do nhân viên y tế chủ động tư vấn, một số ít trường hợp chủ động đề xuất với nhân viên y tế thường là đối tượng nguy cơ cao hoặc đang điều trị ARV.

Chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con tại Bắc Ninh được triển khai từ năm 2008 với sự hỗ trợ của dự án VAAC-US.CDC (Dự án hỗ trợ phòng, chống HIV/AIDS tại Việt Nam do Trung tâm Dự phòng và kiểm soát bệnh tật của Hoa Kỳ tài trợ). Chương trình hỗ trợ truyền thông cho phụ nữ độ tuổi sinh đẻ, phụ nữ mang thai trong toàn Bắc Ninh về phòng, chống HIV/AIDS nói chung và dự phòng lây truyền từ mẹ sang con nói riêng. Đặc biệt, các trường hợp phụ nữ có nguy cơ cao nhiễm HIV được sàng lọc để phát hiện nhiễm HIV và can thiệp dự phòng HIV từ mẹ sang con. Tham gia chương trình, phụ nữ mang thai được xét nghiệm HIV sớm, được cấp thuốc ARV cho mẹ trong quá trình mang thai, chuyển dạ đẻ và sau sinh; em bé có mẹ nhiễm HIV sau khi sinh được uống thuốc ARV, xét nghiệm sớm ở các mốc 4 tuần, 9 tháng, 18 tháng.

Từ năm 2015 trở lại đây, nguồn hỗ trợ từ VAAC-US.CDC bị cắt giảm song các hoạt động truyền thông, xét nghiệm, điều trị đã đi vào nền nếp và tiếp tục được hỗ trợ từ nguồn ngân sách của Bắc Ninh. Bác sĩ Trần Xuân Thanh, Trưởng Khoa Phòng, chống HIV/AIDS, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Bắc Ninh cho biết, tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con trong toàn quốc đạt dưới 2%, trong khi đó Bắc Ninh duy trì tỷ lệ 0% trong nhiều năm qua.

Không bỏ sót trường hợp nguy cơ

Trong 9 tháng năm 2026, các cơ sở y tế toàn thành phố đã thực hiện tư vấn, xét nghiệm HIV cho gần 33 nghìn lượt phụ nữ mang thai, trong đó gần 10,4 nghìn xét nghiệm trong giai đoạn mang thai, gần 22,5 nghìn xét nghiệm trong giai đoạn chuyển dạ đẻ. Kết quả, đã phát hiện 2 trường hợp dương tính với HIV (1 trường hợp trong giai đoạn mang thai, 1 trường hợp trong giai đoạn chuyển dạ đẻ). Có 10 phụ nữ mang thai nhiễm HIV sinh con trong 9 tháng năm 2026, trong đó 8 trường hợp đã được điều trị ARV trước khi có thai, 1 trường hợp điều trị ARV trong thời kỳ mang thai, 1 trường hợp điều trị ARV trong giai đoạn chuyển dạ đẻ. Có 10 trẻ đẻ sống từ mẹ nhiễm HIV được điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con bằng thuốc ARV, kết quả xét nghiệm lần 1, 10/10 trẻ đều có kết quả âm tính với HIV.

Trong 9 tháng năm 2026, các cơ sở y tế trong toàn thành phố đã thực hiện tư vấn, xét nghiệm HIV cho gần 33 nghìn lượt phụ nữ mang thai, phát hiện 2 trường hợp dương tính với HIV. Có 10 trẻ đẻ sống từ mẹ nhiễm HIV được điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con bằng thuốc ARV, kết quả xét nghiệm lần 1, 10/10 trẻ đều có kết quả âm tính với HIV.

Nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, nếu không có bất kỳ sự can thiệp dự phòng nào, tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con là khoảng 36%. Nếu có can thiệp dự phòng, tỷ lệ trẻ nhiễm HIV từ mẹ chỉ còn dưới 5%, đặc biệt nếu dự phòng sớm, nguy cơ trẻ nhiễm HIV từ mẹ chỉ còn 2%. Đến nay, đây vẫn là một trong những chương trình can thiệp hiệu quả nhất về phòng, chống HIV/AIDS. Nhờ chương trình, chất lượng cuộc sống của phụ nữ mang thai nhiễm HIV được cải thiện, số trẻ bị lây truyền HIV từ mẹ giảm tối đa, đồng thời cũng giảm tỷ lệ lây nhiễm trong cộng đồng.

Hướng tới mục tiêu loại trừ lây nhiễm HIV từ mẹ sang con vào năm 2030, CDC Bắc Ninh tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, tăng tỷ lệ xét nghiệm HIV sớm trong thai kỳ thông qua lồng ghép xét nghiệm vào quy trình khám thai định kỳ tại các trạm y tế, bệnh viện có khoa sản; đẩy mạnh truyền thông, vận động phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và phụ nữ mang thai chủ động xét nghiệm.

Cùng đó, bảo đảm điều trị ARV liên tục cho phụ nữ nhiễm HIV thông qua cấp phát thuốc bảo hiểm y tế, tăng cường kết nối giữa cơ sở khám thai, cơ sở sản khoa với các phòng khám ngoại trú điều trị HIV/AIDS, giúp thai phụ được tư vấn và tiếp cận điều trị ngay khi phát hiện nhiễm bệnh.

Các cơ sở y tế tăng cường xét nghiệm nhanh cho sản phụ chuyển dạ chưa được xét nghiệm trong thai kỳ hoặc chưa có hồ sơ quản lý thai nghén. Do đặc thù đông lao động nữ trong khu công nghiệp, CDC Bắc Ninh sẽ phối hợp với y tế cơ quan, doanh nghiệp và phòng khám tư nhân tiếp cận lao động nữ ngoại tỉnh, chú trọng tư vấn bảo mật, giúp thai phụ vượt qua tâm lý e ngại, chủ động khai báo tình trạng bệnh và tiếp nhận can thiệp kịp thời.