Gỡ bài toán đầu ra sản phẩm bản địa của HTX ở Quảng Trị

Ở thôn Nam Thiện, xã Tân Mỹ, tỉnh Quảng Trị, HTX Sản xuất và kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Anh Minh đang nâng giá trị bồ hòn, thảo mộc bản địa. Những nguyên liệu quen thuộc được chế biến thành các sản phẩm có giá trị cao hơn.

Biến nguyên liệu bản địa thành hàng hóa

HTX này hiện có 4 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP. Trong đó, bột ngũ cốc Family, sữa tắm bồ hòn thảo mộc và nước rửa chén bồ hòn đạt 3 sao; dầu gội thảo mộc Hương Xưa đạt 4 sao.

Để mở rộng thị trường, HTX hoàn thiện hồ sơ pháp lý, chuẩn hóa quy trình sản xuất. Bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc cũng được đầu tư bài bản.

Các sản phẩm thảo mộc đạt chuẩn OCOP của HTX Anh Minh đang từng bước mở rộng thị trường ngoài địa bàn.

Theo chị Vũ Thị Hoàn, Phó giám đốc điều hành HTX Anh Minh, OCOP mở thêm cơ hội để sản phẩm tiếp cận thị trường rộng hơn. Tuy nhiên, đây chưa phải đích đến.

“Điều HTX quan tâm nhất là làm sao giữ được chất lượng ổn định qua từng lô hàng, tạo dựng niềm tin bền vững và mở rộng hệ thống tiêu thụ lâu dài”, chị nói.

Để làm được điều đó, HTX duy trì sản xuất liên tục, kiểm soát nguyên liệu đầu vào và tuân thủ các yêu cầu vệ sinh an toàn trong từng công đoạn. Mỗi năm, HTX cung ứng hàng chục nghìn sản phẩm ra thị trường.

Năm 2025, doanh thu HTX đạt trên 4,5 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế khoảng 600 triệu đồng. Khoảng 30 cộng tác viên đang tham gia bán hàng, giúp HTX mở rộng mạng lưới tiêu thụ và tạo thêm nguồn thu nhập cho lao động địa phương.

HTX Anh Minh tiếp tục đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình lên men enzym và mở rộng liên kết thu mua nguyên liệu với người dân trong vùng. Kênh bán hàng online cũng được HTX xác định là hướng cần đẩy mạnh để tiếp cận thêm khách hàng ngoài địa bàn.

Cùng hướng vào nguồn nguyên liệu bản địa, HTX Sản xuất tinh dầu Như Oanh ở xã Nam Trạch đã xây dựng nhóm sản phẩm dược liệu với 4 sản phẩm OCOP 3 sao gồm tràm trà, tràm 5 gân, sả chanh và sả Java. Không chỉ sản xuất tại chỗ, HTX còn liên kết với nông dân trong vùng và tại Hà Tĩnh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai trên khoảng 120ha cây dược liệu.

Bà Trần Thị Như Oanh, Giám đốc HTX, cho biết việc chủ động nguyên liệu có ý nghĩa quan trọng khi đơn hàng tăng. HTX đang mở rộng vườn ươm thêm khoảng 10 sào, đồng thời liên kết với các hộ dân trồng 4ha cây dược liệu.

“HTX tập trung sản xuất để bảo đảm số lượng, đáp ứng đơn hàng cho khách hàng”, bà Oanh cho biết.

Bao bì và quảng bá cũng được HTX này chú trọng. Sản phẩm bản địa được giới thiệu qua hội chợ thương mại, thương mại điện tử và các kênh bán hàng trực tuyến. Nhờ đó, sản phẩm đã có thị trường trong và ngoài tỉnh, đồng thời xuất khẩu tiểu ngạch sang Đức, Hungary, Trung Quốc.

Đạt chuẩn vẫn cần thị trường

Không phải HTX nào cũng có điều kiện mở rộng thị trường như HTX Anh Minh hay HTX Như Oanh. Tại xã Tân Gianh, HTX Nông sản Trường Thủy đã có sản phẩm dầu lạc nguyên chất đạt OCOP 4 sao. Sản phẩm được làm từ hạt lạc chọn lọc, quy trình sản xuất đạt chuẩn nhưng sức tiêu thụ vẫn chưa tương xứng.

Chị Đinh Thị Hoa, Giám đốc HTX, cho biết đầu ra của sản phẩm hiện còn cầm chừng. “Mẫu mã của HTX còn đơn điệu và chưa quảng bá đúng tầm”, chị nhìn nhận.

Theo chị Hoa, đây là vấn đề mà HTX cần khắc phục nếu muốn đưa sản phẩm đến nhiều thị trường hơn. Chất lượng sản phẩm bản địa đã được chuẩn hóa nhưng hình thức, nhận diện thương hiệu và cách tiếp cận khách hàng vẫn cần được đầu tư thêm.

Thực tế này cho thấy chứng nhận OCOP chỉ là một phần trong hành trình thương mại hóa sản phẩm. Muốn vào hệ thống phân phối ngoài địa bàn, HTX phải bảo đảm quy cách, số lượng, giao hàng đúng hẹn và nguồn cung ổn định.

Đây cũng là lý do câu chuyện vùng nguyên liệu đang trở thành vấn đề quan trọng đối với các HTX muốn đi xa. Với HTX Anh Minh, việc mở rộng liên kết thu mua nguyên liệu được đặt song song với mở rộng thị trường. HTX Như Oanh cũng đầu tư vườn ươm và liên kết với người dân để bảo đảm nguồn dược liệu.

Những cách làm này giúp HTX chủ động hơn khi thị trường tăng nhu cầu, đồng thời tạo thêm đầu ra cho nguyên liệu bản địa của người dân địa phương.

Ở chiều ngược lại, HTX Măng giang Trường Xuân ở xã Trường Sơn, lại đang gặp khó ở khâu chế biến và bảo quản. HTX có 7 thành viên, chủ yếu là người dân tộc thiểu số, hoạt động trong sản xuất nông nghiệp và bảo quản, chế biến măng giang. Tuy nhiên, năng lực sản xuất và kinh nghiệm chế biến còn hạn chế.

Ông Nguyễn Viết Tâm, Giám đốc HTX, cho biết HTX đã mất nhiều thời gian để xây dựng và hoàn thiện sản phẩm. Việc nâng chất lượng cũng là yêu cầu cần thiết để sản phẩm tiếp cận thị trường.

Với sản phẩm măng, khâu bảo quản càng quan trọng để giữ chất lượng sau thu hoạch. Nếu kiểm soát không tốt, lợi thế nguyên liệu khó chuyển thành sản phẩm có giá trị.

Mở thêm đường ra cho sản phẩm bản địa

Quảng Trị hiện có 893 HTX. Bên cạnh những HTX đã hình thành được sản phẩm hàng hóa và mở rộng thị trường, nhiều đơn vị vẫn hoạt động quy mô nhỏ, khả năng cung ứng và sức cạnh tranh còn hạn chế.

Sản phẩm bản địa của các HTX ở Quảng Trị từng bước mở rộng đầu ra, nhưng không ít sản phẩm vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận thị trường.

Điểm nghẽn không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở năng lực tổ chức sản xuất, quản trị và bán hàng. Muốn đưa hàng hóa ra ngoài tỉnh, các HTX phải giữ chất lượng đồng đều, kiểm soát chặt nguyên liệu, chế biến, đóng gói, bảo quản, đồng thời đầu tư bao bì, nhãn mác và truy xuất để tạo niềm tin với khách hàng.

Theo chị Vũ Thị Hoàn, HTX Anh Minh xác định phải “làm chắc”, thay vì mở rộng quá nhanh. Việc đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình và chủ động nguyên liệu được thực hiện song song với mở rộng thị trường.

Trong khi đó, HTX Như Oanh lựa chọn kết hợp nhiều kênh bán hàng. Bà Trần Thị Như Oanh cho biết HTX tiếp tục đẩy mạnh quảng bá, thương mại điện tử và các hoạt động xúc tiến thương mại để tìm thêm khách hàng.

Đối với HTX Nông sản Trường Thủy cần tập trung cải thiện mẫu mã và quảng bá sản phẩm dầu lạc. Đây là những khâu quan trọng để tiếp cận thêm người tiêu dùng.

Riêng HTX Măng giang Trường Xuân cần nâng năng lực chế biến, bảo quản để đáp ứng yêu cầu thị trường. Liên kết với doanh nghiệp và các HTX khác cũng giúp mở rộng đầu ra, đồng thời giúp HTX nắm rõ hơn nhu cầu thị trường.

Thương mại điện tử cũng mở thêm một con đường cho những sản phẩm bản địa ở địa bàn xa trung tâm. Tuy nhiên, bán hàng online chỉ hiệu quả khi HTX có sản phẩm ổn định, hình ảnh và thông tin đầy đủ, khả năng đóng gói, giao hàng đáp ứng được đơn hàng.

Đầu ra của các sản phẩm bản địa vì thế không phải một khâu đứng riêng sau sản xuất. Ở những HTX đang làm tốt như HTX Anh Minh và HTX Như Oanh, thị trường đã trở thành động lực để tổ chức lại vùng nguyên liệu, quy trình và hệ thống bán hàng.

Với những HTX còn loay hoay, đầu tư đúng điểm nghẽn, giữ chất lượng ổn định, chủ động nguồn hàng và mở rộng kênh phân phối sẽ giúp sản phẩm bản địa có thêm cơ hội vươn xa. Quan trọng hơn, mỗi đơn hàng được duy trì sẽ tạo thêm đầu ra cho nguyên liệu, việc làm và sinh kế của người dân địa phương.