Gỡ nút thắt tiêu chuẩn, mở cửa thị trường Halal nghìn tỷ USD

Hàng Halal Việt chiếm chưa tới 1% thị phần

Thị trường Halal toàn cầu đang trải qua giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ, mở ra không gian thương mại khổng lồ cho các quốc gia xuất khẩu. Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, do Bộ Công Thương tổ chức sáng 23-9, các chuyên gia nhận định quy mô kinh tế Halal đang phát triển ở mức hai chữ số.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: P.V

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Quyền Giám đốc Trung tâm Chứng nhận phù hợp (QUACERT) thuộc Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia cho biết, quy mô kinh tế Halal toàn cầu hiện vượt mốc 7.000 tỷ USD và dự báo chạm 10.000 tỷ USD vào năm 2030, phục vụ khoảng 2 tỷ người Hồi giáo (25% dân số) tại hơn 110 quốc gia.

Dù nắm giữ nhiều lợi thế tự nhiên như vị trí địa lý thuận lợi gần các trung tâm tiêu thụ lớn cùng nguồn cung nông - thủy sản dồi dào, vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị này vẫn rất hạn chế. Kim ngạch xuất khẩu Halal của Việt Nam hiện chỉ đạt khoảng 900 triệu USD mỗi năm, chủ yếu là nông sản và thủy sản thô, chiếm chưa đầy 1% thị phần toàn cầu. Trên cả nước, trong tổng số hơn 900.000 doanh nghiệp đang hoạt động, giai đoạn 2024–2026 chỉ có khoảng 1.000 đến 1.300 doanh nghiệp từng được cấp hoặc duy trì chứng nhận Halal.

Từ góc nhìn thị trường Indonesia, ông Phạm Thế Cường, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Indonesia cho biết, tầng lớp trung lưu của quốc gia này khoảng 47 triệu người, với giá trị tiêu dùng sản phẩm và dịch vụ Halal đạt 330,5 tỷ USD vào năm 2025. Riêng ngành thực phẩm và đồ uống (F&B) dự kiến đạt doanh thu 360,5 tỷ USD vào năm 2026.

Đây là dư địa lớn cho các sản phẩm thế mạnh như sữa, đồ ăn nhẹ, bánh kẹo, thủy sản hay phở khô của Việt Nam. Tuy nhiên, rào cản kỹ thuật lại gia tăng khi Cơ quan Quản lý Halal Indonesia (BPJPH) ban hành quy định bắt buộc kiểm tra chứng từ và sản phẩm thực tế ngay tại nước xuất khẩu trước khi vận chuyển. Quy định này như một rào cản phi thuế quan nguy cơ gây ách tắc tại cửa khẩu và làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp, trong bối cảnh hơn 96% người tiêu dùng Indonesia đặt tiêu chuẩn Halal và an toàn thực phẩm lên hàng đầu.

Ông Phùng Văn Thành, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Malaysia cho hay, nước này có 60,4% dân số theo đạo hồi. Song doanh nghiệp vẫn đang "bỏ ngỏ" thị trường thực phẩm Halal quy mô 50 tỷ USD mỗi năm của Malaysia, dù nước này có nhiều ưu đãi thuế hấp dẫn.

Bà Bá Thị Nguyệt Thu, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến và Trải nghiệm HalalViet thông tin, xuất khẩu sản phẩm Halal còn chịu tác động bởi sự thiếu hụt bộ tiêu chuẩn Halal thống nhất toàn cầu, khiến doanh nghiệp tốn kém chi phí đáp ứng riêng cho từng quốc gia.

Hệ thống logistics chuyên biệt chưa hoàn thiện, vùng nguyên liệu phân tán dễ dẫn đến nhiễm chéo. Cùng với đó thương hiệu nông sản chế biến sâu của Việt Nam tại các thị trường trọng điểm còn mờ nhạt, đồng thời doanh nghiệp thiếu kênh kết nối trực tiếp với các nhà thu mua bản địa và chuỗi bán lẻ toàn cầu.

Hoàn thiện từ chính sách tới hạ tầng tiêu chuẩn

Để giải quyết các nút thắt nội tại và đưa hàng hóa thâm nhập sâu vào chuỗi giá trị Halal toàn cầu, việc xây dựng hệ sinh thái đồng bộ từ chính sách, hạ tầng tiêu chuẩn đến tổ chức sản xuất và xúc tiến thương mại là chìa khóa.

Đồng bộ từ chính sách, hạ tầng tiêu chuẩn đến tổ chức sản xuất để phát triển thị trường Halal. Ảnh: P.V

Về mặt thể chế và hạ tầng chất lượng, Việt Nam đã có những bước đi bài bản nhằm hoàn thiện khung pháp lý. Chính phủ ban hành quy định về quản lý chất lượng và chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ Halal. Bộ tiêu chuẩn quốc gia cũng được phủ rộng cho thực phẩm, dịch vụ và đánh giá sự phù hợp...

Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia (HALCERT) đã cấp chứng nhận cho hơn 14 doanh nghiệp và đào tạo hơn 2.500 lượt người. Đặc biệt, việc HALCERT được Trung tâm Công nhận vùng Vịnh (GAC) công nhận theo tiêu chuẩn GSO 2055-2:2021 vào tháng 7-2026, là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp vượt rào cản kỹ thuật.

Dù vậy, chi phí cấp và duy trì chứng nhận hằng năm đối với doanh nghiệp vẫn là gánh nặng. Giám đốc HalalViet Bá Thị Nguyệt Thu kiến nghị các cơ quan quản lý cần đẩy mạnh thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về chứng nhận Halal với các thị trường lớn, nhằm giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ. Đồng thời, việc xây dựng một cổng thông tin chuyên biệt về thị trường Halal và hỗ trợ xây dựng gian hàng chung "Halal Vietnam" tại các hội chợ quốc tế lớn nhằm nâng cao năng lực tiếp cận cho cộng đồng doanh nghiệp.

Ở góc độ tổ chức chuỗi cung ứng, ông Lê Anh Ngọc, đại diện Cục Chất lượng chế biến và phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh yêu cầu phát triển chuỗi giá trị Halal lấy nhu cầu thị trường làm định hướng, an toàn thực phẩm làm nền tảng và doanh nghiệp làm trung tâm.

“Các bên cần kiểm soát đồng bộ từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, hạ tầng logistics đến kênh tiêu thụ, đồng thời đẩy mạnh chế biến sâu, ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc để bảo đảm tính minh bạch và tinh sạch của sản phẩm”, ông Ngọc Anh nói.

Đối với chiến lược tiếp cận từng thị trường mục tiêu, các đại diện thương vụ đưa ra những khuyến nghị sát thực tế. Tại Indonesia, Tham tán Phạm Thế Cường lưu ý doanh nghiệp chủ động xin chứng nhận Halal Indonesia trước khi tiếp cận thị trường và bắt buộc hợp tác với đối tác nhập khẩu uy tín tại địa phương để thông quan.

Doanh nghiệp cũng cần rà soát nhãn mác, hoàn thiện chứng từ và tận dụng các kênh bán hàng trực tuyến như Shopee, TikTok Shop hay Tokopedia.

Các doanh nghiệp cần xem xét hình thành liên kết giữa doanh nghiệp trong nước, với doanh nghiệp các nước có ngành công nghiệp Halal phát triển, trong đó có Indonesia. "Điều này là vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao nhận thức, gia tăng cơ hội xuất khẩu; đồng thời, hình thành chuỗi cung ứng khép kín từ vùng cung ứng nguyên liệu-sản xuất đến nơi phân phối và xuất khẩu theo tiêu chuẩn Halal”, ông Cường nêu.

Trong khi tại Malaysia chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần phân khúc sản phẩm theo đặc trưng văn hóa. Người Malaysia gốc hồi giáo ưa vị ngọt không ăn cay, người gốc Hoa thích vị cay không quá ngọt, người gốc Ấn chuộng hương vị cà ri; trong đó chứng nhận do Cục Phát triển Hồi giáo Malaysia (JAKIM) cấp sẽ là “chìa khóa” đưa hàng Việt vào hệ thống bán lẻ.