Gói bánh chưng ngày Tết: Nỗi nhớ xa quê dịu dàng

Chúng tôi có mặt tại nhà anh Mạnh Dũng, chị Phương Thảo ở Budapest (Hungary) vào ngày 27 Tết. Cả hai đều là những du học sinh đã có 30-40 năm học tập, sinh sống và làm việc tại đây.

Dịp cuối năm, anh chị tổ chức gói bánh chưng cùng các gia đình bạn học cùng khóa 1985–1991 là một truyền thống được duy trì nhiều năm nay của nhóm du học sinh Việt tại Hungary.

Các gia đình đưa theo con cái ở nhiều độ tuổi khác nhau. Lũ trẻ gặp nhau là ríu rít trò chuyện bằng tiếng Hungary, nhanh chóng hòa vào những trò chơi quen thuộc. Nhưng khi người lớn bắt đầu trải lá, chuẩn bị nhân bánh, các em cũng hào hứng nhập cuộc.

Việc gói bánh không quá khó, nhất là khi có khuôn gỗ hỗ trợ. Chỉ sau vài lần làm quen, nhiều em đã có thể tự tay hoàn thành chiếc bánh đầu tiên của mình. Thú vị không kém công đoạn gói bánh là khâu chuẩn bị. Từ việc tìm lá dong, thịt, đỗ xanh đến căn chỉnh gia vị, mọi thứ đều được tính toán kỹ lưỡng.

Anh Mạnh Dũng cho biết, do đồng Forint của Hungary năm nay có tỷ giá thuận lợi hơn so với Euro, tính ra chi phí gói bánh lại thấp hơn một số năm trước.

Tra lại chi tiêu các mùa Tết cũ, quả thực giá thành năm nay "mềm" hơn. Trong lúc gói bánh, câu chuyện rôm rả xoay quanh đủ đề tài từ tình hình thời sự trong nước và quốc tế, đến chuyện làm ăn, đời sống cộng đồng, rồi sức khỏe, thuốc men khi tất cả đều đã bước qua tuổi trung niên.

Ký ức thời sinh viên cũng được nhắc lại, với những ngày còn thiếu thốn nhưng đầy nhiệt huyết. So với nhiều năm trước, khi lá dong hay lạt buộc còn là thứ hiếm và đắt đỏ, việc gói bánh nay đã nhẹ nhàng hơn. Không còn cảnh phải chắt chiu từng sợi lạt, từng chiếc lá, các gia đình chuẩn bị khá đầy đủ.

Có người đùa rằng chiếc khuôn gỗ là một "cuộc cách mạng" trong việc gói bánh, giúp ai cũng có thể làm ra chiếc bánh vuông vức. Bởi lẽ, thuở nhỏ ở quê nhà, không phải ai cũng được trực tiếp gói bánh.

Phần lớn chỉ phụ việc vặt theo sự phân công của người lớn. Trong gia đình, thường chỉ vài người có thể gói "chắc tay" để đặt lên bàn thờ tổ tiên. Nhắc lại chuyện cũ, nhiều người không khỏi nhớ bà, nhớ cha mẹ đã khuất.

Chỉ trong vài giờ, hơn 50 chiếc bánh đã hoàn tất, sẵn sàng cho công đoạn nấu kéo dài 10–12 tiếng để bánh đủ độ rền, không bị "lại gạo". Trong lúc chờ đợi, gian bếp tiếp tục đỏ lửa với những món ăn truyền thống như phở, bún, nem rán, bánh cuốn, bánh bao, bánh gối, nộm… Bữa tối trở thành một "giao thừa sớm" ấm cúng.

Sau hơn 10 tiếng, mẻ bánh đầu tiên được vớt ra, ép và chờ nguội. Dù chưa ai thực sự đói, mọi người vẫn háo hức muốn xem thành quả. Một chiếc bánh được cho là "xấu" nhất của một cháu nhỏ được mở ra trước. Bên ngoài chưa thật vuông vắn, nhưng khi cắt ra, nhân mềm, đỗ nhuyễn, thịt vừa vị. Quan trọng hơn, đó là chiếc bánh do chính tay em gói.

Anh Sơn Hà, sang Hungary đã 41 năm, nhớ lại những mùa Tết hơn nửa thế kỷ trước ở quê nhà. Khi ấy, anh chưa được tự tay gói bánh.

Sau này đi du học, mỗi lần về nước dịp Tết, anh lại thức suốt đêm cùng gia đình chuẩn bị và nấu bánh. "Mọi thứ bây giờ đã khác", anh nói, giọng trầm xuống. Ký ức thì vẫn còn, nhưng hoàn cảnh, con người và không gian đã đổi thay.

Sau những ngày bão tuyết dữ dội hiếm gặp trong nhiều năm, thời tiết Hungary dịp cận Tết trở nên ấm áp lạ thường. Trời hửng nắng, bầu trời xanh trong. Giữa nắng ấm Budapest, chiếc bánh chưng xanh như mang theo một góc quê nhà một cách lặng lẽ mà bền bỉ.

Ở nơi xa xứ, những chiếc bánh được gói không chỉ để ăn trong mấy ngày đầu năm. Đó còn là cách những người Việt xa quê giữ gìn ký ức, trao truyền phong tục và nhắc nhau rằng, dù đi xa đến đâu, Tết vẫn có thể trở về trong căn bếp nhỏ, bên nồi bánh chưng nghi ngút khói.

Nguyễn Hoàng Linh