Gripen – Tiêm kích nhỏ bé nhưng mang tham vọng lớn của Thụy Điển

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Thụy Điển phải đối mặt với bài toán bảo vệ không phận trước những đối thủ có tiềm lực quân sự vượt trội.

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào máy bay chiến đấu nước ngoài, Stockholm quyết định phát triển một dòng tiêm kích nội địa, đáp ứng yêu cầu tác chiến riêng của lực lượng không quân nước này. Kết quả là JAS 39 Gripen, chiến đấu cơ đa năng do tập đoàn Saab phát triển.

Chương trình Gripen được khởi động từ đầu thập niên 1980, nhằm thay thế các dòng máy bay Saab 35 Draken và Saab 37 Viggen.

Thụy Điển đặt ra yêu cầu khá khắt khe: tiêm kích mới phải có khả năng thực hiện nhiệm vụ không chiến, tấn công mục tiêu mặt đất và trinh sát; đồng thời duy trì hiệu quả hoạt động trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt ở Bắc Âu..

Gripen thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 9/12/1988. Đến năm 1993, chiếc Gripen sản xuất đầu tiên được bàn giao cho cơ quan quản lý trang bị quốc phòng Thụy Điển.

Máy bay được thiết kế theo cấu hình cánh tam giác kết hợp cánh mũi, sử dụng một động cơ và hệ thống điều khiển bay điện tử. Cách bố trí này giúp chiến đấu cơ có kích thước tương đối nhỏ nhưng vẫn duy trì khả năng cơ động cao.

Điểm khác biệt quan trọng của Gripen nằm ở triết lý khai thác. Thụy Điển không chỉ yêu cầu máy bay hoạt động từ những căn cứ không quân lớn, mà còn phải có khả năng cất hạ cánh trên các đoạn đường cao tốc được chuẩn bị làm đường băng dự phòng.

Trong trường hợp sân bay bị tấn công, lực lượng không quân vẫn có thể phân tán máy bay, tiếp tục duy trì hoạt động và giảm nguy cơ bị phá hủy trên mặt đất.

Gripen cũng được thiết kế để giảm thời gian bảo dưỡng và tái trang bị giữa các phi vụ. Điều này đặc biệt quan trọng đối với một quốc gia có ngân sách quốc phòng hạn chế, không thể duy trì hệ thống hậu cần đồ sộ như những cường quốc quân sự.

Qua nhiều giai đoạn phát triển, Gripen được nâng cấp từ phiên bản A/B lên C/D, sau đó là thế hệ E/F với những thay đổi đáng kể về động cơ, radar, hệ thống điện tử và khả năng mang vũ khí.

Dù vậy, triết lý cốt lõi vẫn được duy trì: tạo ra một chiến đấu cơ đa nhiệm có chi phí khai thác hợp lý, dễ thích nghi và có thể hoạt động trong điều kiện hạ tầng bị hạn chế.

Gripen không được phát triển để trở thành tiêm kích lớn nhất hay mang nhiều vũ khí nhất. Thay vào đó, Thụy Điển lựa chọn một hướng đi riêng, đặt tính linh hoạt và khả năng duy trì sức chiến đấu lên hàng đầu.

Đây cũng là nền tảng giúp dòng máy bay này trở thành một trong những sản phẩm quốc phòng đáng chú ý của ngành công nghiệp hàng không châu Âu.